داپتەرگە قاتىستى داۋ شەشىلدى
جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باستالۋىنا ساناۋلى كۇندەر قالعانى بەلگىلى. ءبىلىم كۇنى قارساڭىندا وقۋشىلاردىڭ وقۋلىعى, داپتەر داۋى, مەكەمە جەتىسپەۋشىلىگى سياقتى ماسەلەلەر الدىمىزدان شىقپاي قويمايدى. سونىمەن قاتار جاڭا وقۋ جىلى ءوزىنىڭ بىرقاتار جاڭالىعىن الا كەلەتىنى انىق. وسى رەتتە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جولداۋىندا اتاپ كورسەتكەندەي, بۇگىنگى مەكتەپتەر جاي عانا مەكتەپ ەمەس – وزىق ءبىلىم مەن ۇزدىك تاجىريبە ۇشتاساتىن ينتەللەكتۋالدى ورتالىقتارعا اينالۋى كەرەك دەگەن ءسوزى ەسكە تۇسەدى. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جۇيەسى اتالعان باعىتتا جاڭا قادامدارعا بارۋى شارت.
جالپى بيىلدان باستاپ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ نۇسقاۋلىعى بويىنشا بۇرىن وقىتۋعا ارنالعان قوسىمشا ماتەريال بولىپ كەلگەن جۇمىس داپتەرلەرىن قولدانۋ مىندەتتى ەمەس. الداعى ۋاقىتتا مەكتەپتەردىڭ اتا-انالارعا باستاۋىش سىنىپتاردىڭ وقۋشىلارىنا جۇمىس داپتەرلەرىن ساتىپ الۋ تۋرالى قويعان تالاپتارى زاڭسىز بولىپ ەسەپتەلەدى. بۇل تۋرالى ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ ارنايى مالىمدەمە جاسادى.
«جۇمىس داپتەرلەرىن ساتىپ الۋ جانە پايدالانۋ – مىندەتتى ەمەس. بۇل وقۋعا ارنالعان قوسىمشا ماتەريال, ونى ۇسىنۋعا بولادى, الايدا جالپىلاي قولدانۋعا مىندەتتەلمەگەن. جۇمىس داپتەرلەرىن ساتىپ الۋ تۋرالى تالاپتار زاڭسىز, سول سەبەپتى وسىنداي جاعدايلاردا ءتيىستى شارالار قابىلدايمىز. دەگەنمەن, ونى پايدالانۋعا تىيىم سالا المايمىز. سونداي-اق ءتۇرلى پاندەرگە ارنالعان حرەستوماتيالار بار, بۇلار دا وقۋعا مىندەتتەلمەگەن. بۇگىندە اتا-انالار وقۋشىلاردىڭ مەكتەپكە ۇستايتىن سومكەلەرى كىتاپتاردىڭ كوپتىگىنەن وتە اۋىر ەكەنىن ايتىپ شاعىمدانادى. وسىنىڭ ءوزى سەبەپ, ويتكەنى كەي جاعدايدا جۇمىس داپتەرلەرىنىڭ ءوزى كىتاپتىڭ كولەمىمەن بىردەي بولىپ جاتادى. سوندىقتان دا قازىرگى تاڭدا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, بارلىق وقۋلىقتار, جۇمىس داپتەرلەرى جانە وزگە دە وقۋ قۇرالدارىن سانيتارلىق نورمالارعا ساي كەلتىرۋ جونىندە ناقتى ستاندارتتار ازىرلەپ جاتىر», دەيدى ا.ايماعامبەتوۆ.
سونداي-اق 2018-2019 وقۋ جىلى وقۋشىلارعا عانا ەمەس, ۇستازدار قاۋىمىنا دا جاعىمدى جاڭالىقتارمەن ەنبەك. بارشاعا بەلگىلى, اعىمداعى جىلدان باستاپ قازاقستاندا پەداگوگيكا قىزمەتكەرلەرىن اتتەستاتتاۋدىڭ جاڭا جۇيەسى ەنگىزىلگەن بولاتىن. وندا مۇعالىمدەردىڭ ساناتىنا بايلانىستى ەڭبەكاقى كولەمى وسەدى جانە ۇستەمە قوسىلادى. مينيسترلىك وكىلدەرىنىڭ ايتۋى بويىنشا, ەڭبەكاقىنى ءوسىرۋ تۋرالى ايتقان كەزدە, ەكى جاعدايدى قاراستىرعان ءجون. ءبىرىنشىسى – بۇگىندە جاڭارتىلعان باعدارلامالار بويىنشا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن مۇعالىمدەردىڭ ەڭبەكاقىسىن ءوسىرۋ. بۇعان بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە 205 مىڭ مۇعالىم قول جەتكىزىپ وتىر. ولار اتالعان تولەمدى قازىرگى تاڭدا الىپ جاتىر, ياعني ءتيىستى قاراجات رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ءبولىنىپ, ترانسفەرتتەرمەن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرگە باعىتتالعان. ەكىنشى ۇستەمە, بۇل – ساناتقا قوسىلاتىن قوسىمشا اقى. ەندىگى ۋاقىتتا وقىتۋشىلاردىڭ ەڭبەكاقىلارىنىڭ كەستەسى سارالانعان جانە ءارتۇرلى كريتەريلەرگە بايلانىستى تولەنەتىن بولادى. قايتكەن كۇندە دە مۇعالىم مارتەبەسى مەن جالاقىسى وسكەن جەردە ۇلگەرىم مەن ۇدەرىس قاتار داميتىنى بەلگىلى.
جىل سايىن 15 مەكتەپ سالىنۋى كەرەك
ءبىلىم اينالاسىنداعى ءبىراز ماسەلە جۋىردا پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا دا ءبىرشاما تالقىلاندى. ءبىلىم بەرۋدى جانە عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2016–2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ اعىمداعى جىلعى 6 ايىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى ايتىلعان جيىندا سونداي-اق ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە قاتىستى, ءنولىنشى سىنىپ نورماسى, ءۇش اۋىسىم بويىنشا ءبىلىم الۋعا ءماجبۇر مەكتەپتەر جايى ءسوز بولدى.
جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, الداعى ۋاقىتتا مەكتەپ اكىمشىلىگى اتا-انالاردان مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ تۋرالى ەرەجەدە كورسەتىلگەندەردەن باسقا, قوسىمشا قۇجاتتاردى تالاپ ەتپەۋى ءتيىس. بىلۋىمىزشە, ەندىگى كەزەڭدە ءنولىنشى سىنىپتارعا قابىلدانۋ ءۇشىن ەمتيحاندار تاپسىرۋ قاجەت ەمەس. ەگەر بالا 5 جاسقا تولسا جانە وقۋعا قۇلشىنىسى بولسا, وندا ءبىلىم الۋ ءۇشىن ەشقانداي دا كەدەرگى بولماۋى كەرەك.
الايدا بۇگىنگى تاڭدا ءنولىنشى سىنىپتارعا قابىلداۋ كەزىندە ۇسىنىلاتىن قۇجاتتار پاكەتى وزەكتى بولىپ وتىر. وندا كەيدە زاڭسىز تۇردە اتا-انالاردىڭ جۇمىس ورنىنان انىقتامالار سۇرايتىن جاعدايلار ورىن الىپ جاتادى. اتالعان جاعدايدا مەكتەپتەردىڭ نەگىزسىز تۇردە جۇمىس ورنىنان انىقتامالار سۇراتاتىنى زاڭسىز ەكەنىن ەسكەرگەن ءجون. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ءوزى اتاپ وتكەندەي, قانداي قۇجاتتار قاجەت ەكەنى تۋرالى ناقتى جازىلعان ستاندارت بار, وندا جۇمىس ورنىنان تالاپ ەتىلەتىن انىقتاما تۋرالى جازىلماعان.
سونداي-اق مينيسترلىك كەيبىر مەكتەپتەردىڭ ءالى كۇنگە دەيىن وقۋشىلار سانى شامادان تىس ەكەندىگىن ايتادى. ورتا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى مينيسترلەر كابينەتىنىڭ نازارىنان تىس قالمايتىنى بەلگىلى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, قازىر رەسپۋبليكا بويىنشا 120 مەكتەپ ءۇش اۋىسىمدا وقىپ جاتىر. ال 44 مەكتەپ مۇلدەم اپاتتى جاعدايدا وقۋشى وقىتۋعا ءماجبۇر. مينيستر ەرلان ساعاديەۆ اتاپ كورسەتكەندەي, ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋ ءۇشىن جىل سايىن ەلىمىزدە 15 جاڭا مەكتەپ سالىنۋى ءتيىس ەكەن.
ولار ۇسىنعان دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, قازاقستان بويىنشا 118 مەكتەپ ءۇش اۋىسىمدا ساباق بەرەدى. اسىرەسە ەلوردا مەكتەپتەرىنە وقۋشىلاردى قابىلداۋ ماسەلەسى وزەكتى بولىپ وتىر, مۇندا جىل سايىن ءبىرىنشى سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ سانى 15 مىڭ بالاعا ۇلعايۋدا.
ۇبت-عا ۇتىمدى تەتىكتەر قوسىلماق
جاڭا وقۋ جىلىندا ۇبت ماسەلەسىن دە ۇمىتپاعان ءجون. الداعى جىلدا ۇبت مەن كەشەندى تەستىلەۋدى بىرىكتىرۋ قولعا الىنباق. 2017 جىلعا دەيىن ۇبت ەكى فۋنكتسيانى اتقارىپ كەلگەندىگى بەلگىلى. بۇگىندە بالا اتتەستات الۋ ءۇشىن مەكتەپتە ەمتيحان تاپسىرۋ مەن ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدەن وتەتىندىگى اتا-انالارعا دا, تۇلەكتەرگە دە قولايسىز بولىپ وتىر. كت دە وسىنداي فۋنكتسيا اتقارادى, الايدا 2 اپتادان كەيىن وتەدى. ەگەر ەكى تەست تە بىردەي فۋنكتسيانى اتقارسا جانە وعان قاتىساتىن ادامدار ءبىر بولسا, الداعى ۋاقىتتا كەشەندى تەستىلەۋدى وتكىزۋدىڭ قاجەتتىگى جوق دەۋگە بولادى.
بۇل مەملەكەت ءۇشىن وتە ۇلكەن شىعىن, ويتكەنى كوميسسيانى ءبىر رەت جىبەرىپ, كەيىن قايتا جىبەرۋدىڭ قانداي قاجەتتىلىگى بار؟ بۇل بەلگىلى ءبىر كۇشتەردى, اۋديتوريانى جۇمىلدىرۋ سياقتى ماسەلەلەردى كۇردەلەندىرىپ جىبەرەدى.
جالپى العاندا, بارلىق وزەكتى ماسەلەلەر مۇعالىمدەردىڭ تامىز جيىنىندا جان-جاقتى تالقىلانۋى كەرەك. جاڭا وقۋ جىلى پەداگوگتار قاۋىمى مەن اتا-انالار تاراپىنا بىردەي قولايلى جاڭالىقتارىمەن ەنگەنى دۇرىس. جوعارىدا اتالعان ۇبت مەن كت-ءنى بىرىكتىرۋ, ۇبت وتكىزۋ پروتسەسىنەن مەكتەپ مۇعالىمدەرىن بوساتۋ, مەكتەپتەردە سىناما تەستىلەرىن وتكىزبەۋ, مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتتارىن وقۋ تىلدەرىنە بولمەي تاعايىنداۋ سياقتى ماسەلەلەر ەكى تاراپتىڭ دا تالابىن ورىنداۋدى ماقسات تۇتۋىن قاداعالاعان ءجون.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت, ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماسەلەسىندە اۋىل مەن قالا وقۋشىلارىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيىندە ەداۋىر ايىرماشىلىقتىڭ ءجيى ايتىلاتىندىعى. مينيسترلىك بۇل ولقىلىقتى تۇزەۋ ءۇشىن دۇنيەجۇزىلىك بانكتەن نەسيە الىپ, اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ تەحنيكالىق بازاسىن جاڭارتۋ جانە مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جايىن قاراستىرۋ جونىندە پىكىر بىلدىرۋدە.
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»