جولداۋدى ىسكە اسىرۋدىڭ جالپىۇلتتىق جوسپارى دايىندالادى

پرەمەر-مينيستر باقىتجان سا­عىن­تاەۆ وتىرىستى اشا وتىرىپ, مەملەكەت باس­شىسىنىڭ بۇگىن جاريالانعان جول­داۋى حالىق اراسىندا ۇلكەن قولداۋعا يە بولىپ جاتقانىن ايتتى. ۇكىمەتتىڭ نە­گىزگى مىندەتى – تاياۋ كەلەشەكتە اتالعان مىن­دەت­تەردى ىسكە اسىرۋ; وڭىرلەرگە بولىنەتىن قارا­جات­تاردىڭ جەتكىلىكتى كولەمىن قامتا­ماسىز ەتۋ; قاجەتتى شەشىمدەردى جىلدام قا­بىلداۋ. حالىق بۇگىن اتالعان تاپسىر­ما­لار­دىڭ ورىندالۋىن كۇتپەۋى كەرەك, حالىق اتقارىلعان جۇمىستىڭ ناتيجەسىن كورۋى كەرەك.

قازاقستان پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ءا.يسەكەشەۆ مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا ۇكىمەت قىزمەتىنىڭ باستى باسىمدىعى رەتىندە قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن انىقتاعانىن ەسكە سالدى. ول ەكى قۇرامدى بولىكتەن تۇرادى: حالىق كىرىسىنىڭ ءوسىمى مەن الەۋمەتتىك قىزمەتتەر ساپاسىنان, ءومىر سۇرۋگە جايلى ورتا مەن قاۋىپسىزدىكتەن تۇراتىن ءومىر ساپاسىنىڭ ارتۋى. بۇدان وزگە, پرە­زي­دەنت قىس مەزگىلىنە, ەگىن جيناۋ ناۋقا­نىنا, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى مەن كومىر با­عا­سىنىڭ نەگىزسىز ءوسۋ جاعدايىنا جانە قوعام­دىق-ساياسي جاعدايدان كورىنەتىن قازاق­ستان­دىقتاردىڭ كوڭىل كۇيىنە قاتىستى باسقا دا ماسەلەلەردى باقىلاۋدا ۇستايتىن بولادى. 

ءوز كەزەگىندە ۇكىمەت مۇشەلەرى مەم­لەكەت باسشىسى العا قويعان مىن­دەت­تەردى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جوسپارلارى تۋرالى باياندادى.

كىرىستەر دەڭگەيىن  ارتتىرۋ

ەڭ الدىمەن حالىق كىرىسىنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋ شارالارى قابىلدانادى. ما­سە­لەن, 2019 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەڭ تو­مەن جالاقى 1,5 ەسەگە ارتتىرىلىپ, 28 مىڭ تەڭگەدەن 42,5 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن بولادى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 1,3 ملن ازاماتتىڭ ەڭبەكاقىسى وسەدى. بۇدان وزگە, 275 مىڭ ازاماتتىق قىزمەتكەردىڭ ەڭبەكاقىسى ورتا ەسەپپەن 35%-كە ارتتىرىلادى. بۇل ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى مادينا ابىلقاسىموۆا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەڭ تومەن جالاقى مولشەرىن 1,5 ەسەگە, 42,5 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ارتتىرۋ بويىنشا تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا 2019 جىلعى 1 قاڭ­تار­دان باستاپ «2019-2021 جىلدارعا ارنال­عان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زا­ڭىنىڭ جوباسىنا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىنىن ايتتى.

بۇدان وزگە, ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى جۇمىسپەن قامتىلعان حالىقتىڭ سالىق جۇكتەمەسى ازايىپ, بارلىق جالدامالى جۇمىسكەرلەردىڭ تابىسىنان سالىقتىق شەگەرىمدەر ۇلعايادى. 6 ملن-نان استام جالدامالى قىزمەتكەردىڭ سالىق جۇكتەمەسى تومەندەتىلەدى. جالپى العاندا, ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ ءوسۋى ەكونوميكانىڭ بارلىق سەكتورلارىندا تومەن جالاقى الاتىن 1,3 ملن ادامنىڭ ەڭبەكاقىسىنىڭ وسۋىنە اكەلەدى.

ءبىلىم بەرۋ ساپاسى  

پرەزيدەنت 5 جىل ىشىندە ءبىلىم, عىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا بارلىق كوزدەردەن جۇمسالاتىن قاراجاتتى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 7,4%-تەن 10%-كە دەيىن جەتكىزۋ تۋرالى مىندەت قويدى. بۇدان وزگە, پەداگوگتەردىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ, جاڭا مەكتەپتەر سالۋ, سونداي-اق, ۋچاسكەلىك مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن 20%-كە بىرتىندەپ ارتتىرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ جانە اس­تا­نادا جاڭا عىلىمي ونكولوگيالىق ورتا­لىقتى سالۋ شارالارى قابىلدانادى.

ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان سا­عاديەۆ مەكتەپ جانە مەكتەپكە دەيىنگى ءبى­لىم بەرۋ ساپاسىن تۇبەگەيلى جاقسارتۋ ءۇشىن مينيسترلىك اكىمدىكتەرمەن بىرلەسە وتى­رىپ, مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرەتىن تار­بيە­شىلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جانە بىرىڭ­عاي بىلىكتىلىك تالاپتارىن ەنگىزۋدى قام­تي­تىن جول كارتاسىن دايىندايتىنىن ايتتى.

«مەكتەپتە بۇل ءىس باستالىپ كەتتى. بيىل ۇلتتىق بىلىكتىلىك سىناعى ەنگىزىلدى. ات­تەس­تاتسيالاۋ ناتيجەسىندە 34 مىڭنان استام مەكتەپ مۇعالىمى سايكەس بىلىكتىلىك ساناتتارىنا يە بولدى. بۇل ۇستازدارعا قوسىمشا تو­لەم 2018 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باس­تاپ تولەنىپ جاتىر. جالپى, قوسىمشا تو­لەم مۇعالىم ساناتىنا قاراي 30%-تەن 50% ارالىعىندا وزگەرەدى», – دەدى مينيستر.

ءبىلىم بەرۋ سالاسى كەستە بويىنشا حالىقارالىق ستاندارتتارعا كوشىپ جاتىر. 2019-2020 جىلدارى بارلىق باعالاۋ جۇيەسى PISA, SAT, AST ستاندارتتارىنا كوشىرىلمەك.

بۇدان وزگە, مەكتەپتەردەگى وقۋشى ور­نىنىڭ تاپشىلىعىن ازايتۋ جۇمىسى جال­عاسىن تابادى. بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قام­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن مەكتەپتەر مەن بالا­باقشالاردى 100% بەينەباقىلاۋ كامەرالارىمەن قامتۋ شارالارى قولعا الىنادى. شامامەن 4 مىڭ بەينەباقىلاۋ كامەراسى ساتىپ الىنباق.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ ازىرلەنەدى. زاڭدا پەداگوگتىڭ الەۋ­مەتتىك مارتەبەسىن كوتەرەتىن ستيمۋل­دار, وقۋ جۇكتەمەسىن ازايتۋ, قاجەتسىز تەك­سەرىستەردى ازايتۋ ماسەلەلەرى كورىنىس تابا­دى. سونداي-اق, ە.ساعاديەۆ جوعارى وقۋ ورىن­دارىندا وقىتۋ ساپاسىنا قويىلاتىن تالاپتار ءارى قاراي كۇشەيەتىنىن جەتكىزدى.

مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ 

مەديتسينالىق قىزمەتتەردى ۇسىنۋدىڭ ماڭىزدى بۋىنى – ەمحانالار مەن امبۋلاتوريالار دەڭگەيىندەگى العاشقى كومەك.

دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ حالىققا مەديتسينالىق قىز­مەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ماق­ساتىندا بارلىق ۋچاسكەلىك مەديتسينا قىز­مەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى ساتىلاي 20%-كە ارتاتىنىن ايتتى. ياعني, بۇل – 10 مىڭنان اسا ۋچاسكەلىك دارىگەر مەن 30 مىڭ مەدبيكەنىڭ جالاقىسى جاڭا ادىستەردى مەڭگەرۋ دەڭگەيىنە قاراي كەلەسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن وسەدى دەگەن ءسوز. بۇل ماقساتقا 5 ملرد تەڭگە بولىنەدى. بۇل مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا, نەگىزگى اۋرۋلار كەزىندە اسقىنۋلار مەن اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ سانىن ازايتۋعا, سونداي-اق بالا­لار مەن جۇكتى ايەلدەرگە ساپالى مەد­كومەك كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

سونىمەن قاتار, بيىل قاعازسىز دەن­ساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە كوشۋ بويىنشا پيلوتتىق جوبا اياقتالۋدا. جوبا پي­لوتتىق ۇيىمداردىڭ 92%-ىندە جۇزەگە اس­تى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بارلىق ەمحانالار مەن اۋرۋحانالار تولىعىمەن قاعازسىز مە­دي­تسينالىق قۇجاتتارمەن جۇمىس ىستەيتىن بولادى. بۇدان باسقا, 2020 جىلعا قاراي حالىقتىڭ 100%-ءى ەلەكتروندى پاسپورتپەن قامتىلادى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا استاناداعى ۇلتتىق عى­لى­مي ونكولوگيالىق ورتالىقتىڭ جاڭا تۇجى­رىمداماسى ازىرلەندى. ورتالىق قۇرى­لىسى استاناداعى قولدانىستاعى مەدي­تسينالىق كلاستەر نىساندارىنىڭ بىرىن­دە تۇرعىزىلماق. بۇل ورتالىقتى بولا­شاقتا مەديتسينا مەكتەبى مەن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي ورتالىقتارىمەن ينتەگراتسيالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وندا ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى انىقتاۋ مەن ەمدەۋگە, ونىڭ ىشىندە يادرولىق مەديتسينادا, پروتون تەراپياسىندا, راديوحيرۋرگيادا, جاسۋشالىق يممۋنوتەراپيادا قولدانىلاتىن زاماناۋي تەحنولوگيانىڭ ءبارى بولماق. قۇرىلىس جۇمىستارى بيىل باستالادى.

يندۋستريالاندىرۋدىڭ جاڭا جولدارى

ۇكىمەت ۇزاقمەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا ءىجو ءوسىمىنىڭ نەگىزگى قۇرامداس بولىگى رەتىندە شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى دامىتۋعا قوسىمشا ىنتالاندىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ەكسپورتقا باعىتتالعان ءتيىمدى وندىرۋشىلەرىن ماقساتتى قولداۋعا كوشۋ جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك ەكونوميكاعا قوسىلعان قۇندى ودان ءارى ۇلعايتۋ, ەكسپورتقا باعىتتالعان وندىرىستىك پروتسەستەردى ارتتىرۋ, ادام الەۋەتىن جانە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتىپ, ايماقتىق جانە جاھاندىق تۇرعىدا ەل ەكونوميكاسىنىڭ ينتەگراتسيالانۋى جايلى باياندادى.

يندۋستريالاندىرۋ جۇمىسىن جانداندىرۋ ءۇشىن قىسقا جانە ۇزاق مەر­زىمدى جاڭا تاسىلدەر جاسالدى. تاۋارلاردىڭ شىعارىلعان قورجىنىن ودان ءارى «كۇر­دەلەندىرۋ» جانە سىرتقى نارىقتارعا شىعۋ اۋقىمىن كەڭەيتۋ باستى باسىمدىق بولماق. ونەركاسىپتى «تسيفرلىق داۋىرگە» دايىنداۋ ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىم مەن ستاندارتتار, «مودەلدىك زاۋىتتار» قۇرىلادى. ونەركاسىپتى تسيفرلاندىرۋ ءبىزدىڭ كاسىپورىنداردىڭ ونىمدىلىگى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ نەگىزگى قۇراۋ­شى­لارىنىڭ ءبىرى بولادى. سونداي-اق, ەكسپورتتاۋشىلارعا كەشەندى قارجىلىق جانە جالپىلاي قولداۋ كورسەتۋ ءىسى نى­عايادى. الداعى ءۇش جىلدا بۇل ماقساتقا 500 ملرد تەڭگە بولىنەدى.

ەكسپورتتى قولداۋدان كۇتىلەتىن اسەر­لەر اراسىندا: شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت­تىڭ 2022 جىلعا دەيىن 1,5 ەسە ءوسۋى, 2022 جىل­عا قاراي شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتىڭ ءىجو-ءنىڭ وسۋىنە جىلدىق ۇلەسى 5 پ.ت. دەيىن ۇل­عايا­دى, سونداي-اق ەكسپورتقا باعىت­تال­عان كا­سىپ­ورىندار سانىنىڭ ءوسۋى (450-گە دەيىن).

ساپالى جانە قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي

پرەزيدەنت جولداۋىندا ايتىلعان تۇر­عىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋدى قول­داۋ تۋرالى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ كوپ­تەگەن ازاماتتارعا وزدەرىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاع­دايلارىن ەداۋىر جاقسارتۋعا جانە ەل ەكونوميكاسىن دامى­تۋ­عا قوسىمشا سەرپىن بەرەدى. بۇل – جاڭا جۇ­­مىس ورىندارىنىڭ قۇرىلۋى جانە قۇرى­لىس سالاسىنىڭ دامۋى, وتاندىق يندۋس­تريا جانە ءتيىستى سالالاردىڭ دامۋى (جي­ھاز, تۇرمىستىق تەحنيكا, جابدىقتار شىعارۋ).

ساپالى جانە قولجەتىمدى تۇرعىن ۇي­مەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا الداعى بەس جىلدا 650 مىڭنان استام (76,6 ملن شارشى م) تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل – شامامەن 2 ملن ادامدى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتەدى.

الداعى بەس جىلدا «7 – 20 – 25» باع­دار­لاماسى اياسىندا شامامەن 103 مىڭ ادام تۇرعىن ءۇي يەسى اتانۋى مۇمكىن. وسى باعدارلاما اياسىندا اكىمدىكتەرگە جەر­گىلىكتى بيۋدجەتتەن باستاپقى جارنالاردى ءىشىنارا سۋبسيديالاۋ مەحانيزمىن ازىرلەۋ تاپسىرىلدى. ياعني, جاس وتباسىلار مەن بيۋد­جەتتىك سالانىڭ قىزمەتكەرلەرىنە باس­تاپقى جارنانىڭ جارتىسىن وتەۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلەدى.

بۇدان باسقا, «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جي­ناق بانكى» جۇيەسى ارقىلى 71 مىڭ اسكە­ري جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەت­كەر­لەرىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋگە ارنايى يپوتەكالىق باعدارلاما ىسكە قوسىلدى.

مينيستر ج.قاسىمبەكتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك قاراجاتقا 20 مىڭ جالعا بەرىلەتىن جانە 56 مىڭ نەسيەلىك تۇرعىن ءۇي سالىنادى. سونىمەن قاتار, مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ العا قويعان مىن­دەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇكىمەت جال­­عا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قار­­جى­لاندىرۋدى 25 ملرد تەڭگەدەن 35 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتادى.

بيزنەس جانە ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ

ۇكىمەت مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيزنەس-ورتانى جاقسارتۋعا بايلانىستى تاپسىرمالارىن تولىق ءارى ۋاقىتىلى ورىنداۋ جونىندە شارالار قابىلدايدى. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ ۇكىمەت وتىرىسى بارىسىن­دا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسىن ودان ءارى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جىل سايىن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ اياسىندا قوسىمشا 30 ملرد تەڭگە قاراستىرىلاتىن بولادى دەدى. قازىرگە دەيىن 4 مىڭ جوبانى قامتيتىن جاڭا پۋل جاسالدى. سۋبسيديالار تىكەلەي «دامۋ» كدق وپەراتورى ارقىلى بەرىلەتىن بولادى.

ت.سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, باسە­كە­لەستىكتى دامىتۋ مەن مونوپولياعا قارسى جۇمىس بويىنشا تكش تۇرعىسىنان ۇسىنىستار پارلامەنت قاراۋىندا جاتقان (قر يدم زاڭ جوباسى) تكش ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭ جوباسى اياسىندا ىسكە اسىرىلادى. ۇەم كولەڭكەلى اينالىمدى جويۋعا قاتىستى ERP-جۇيەلەردى جانە «كەشبەكتەردى» پايدالانۋ, قولما-قول اقشاسىز تولەمدەردى ەسكەرمەۋ بويىنشا بىرقاتار تۇزەتۋلەر ازىرلەدى. جىل سوڭىنا دەيىن بيزنەس ورتانى دامىتۋ مەن ساۋدا قىزمەتىن رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ جونىندەگى زاڭ جوباسى اياسىندا شاعىن جانە ورتا بيز­­نەس ءۇشىن «سالىق امنيستياسىن» جۇر­گىزۋ بويىنشا قاجەتتى وزگەرىستەر ەسكەرى­لەتىن بولادى.

اگروونەركاسىپ كەشەنىن وركەندەتۋ

ۇكىمەت مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگىن جانە وڭدەلگەن ءونىم ەكسپورتىن 2,5 ەسەگە ارتتىرۋ تۋرالى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ بويىنشا جۇمىستاردى قولعا الدى. وسىلايشا, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ وزەكتەندىرىلگەن مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا سالانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ جانە ونى تەحنولوگيالىق قايتا جاراقتاۋ بويىنشا قاجەتتى شارالار قابىلداناتىن بولادى. وسى ماقساتتارعا قوسىمشا جىل سايىن كەمىندە 100 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ وتىرادى, بۇل اگروونەركاسىپتىك كەشەن الدىنا قويىلعان مىندەتتەردى تولىق ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى-اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ومىر­زاق شوكەەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جول­داۋىنداعى باستامالار مەملەكەتتىڭ اگرو­سەكتورداعى ءرولىن جاڭا ساپالى دەڭگەيگە شىعاراتىنىن اتاپ ءوتتى.

«بۇگىندە مەملەكەت تاراپىنان اگروسەكتوردى مەملەكەتتىك قولداۋ ءىس جۇزىندە بيۋدجەتتە قاراستىرىلعان قار­جى­لاردان تۇرادى – 240 ملرد تەڭگە جانە كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا – 60 ملرد تەڭگە. بۇگىن مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە جىل سايىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 100 ملرد تەڭگە جانە ۇلتتىق بانكتەن بولىنەتىن 600 ملرد تەڭگەدەن اۋىل شارۋاشىلىعى كۆوتاسىنا 200 ملرد تەڭگە ءبولۋدى تاپسىردى. ياعني, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قولداۋ ەكى ەسەگە ارتۋدا», – دەدى ءو.شوكەەۆ.

اگرارلىق عىلىم مەن ءبىلىمدى بيز­نەس­تىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە باعىتتاي وتىرىپ, رەفورمالاۋ جانە تەحنولوگيالاردى ترانسفەرتتەۋ شارالارى قولعا الىندى. ءۇش باعىتتا جۇمىس ىستەلىپ جاتىر, ولار – ءبىلىم, عىلىم جانە ءبىلىم تاراتۋ جۇيە­سى. اگرارلىق ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن جاق­سارتۋ ماقساتىندا ءۇش اگرارلىق وقۋ ور­نى بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ ىسى­نە جۇمىل­دىرىلىپ جاتىر. ولارعا نازار­باەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇلگىسىمەن الەمدىك وزىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستاندارتتارى ەنگىزىلەدى جانە شەتەلدىك وقۋ ورىندارىنىڭ فرانشيزالارى تارتىلادى. ناتيجەسىندە, اوك سۋبەكتىلەرىن 1,5-2%-تەن 20-25%-كە دەيىن قامتۋ كوزدەلگەن.

