كينەماتوگرافياداعى اسا كۇردەلى جانرلاردىڭ بىرىنەن سانالاتىن قىسقامەترلى فيلمدەر «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ قورىندا كوپ بولماسا دا, جيىرما جىل بۇرىنعى ۋاقىتپەن سالىستىرعاندا بۇگىنگى ءوندىرىس كوش ىلگەرى وركەندەگەنىن كورسەتىپ وتىر. كەڭەستىك كەزەڭدە كورەرمەن ەرتەلى-كەش «كولەڭكەسىن قۋعان شال» دەگەن جالعىز تەلەفيلمدى كورۋگە ءماجبۇر بولاتىن, ال قازىر «قازاقفيلم» جىلىنا ەكى-ءۇش فيلم دايىنداي الاتىن مۇمكىندىككە يە. بيىلعى جىل بۇعان دەيىنگى مەجەنى ءتىپتى كوتەرىپ تاستادى, مەملەكەتتىڭ ەڭ باستى كينوستۋدياسىنان بەس بىردەي قىسقا مەترلى فيلم جارىق كوردى. وسىعان بايلانىستى ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» اق-نىڭ «دەبيۋت» شىعارماشىلىق بىرلەستىگى الماتى قالاسىنىڭ «ارمان» كينوتەاترىندا 2017 جىلى تۇسىرىلگەن قىسقامەترلى فيلمدەردىڭ ارنايى كورسەتىلىمىن ۇيىمداستىرىپ, تۇساۋىن كەستى.
جالپى, قىسقامەترلى فيلم دەگەنىمىز – بۇل جاس رەجيسسەرلەرگە ءوز كۇشىن سىناپ بايقاۋعا بەرىلگەن تاپتىرماس مۇمكىندىك. كوركەم فيلم تۇسىرۋگە اپاراتىن توتە جول. ەكى ساعاتتىق كوركەم ءفيلمنىڭ ەڭ باستى ەرەكشەلىگى – ءبىر عانا ويدى, ءبىر سونى يدەيانى جارتى ساعاتقا جەتەر-جەتپەس ۋاقىت ىشىندە بايانداي وتىرىپ, كورەرمەن كوڭىلىندە سۇراق قالدىرۋ, بالكىم, جاۋابى دا رەجيسسەر ءتاپسىرىنىڭ تۇبىندە جاسىرىنىپ جاتادى. كورەرمەن كوڭىلى جۇيرىك بولسا, بۇل تەرەڭنىڭ تۇبىندەگى جاۋاپتىڭ شىندىعىن بىردەن تانيدى جانە سول شىندىقتىڭ قۋاتى قىسقا مەترلى فيلمگە دەگەن قۇرمەتتى ءسوزسىز وياتادى.
بۇل كۇنى كورەرمەندەر رەجيسسەر بەرىك جاحانوۆتىڭ «اسان», جاندوس ەسپەنبەتوۆتىڭ «شىرعالاڭ» («جۇت»), الەن راحمەتاليەۆتىڭ «سوڭعى مۇعالىم», ارمان بايمۇراتوۆتىڭ «وزگەرىس», ۆەنەرا قايىرجانوۆانىڭ «تىعىلماق» كارتينالارىن ءبىر مەزگىلدە, ءبىر تىنىسپەن وتىرىپ تاماشالادى. بەس فيلم – ءبىر-بىرىمەن قابىسپايتىن بەس ءتۇرلى تاقىرىپتى قوزعايدى, ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن بەس ءتۇرلى رەجيسسەرلىك قولتاڭبانى كورسەتەدى.
«مىناۋ جاقسى», «بۇل ورتاشا» دەپ ءبولىپ-جارۋعا كەلمەيتىن ءوزارا دەڭگەيلەس فيلمدەردىڭ ايتار ويى سالماقتى. بىراق بەسەۋىنە دە ورتاق ۇقساستىق – كورسەتىلىم سوڭىندا كوڭىلدە اۋىر مۇڭ قالدىرادى. جاس رەجيسسەرلەردىڭ تىرناقالدى فيلمدەرىنىڭ دىتتەگەنى دە سول بولار, بۇگىنگى قوعامنىڭ ەڭسە باساتىن ەڭ اششى شىندىعىن باسى ارتىق كەيىپكەرسىز, كەرەكسىز ديالوگ-مونولوگسىز, جاناما سيۋجەتسىز تۇسىنىكتى جانە وتە ءدال كورسەتە الۋى قارىمدى جاس بۋىننىڭ قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىنان حابار بەرگەندەي.
