كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتىراۋ وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن باردى. ساپار بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى بىرقاتار ونەركاسىپ كاسىپورنى مەن الەۋمەتتىك نىساندى ارالاپ, اتىراۋ وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەلەرى جونىندە كەڭەس وتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىراۋعا ساپارى «كارات» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنە قاراستى «داۋلەت» جەكە يندۋستريالىق ايماعىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسۋدان باستالدى. ەلباسىنا بۇل جەردە نان جانە ماكارون ونىمدەرىن شىعاراتىن تسەحپەن قاتار, دايىن ءونىم ۇلگىلەرى كورسەتىلدى.
سونداي-اق قازاقستان پرەزيدەنتىنە اتىراۋ وبلىسىنداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالار تانىستىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, قۋاتى 52 مەگاۆاتت بولاتىن جەل ەلەكتر ستانساسى, ىستىق كۇيىندە مىرىش جالاتۋ تسەحى, روبوت ارقىلى دانەكەرلەۋ ءادىسىن قولدانا وتىرىپ, مەتالل قۇرىلعىلارىن, كاربون نەگىزىندەگى قۋاتتى كابەل, كرەكينگ كاتاليزاتورلارىن ءوندىرۋ جونىندەگى كاسىپورىندار, فارماتسەۆتيكا زاۋىتى, قىسىمدى ولشەۋگە ارنالعان قۇرىلعىلار شىعاراتىن زاۋىت, قۇس فابريكاسى, اۋماعى 20 گەكتار بولاتىن جىلىجاي جانە باسقا دا جوبالار بار.
جالپى, «داۋلەت» جەكە يندۋستريالىق ايماعى – كوپ سالالى زاماناۋي كاسىپورىن. ونىڭ قۇرامىندا نان جانە كونديتەرلىك ونىمدەر وندىرەتىن «داۋلەت نان» زاۋىتى, اۋىز سۋ دايىندايتىن تسەح, «رايحان» شارۋا قوجالىعى, ماكارون ونىمدەرىن وندىرەتىن تسەح, ديىرمەن, ەت كومبيناتى, تىگىن تسەحى, سونداي-اق اسفالت-بەتون زاۋىتى جۇمىس ىستەيدى.
«داۋلەت» جەكە يندۋستريالىق ايماعىندا 244 جۇمىس ورنى اشىلعان. جوبانىڭ قۇنى – 1,51 ملرد تەڭگە. كاسىپورىن سوڭعى ءتورت جىلدا كەمەلدەنە تۇسكەن.
مەملەكەت باسشىسى مۇنان سوڭ «ەمبىمۇنايگاز» اكتسيونەرلىك قوعامىنا بارىپ, وندىرىستىك ۇدەرىستەردى قاداعالاۋ ورتالىعىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. وندا ەلباسىنا تسيفرلى زياتكەرلىك كەن ورنىنىڭ جۇيەسى كورسەتىلدى. بۇل ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە ونەركاسىپ نىساندارىنان تۇسەتىن اۋقىمدى مالىمەتتەردى وڭدەۋگە, شۇعىل شەشىم قابىلداۋ ماقساتىمەن وعان ءارى قاراي تالداۋ جاساۋعا, سونداي-اق كەن ورىندارىنداعى ءوندىرۋ ۇدەرىسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەن ورىندارىنا تسيفرلاندىرۋ ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋدىڭ ارقاسىندا ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتىپ, قۇرىلعىلاردى جوندەۋ مەرزىمىنىڭ جانە ءبىرىن ءبىرى قايتالايتىن قۇرىلىمداردىڭ قىسقارعانىن ايتىپ, تۇپكى ناتيجەنىڭ پايداسى باستاپقى شىعىننان ەكى ەسە جانە ودان دا كوبىرەك بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
– مۇناي ءوندىرۋدىڭ قازىرگى ادىستەرىمەن عانا شەكتەلمەي, زاماناۋي تاسىلدەردى دە قولدانۋ قاجەت. ەڭ الدىمەن, قىزمەتكەرلەردى وزىق تەحنولوگيالارمەن جۇمىس ىستەي بىلۋگە ۇيرەتۋ كەرەك, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
«سامۇرىق-قازىنا» اكتسيونەرلىك قوعامى باسقارماسىنىڭ توراعاسى احمەتجان ەسىموۆ مەملەكەت باسشىسىنا «ۇلتتىق يندۋستريالىق مۇناي حيمياسى تەحنوپاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى ناتيجەلەرى تۋرالى باياندادى.
سونىمەن قاتار قازاقستان پرەزيدەنتىنە اتىراۋ قالاسى ينجەنەرلىك جەلىسىنىڭ ەلەكتروندى سىزبالارىنا, اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان جەرلەرگە, كەڭ تارالعان پايدالى قازبالار ورىندارىنا جانە وڭىردەگى جەرلەردى پايدالانۋ شارتتارىنا جانە مەملەكەتتىك قىزمەتكە ەلەكتروندى فورماتتا تاپسىرىس بەرۋگە نەمەسە مەملەكەتتىك ورگانعا ءوتىنىش جولداۋعا ونلاين-مونيتورينگ جاساۋ ءۇشىن مۇمكىندىك تۋعىزاتىن اتىراۋ وبلىسىنىڭ گەواقپاراتتىق پورتالىنىڭ جۇمىسى تانىستىرىلدى.
اتىراۋ وبلىسى اكىمىنىڭ اپپارات باسشىسى اتالعان ەلەكتروندى رەسۋرستىڭ ەنگىزىلۋى ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا, بيزنەس-پروتسەستى اۆتوماتتاندىرۋعا, مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا, سونداي-اق سىبايلاس جەمقورلىق قاتەرىن جانە جەردى پايدالانۋ شارتتارىنىڭ بۇزىلۋىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.
جالپى, «ەمبىمۇنايگاز» اكتسيونەرلىك قوعامىنا قاراستى كاسىپورىندار جىلىنا 2800 مىڭ توننا مۇناي, 170 ملن تەكشە مەتر ىلەسپە گاز وندىرەدى. وندىرىلگەن ءونىم نەگىزىنەن پولشا, گەرمانيا جانە ەۋروپانىڭ وزگە دە مەملەكەتتەرىنە ەكسپورتتالادى.
كاسىپورىن باسشىلارىنىڭ مالىمدەۋىنشە, كەن ورىندارىن تسيفرلاندىرۋ جەدەل شەشىم قابىلداۋ مەن شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرگەن. ماسەلەن, وسى ۇدەرىسپەن قامتىلعان «ۋاز» كەن ورنىندا بۇرىن استا-توك جۇمسالىپ كەلگەن جانار-جاعارماي 45 پروتسەنتكە دەيىن ۇنەمدەلە باستاعان. ءوندىرىستى تسيفرلاندىرۋ ناتيجەسىندە مۇناي-گاز ۇڭعىمالارىنىڭ جاي-كۇيى تولىق باقىلاۋعا الىنىپ, اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيە قالىپتى مۇناي شىعىندارىن 2 پروتسەنتكە دەيىن قىسقارتۋعا, ەلەكتر ەنەرگياسىن 37 پروتسەنتكە دەيىن ۇنەمدەۋگە جول اشقان.
سوڭعى جىلدارى كاسىپورىندا بۇرىنعى وپەراتور ماماندىقتارىنا سۇرانىس تومەندەپ, كەرىسىنشە IT سالاسى ماماندارىنا سۇرانىس ارتقان. بۇل – وندىرىسكە جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ەنگىزىلگەندىگىنىڭ بىردەن-ءبىر دالەلى.
وندىرىستەگى يگىلىكتى ىستەر تۋرالى ەلباسىنا باياندالىپ, وڭ باعاسىن العاندىعىن دا اتاپ ءوتۋ كەرەك. مەملەكەت باسشىسى وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى جەتىلدىرۋ تۋرالى تاپسىرمالار بەردى.
ال وڭىردەگى زاماناۋي تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن قولدانىپ وتىرعان «جىگەرمۇنايسەرۆيس» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىندە ەلباسى ءونىم ءوندىرۋ كولەمىن, ەڭبەك ونىمدىلىگىن, مەتالل وڭدەۋ دالدىگىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق ادام فاكتورىنا بايلانىستى قاتەلىكتەردى بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن, روبوتتىڭ كومەگىمەن دانەكەرلەۋ ءادىسى قولدانىلاتىن مەتالل قۇرىلعىلارىن ءوندىرۋدىڭ تەحنولوگيالىق ۇدەرىسىمەن تانىستى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆقا زاۋىتتا ىشكى نارىققا جانە ەكسپورتقا شىعارۋعا ارنالعان دايىن ءونىم ۇلگىلەرى كورسەتىلدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى كاسىپورىن ەڭبەككەرلەرىمەن كەزدەسۋى بارىسىندا ونەركاسىپتىڭ ءتۇرلى سالاسىندا زاماناۋي تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتىپ, «جىگەرمۇنايسەرۆيس» كومپانياسىنىڭ ءوندىرىسىن ءارتاراپتاندىرۋدىڭ ارتىقشىلىقتارىن ايتتى.
«جىگەرمۇنايسەرۆيس» جشس-نىڭ جوبالىق قۋاتى – جىلىنا 4000 توننا. جوبانىڭ قۇنى – 2 650 ملن تەڭگە. بۇگىندە كاسىپورىندا 49 ادام ەڭبەك ەتەدى ەكەن. كاسىپورىن 2017 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا بۇرعىلاۋ, مۇناي كاسىپشىلىگى جانە قالىپتان تىس قۇرال-جابدىقتاردى جالعا بەرۋ مەن جوندەۋ, مۇناي جانە گاز كەن ورىندارىن جايعاستىرۋ, مەتالل بۇيىمدارى مەن بۇرعىلاۋ جابدىقتارىن ازىرلەۋ قىزمەتىن كورسەتەدى. وعان قوسا نارىققا قورشاۋلار, باسپالداقتار, تىرەۋلەر, ۇرلىكتەر, ءتۇرلى كولەمدەگى كونتەينەرلەر مەن استاۋلار, بۇرعىلاۋ مۇنارالارىن جانە باسقا دا مەتالل بۇيىمدارىن شىعارادى.
ەلباسى كاسىپورىننىڭ جاس قىزمەتكەرلەرىمەن دە پىكىرلەسىپ, ولارعا بۇگىنگىنىڭ تالابى بويىنشا جاستاردىڭ بىرنەشە ماماندىقتى قاتار مەڭگەرۋ قاجەتتىگىن, زاماناۋي تەحنولوگيا جانە ساپالى بىلىممەن قارۋلانعان ادامنىڭ اتى وزاتىندىعىن مىسال ەتتى.
مەملەكەت باسشىسى اتىراۋ ساپارىنىڭ اياسىندا ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنە «قازترانسويل» كومپانياسى سىيعا تارتقان جاڭا ستۋدەنتتەر ءۇيىنىڭ عيماراتىمەن تانىستى.
بيىلدان باستاپ ستۋدەنتتەر قونىستاندىرىلا باستاعان ءۇي زاماناۋي تالاپتارعا ساي كەلەدى. جايىقتىڭ جاعاسىنا جاقىن ورنالاسقان عيماراتتا ستۋدەنتتەردىڭ الاڭسىز ءبىلىم الۋىنا بارلىق جاعداي جاسالعان. ءسانى مەن ساۋلەتى كەلىسكەن, 450 ادامعا لايىقتالعان عيماراتتىڭ ءبىرىنشى قاباتىندا زاماناۋي وقۋ زالى, باسسەين, اسحانا جانە اكىمشىلىك بولمەلەر بولسا, ەكىنشى قاباتىندا كوۆوركينگ الاڭى, سپورت جانە جاتتىعۋ زالدارى قونىس تەپكەن. ال جوعارعى قاباتتارى 17 شارشى مەترلىك جاتىن بولمەلەردەن تۇرادى. وعان قوسا, ءاربىر عيماراتتا جۋىناتىن جانە تۇرمىستىق بولمەلەر قاراستىرىلعان. ستۋدەنتتەر ءۇيى زاماناۋي جيھازدارمەن جابدىقتالىپ, قاۋىپسىزدىك شارالارى دا بارىنشا ەسكەرىلىپتى.
ستۋدەنتتەر ۇيىندە مەملەكەت باسشىسىنا وڭىردە «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى مەن «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىنىڭ» ورىندالۋ جايى باياندالدى. وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, اتىراۋ حالقى اتالعان باعدارلامالاردى ىستىق ىقىلاسپەن قابىلداپ, تولىق قولداۋ كورسەتۋدە.
ەلباسىنا وسىنداي جەتىستىكتەردى بايانداي كەلە, ن.نوعاەۆ بىلتىر جانە بيىل ەجەلگى سارايشىق قالاسىن شايىپ كەلگەن جايىق وزەنىنىڭ 1,5 كيلومەترلىك جاعالاۋى شەگەندەلگەندىگىنە, باسقا دا مادەني-تاريحي مۇرالاردى ساقتاپ قالۋعا باعىتتالعان جۇمىستارعا توقتالدى.
اتىراۋ وبلىسىندا «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» بويىنشا 1792 پاتەرلىك 26 تۇرعىن ءۇي سالىنىپ, «7 – 20 – 25» باعدارلاماسى ارقىلى بەرىلمەك. مەملەكەت باسشىسى, وسى ورايدا وبلىس اكىمىنە ءاربىر تۇرعىن ءۇيدىڭ ساپالى ءارى ساۋلەتتى بولۋىن مۇقيات قاداعالاۋدى تاپسىردى.
وڭىردە وتكەن جىلى «بيزنەس-باستاۋ» جوباسى ارقىلى 750 ادام وقىتىلسا, بيىل بۇل جوبامەن 1325 ادام قامتىلعان.
سونداي-اق كىرىس كولەمى 25 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتەن اسپايتىن 65 مىڭ ادامنىڭ جالاقىسى 1,1 ملرد تەڭگەگە وسكەن.
ال قازىر مۇنايلى وڭىردەگى ەلدى مەكەندەردىڭ 98,3 پروتسەنتى گازداندىرىلعان, قازىر تۇربا تارتىلىپ جاتقان ازعىر وڭىرىنە كوگىلدىر وتىن جەتكەن بويدا بۇل كورسەتكىش 99 پروتسەنتكە جەتپەكشى.
سونىمەن قاتار 2020 جىلعا قاراي وڭىردەگى جاتاقحانا تاپشىلىعى ماسەلەسى تۇبەگەيلى شەشىلمەك. اتاپ ايتقاندا, وسى مەزگىل ىشىندە 1960 ورىندىق 13 جاتاقحانا سالىنباق.
جاتاقحانادا تۇراتىن ستۋدەنتتەرمەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ەلباسى ولاردى ۇلكەندى قۇرمەتتەۋگە, كىشىگە قامقور بولۋعا شاقىرىپ, ءوز وتانىن سۇيۋگە نەگىزدەلگەن قازاق حالقىنىڭ سالت-ءداستۇرىن ۇستانۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتتى. ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى بەس الەۋمەتتىك باستاما اياسىنداعى جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلعانى جانە ستۋدەنت جاستارعا ءاردايىم قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتقانى ءۇشىن نۇرسۇلتان نازارباەۆقا العىستارىن جەتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسى جۇمىس ساپارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اتىراۋ وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەلەرى جونىندە كەڭەس وتكىزدى. جيىندا اشقان ەلباسى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستاننىڭ زور جەتىستىككە جەتكەنىنە توقتالىپ, وعان اتىراۋ حالقى دا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسقانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
– ءبىز 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىن قابىلدادىق. «نۇرلى جول», «نۇرلى جەر», «تسيفرلى قازاقستان», يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلامالارى جانە بەس الەۋمەتتىك باستاما جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. مۇنىڭ ءبارى ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ءومىرىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى نىسانداردى ارالاپ كورىپ, مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى جونىندەگى ەسەپتى تىڭداعان سوڭ, جالپى ايماقتىڭ ەكونوميكاسى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن جانە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق قامتاماسىز ەتىلگەنىن ايتتى.
اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتاعى ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى جونىندە باياندادى.
– وبلىستىڭ وڭىرلىك جالپى ءونىمى 2018 جىلعى ءبىرىنشى توقساندا 1 646,2 ميلليارد تەڭگەگە, يندەكس كولەمى 112,1 پروتسەنتكە جەتتى. رەسپۋبليكانىڭ ىشكى جالپى ونىمىندەگى ءوڭىردىڭ ۇلەسى 14 پروتسەنت بولدى. ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 3 653,1 ميلليارد تەڭگەگە ارتتى. ءىس جۇزىندەگى يندەكس كولەمى – 112,6 پروتسەنت. ەلىمىز بويىنشا ءوڭىردىڭ ۇلەسى 27,7 پروتسەنتتى قۇرايدى. جىل باسىنان بەرى 333,9 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بيىل كاسىپكەرلىكتى قولداۋ كارتاسى اياسىندا قۇنى 21,8 ميلليارد تەڭگە بولاتىن ءارى 331 جۇمىس ورنىن اشاتىن 8 جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر, – دەدى نۇرلان نوعاەۆ.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ بىرقاتار باعىتىنا قاتىستى وڭ ناتيجەلەرگە توقتالىپ, ءوڭىر ەكونوميكاسى ءوسىمىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى ءوندىرۋشى سەكتورعا تيەسىلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– مەن باعاسى قۇبىلمالى شيكىزات رەسۋرستارىنا ءۇمىت ارتپاي, بالامالى ءوندىرىس قۇرۋعا ارنالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن ۇسىندىم. ۇلكەن كاسىپورىندار قۇرۋ مىندەتتى ەمەس, ەكسپورتقا جۇمىس ىستەيتىن يكەمدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جالاقىسىنا قاتىستى قاناتقاقتى جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ايتىپ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا وسى تاجىريبەنى قولدانۋدى, سونداي-اق سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋدى تاپسىردى. جيىن سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى وبلىس اكىمدىگىنە جانە ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا ءوڭىر ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ, «اقتوبە – اتىراۋ
– استراحان» اۆتوموبيل جولىنىڭ قۇرىلىسىن تەزىرەك اياقتاۋ, اگرارلىق جانە قايتا وڭدەۋ سالاسىن دامىتۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ, بەس الەۋمەتتىك باستاما اياسىنداعى جوبالاردى ساپالى ىسكە اسىرۋ, سونداي-اق جۇكتەلگەن مىندەتتەر ءۇشىن باسشىلاردىڭ دەربەس جاۋاپكەرشىلىگىن بەكىتۋ جونىندە بىرقاتار تاپسىرما بەردى.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ وبلىسى