وڭىرلەردى تۇراقتى دامىتۋ

مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدى اۋماقتىق دامىتۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ەنگىزۋدى تاپسىردى.

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ت.سۇلەي­مەنوۆ اتاپ وتكەندەي, قازىرگى ۋاقىتتا مي­نيسترلىك ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىمەن, سونداي-اق بەلگىلى عالىمدار توبىمەن بىرلەسىپ, الەمدىك تاجىريبەنى زەردەلەي وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ اۋماقتىق-كەڭىستىكتىك ۇيىمداستىرىلۋىن جەتىلدىرۋ جونىندە تالدامالىق زەرتتەۋ جۇرگىزىپ جاتىر.

اتالعان زەرتتەۋ ەلىمىزدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى اۋماقتىق-كەڭىستىكتىك دامۋىنىڭ جاڭا بولجامدى سحەماسىن ازىرلەۋگە نەگىز بولماق. ول 2019 جىلعى 1 قىركۇيەككە دەيىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ قاراۋىنا جىبەرىلەتىن بولادى. بولجامدى سحەمانى ساپالى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 2019 جىلعى 1 قاراشاعا دەيىن وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى جاڭا باعدارلاماسى ازىرلەنەدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ەسكەرە وتىرىپ, جەرگىلىكتى ين­فرا­قۇ­رىلىمدى دامىتۋ باسىمدىق بولماق: ەنەر­گيامەن جابدىقتاۋ, سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ تارتۋ, جەرگىلىكتى جولدار. 2018 جى­لى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن وسى ماقسات­تارعا 332 ملرد تەڭگە ءبولىندى. وڭىر­لەردى دامىتۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە قالالاردا ورتالىق­تاندىرىلعان سۋمەن جابدىقتاۋ – 100%, اۋىلدارداعى ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن جابدىقتاۋ – 80%-ءتى قۇرايتىن بولادى.

اۋماقتىق دامۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى قا­لالار مەن شالعاي اۋداندارداعى ءومىر ءسۇ­رۋ ساپاسىن ارتتىرادى, سونداي-اق وڭىر­­­لىك ەكونوميكانىڭ دامۋىن ىنتالاندىرادى.

پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارىن قارجىلىق قامتاماسىز ەتۋ

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ت.سۇ­لەيمەنوۆ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيس­تر­لىگىندە جولداۋدا ايتىلعان مىندەتتەردى ورىن­داۋعا قاجەتتى, ونى ءىس جۇزىندە جۇزە­گە اسىرۋدىڭ, قارجىلىق قامتاماسىز ەتۋ­دىڭ تەتىكتەرى جانە زاڭنامالىق شارا­لار­عا قا­تىس­تى ناقتى جوسپارى بار ەكە­نىن اتاپ ءوتتى. سو­عان وراي, مەملەكەت باسشى­سى­­نىڭ جول­داۋىن ىسكە اسىرۋ جونىن­دەگى جال­پى­ۇلت­تىق جوسپاردى ازىرلەۋ جۇمىستارى باستالدى.

ءوز كەزەگىندە قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالالارىن وسى سالالاردا شى­عىن­دار­دىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باسا كوڭىل بولە وتىرىپ, مەملەكەتتىك قولداۋدى كەڭەيتۋ بويىنشا جۇمىستار جالعاساتىنىن ايتتى. ەڭ تومەنگى جالاقى كولەمىن ءوسىرۋدى ىسكە اسىرۋعا جىل سايىن 96,3 ملرد تەڭگە باعىتتالاتىن بولادى. ونىڭ ىشىندە 85,8 ملرد تەڭگە تىكەلەي 275 مىڭ ازاماتتىق قىز­مەتكەردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋگە جۇم­سالادى. ال 10,4 ملرد تەڭگەسى – سالىق­تىق شەگەرۋلەردىڭ ارتۋىنا بايلانىستى وڭىرلەردىڭ تابىس بولىگىنىڭ شىعىندارىنىڭ ورنىن تولتىرۋعا باعىتتالادى. ولار جاو-عا ماقساتتى ترانسفەرتتەر تۇرىندە جەتكىزىلەدى. ناتي­جە­سىندە, جالپى ەكونوميكا بويىنشا جالاقىنى وسىرۋمەن 1,3 ملن ادام قام­تىلادى. وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن ەكسپورتتى قوسىمشا قارجىلاندىرۋ 500 ملرد تەڭ­گە كولەمىندە ىسكە اسىرىلادى. شوب-تى دامىتۋدى مەملەكەتتىك قارجىلىق قول­داۋدىڭ جالپى كولەمى 2019-2021 جج. 206,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.

ء«ۇش جىلدىق بيۋدجەت اياسىندا بىلىمگە جۇمسالاتىن شىعىنداردى بيىل 456,3 ملرد تەڭگەدەن 2021 جىلى 752,1 ملرد تەڭگەگە دەيىن نەمەسە 65%-كە ارتتىرۋ جوس­پارلانىپ وتىر. وسى كەزەڭدە دەنساۋلىق ساقتاۋعا جۇمسالاتىن شىعىنداردى 24%-كە, 1076,2 ملرد تەڭگەدەن 1339,1 ملرد تەڭ­گەگە دەيىن ءوسىرۋ كوزدەلگەن», – دەدى ءا.سمايىلوۆ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ سالىق زاڭ­نا­ماسىنىڭ بۇزىلۋى جونىندەگى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ قولدانىلۋ شەگى بو­يىنشا تاپسىرماسىن ورىنداۋ ءۇشىن قىلمىستىق كودەكستىڭ 3-بابىنا زاڭدى تۇلعالاردىڭ بيۋدجەتكە 20 000 اەك (48,1 ملن تەڭگە) باستاپ 50 000 اەك (120,2 ملن تەڭگە) دەيىنگى كولەمدەگى سالىقتى جانە باسقا دا مىندەتتى تولەمدەردى تولەۋدەن جالتارۋىنان بولعان زارداپتىڭ شەكتى دەڭگەيىن كوتەرۋ بويىنشا وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىن بولادى. قارجى ءمينيسترى اتاپ وتكەندەي, سالىق امنيستياسى بويىنشا مەملەكەت باسشىسى 01.01.2019 ج. باستاپ شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن «سالىق امنيستياسىن» جۇرگىزۋگە كىرىسۋدى تاپسىردى.

وسىلايشا, مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋدى قار­جىلاي قامتاماسىز ەتۋگە بيۋدجەتتىك مۇم­كىن­دىكتەر ەسەپتەلدى. شىعىستاردىڭ باسقا باعىتتارىن جانە بۇعان دەيىن قابىل­دانعان مەملەكەتتىك مىندەتتەمەلەردى وڭتاي­لاندىرۋ قاجەت ەمەس. الداعى ءۇش جىل­دا 1 تريلليون 226 ملرد تەڭگە قارا­جات باعىتتالادى.

ۇلتتىق بانك توراعاسى دانيار اقىشەۆ ءوز بايانداماسىندا ۇلتتىق بانكتىڭ بۇگىن ەل پرەزيدەنتىنىڭ جولداۋىندا ايتىلعان بارلىق تاپسىرمالاردى ورىندايتىنىنا سەندىردى.

«ين­فليا­تسيانىڭ تومەندەۋى – بۇل نەسيە بويىن­شا مولشەرلەمەلەردى تو­مەن­دەتۋ, حالىق­تىڭ ناقتى تابىسىن كوتە­رۋ جانە ەكو­نوميكاداعى بارلىق شىعىن­داردى تومەن­دەتۋ ءۇشىن باستى فاكتور. ۇكىمەتتىڭ, ۇلت­تىق بانك پەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ بىرلەسكەن جۇمىسى بيىل ينفلياتسيانى بەلگىلەنگەن ماقساتتى دالىزدە ۇستاپ تۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سانايمىز», – دەدى د.اقىشەۆ.

وتىرىس بارىسىندا ىشكى ىستەر ءمي­نيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆ ءىىم جۇيە­سىن رەفورمالاۋ جوسپارلارى تۋرالى بايان­دادى.

«جەكە قۇرامنىڭ شتات سانى قايتا قارالاتىن بولادى, ولاردى 10%-كە قىس­قار­تۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, بۇل شامامەن 9000 پوليتسيا جانە 1600 – قاجك. بيۋد­جەت قاراجاتىنىڭ قالىپتاسقان ۇنە­مىن قىزمەتكەرلەردىڭ لاۋازىمدىق جالا­قى­لارىن ارتتىرۋعا پايدالانامىز», – دەدى ق.قاسىموۆ. ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, سونداي-اق جول-پاترۋلدىك پولي­تسيا­سىنىڭ ساپتىق بولىنىستەرى قىزمەت­كەرلەرىنىڭ, ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەك­تورلارىنىڭ جانە كامەلەتكە تولماعان­دار ىستەرى جونىندەگى ۋچاسكەلىك ينسپەك­تور­لاردىڭ تۇرعىن ءۇيدى جالعا الۋى ءۇشىن وتەماقى تولەۋدى قاراستىرۋ قاجەت.

بۇدان وزگە, رەفورمالاۋ اياسىندا: ءىىم-ءدى وزىنە ءتان ەمەس فۋنكتسيالاردان بوساتۋ, قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ, ازاماتتىق قورعاۋ ورگاندارى قۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ بويىنشا شارالاردى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن. بۇل جەردە مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ سانىن 54-تەن 20-عا دەيىن وڭ­تاي­لاندىرۋ جوسپاردا بار. ساپانى ارت­تىرۋ ماقساتىندا ۆەدومستۆولىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ جانە كادر­لاردى ىرىكتەۋ جۇيەسىن قايتا قاراۋ جوسپارلانعان.

ماسەلەنى قاراۋ قورىتىندىسى بويىن­شا پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ بىرقاتار ناقتى تاپسىرمالار بەردى. وسىلايشا, جولداۋدىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا ءىس-شارالاردىڭ جال­پى ۇلتتىق جوسپارى دايىندالادى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە ۇكى­مەتكە ەلباسى جولداۋىن ىسكە اسىرۋ جو­نىن­دەگى جالپى ۇلتتىق ءىس-قيمىل جوسپارىن بەكىتۋ تۋرالى ءتيىستى قاۋلى جوباسىن ەنگىزۋ تاپسىرىلدى. پرەزيدەنتتىڭ ءار­بىر تاپسىرماسىنا جەكەلەي جەتەكشى تاعاي­ىن­دالۋى كەرەك, ونى ىسكە اسىرۋدىڭ ناقتى مەرزىمى بەلگىلەنىپ, قاتاڭ باقىلاۋ جاسالۋى كەرەك.

ەندى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جو­ل­داۋىن وڭىرلەردە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى باس­تالادى. بۇدان وزگە, 20 قازانعا دەيىن جولداۋدى اقپاراتتىق قولداۋ ماق­ساتىندا ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ باسشى­لى­عىمەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە ءتۇرلى ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىنەن تۇرا­تىن رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق توپتار­دىڭ ساپارلارى جوسپارلانىپ وتىر. اكىمدەر اقپاراتتىق توپتارمەن كەزدەسۋ­لەردى وتكىزۋگە دايىندىق جۇرگىزۋى كەرەك. اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مي­نيسترلىگىنە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, ورتالىق جانە وڭىرلىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جولداۋعا قاتىستى اقپاراتتاردى جاريالاۋ تاپسىرىلدى.

«ادامدار مەملەكەت باسشىسىنىڭ العا قويعان ءاربىر تاپسىرماسىنىڭ ماڭىز­دىلىعىن جانە ونى ىسكە اسىرۋ كەزەڭ­دەرىن ءتۇسىنۋى كەرەك», – دەدى ب.ساعىنتاەۆ.