مىسالى, اتا-اناسى بالا كەزىندە اجىراسىپ كەتكەن, اكەسىن تالاي جىلدار كورمەگەن, ەندى ونىڭ قازاسىنا كەلە جاتقان بوزبالانىڭ جان تولقىنىسىن بەينەلەۋگە ارنالعان «اسان» ءفيلمىن الايىق. كولىكتە كەلە جاتىپ: «بالام, بارعان سوڭ ەلدىڭ ءبارى ساعان قارايدى. قاتتىراق جىلا», دەيدى اناسى. «نە دەپ جىلايمىن؟», دەيدى اسان. فيلم سيۋجەتىن كوتەرىپ تۇرعان تەمىرقازىق وي – وسى ءسوز.
شىنىندا دا, اكە تۋرالى شالا-شارپى عانا ويى بار, «اكە» ۇعىمى قالىپتاسىپ ۇلگەرمەگەن, ەمىس-ەمىس ەلەسپەن ەسىنە ارەڭ تۇسەتىن اكەسىن اسان نە دەپ, قالاي جوقتاماق؟ حالىقارالىق كانن كينوفەستيۆالىنىڭ Short Film Corner باعدارلاماسى اياسىندا كورسەتىلگەن «اسان» ەندى قىركۇيەكتە وتەتىن حالىقارالىق قازان كينوفەستيۆالىنىڭ كونكۋرستىق باعدارلاماسىنا ەنىپ وتىر.
سونداي-اق «تىعىلماق» ءفيلمىنىڭ دە كوتەرەر جۇگى اۋىر. قاراۋسىز, ايدالادا وزىمەن-ءوزى تىرشىلىك كەشىپ جاتقان شاعىن قالاشىقتاعى ءبىر وتباسىنىڭ باسىنداعى قاسىرەتتىڭ كىشكەنتاي قىزدىڭ جۇرەگىنەن قالاي وتەتىنىن كورىپ, تىكسىنبەۋ مۇمكىن ەمەس. اكەسىنىڭ جۇمىسسىزدىعى از بولعانداي, ەندى ول ماسكۇنەمگە اينالعان. قارىز سۇراپ, وتباسىن اسىرايتىن اناسىمەن كورشىلەردىڭ ارالاسقىسى جوق.
وسى سەبەپتى كورشى ۇيدەگى قۇربىلارىنىڭ ەشقايسىسى مۇنىمەن ويناعىسى كەلمەيدى. ت ۇلىمشاعى جەلبىرەپ, جەلمەن جارىسىپ جۇگىرگەننەن راحات تاباتىن كىشكەنتاي قىز وتباسىسى ۇرىس-كەرىستەن كوز اشپايتىن مۇڭداس قۇربىسىمەن تىعىلماق ويناعاندى جاقسى كورەدى. ويتكەنى بەتىن باسىپ, كوزىن جۇمسا بولدى, ماسكۇنەم اكەسىن كورمەيتىن, اششى ايعايىمەن قۇلاق تۇندىراتىن اناسىن ەستىمەيتىن ونىڭ ءوز ەرەكشە الەمى پايدا بولادى. ول الەمدە ەشكىم ەشكىمنىڭ جانىن اۋىرتپايدى, جانىنا جارا سالمايدى, جان-جاعى تىنىش, بارشاسى باقىتتى...
– «دەبيۋت» شىعارماشىلىق-وندىرىستىك بىرلەستىگى جىل سايىن وتاندىق كينەماتوگرافتى بىرقاتار جاڭا ەسىمدەرمەن تولىقتىرىپ وتىرادى. ءبىزدىڭ بىرلەستىكتە تۇسىرىلگەن قىسقامەترلى فيلمدەر حالىقارالىق كينوفەستيۆالداردا لايىقتى باعاسىن الىپ, ماراپاتتارعا قول جەتكىزىپ جاتىر. «تىعىلماق» ءفيلمى جاقىندا وتكەن «ەۋرازيا» جانە «ەرتىس سينەما» كينوفەستيۆالدارىندا باق سىنادى. پەتەربۋرگ قالاسىندا وتكەن كينوبايقاۋدان ارنايى جۇلدەمەن ورالدى,– دەيدى بىرلەستىك جەتەكشىسى انار قاشاعانوۆا.
ايتا كەتەيىك, «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى بيىل دا ستسەناريلەر بايقاۋىن جاريالاعان بولاتىن. بايقاۋعا 80-نەن استام جۇمىس ءتۇسىپ, ونىڭ 10-ىن ىرىكتەۋ كوميسسياسى تاڭداپ العان.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى