ەلىمىزدىڭ ۇلىق مەرەكەسى تويلانىپ جاتقان كەزدە جاڭاوزەن قالاسىندا باسبۇزارلىق ارەكەتتەردىڭ, الدەبىر توپتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن بولعان جاپپاي تارتىپسىزدىكتەردىڭ ورىن الۋىنا وراي ءبىز بۇگىندەگى قۇرمەتتى ارداگەر, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ماقتاي ساعديەۆكە حابارلاسىپ, وسى وقيعاعا بايلانىستى وي-پايىمدارىن ايتىپ بەرۋىن وتىنگەن ەدىك. – تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا بايلانىستى مەرەكەلىك ءىس-شارا كەزىندەگى وسىناۋ وسپادار وقيعالار مەنى قاتتى قاپالاندىردى, – دەپ باستادى اڭگىمەسىن ماقتاي رامازان ۇلى. – ويتكەنى, مەن ءوزىمنىڭ سەكسەن ەكى جىلدىق ءومىر جولىمدى, جەتپىس جىلعا تاياۋ ەڭبەك جولىمدى حالقىمىزدىڭ, ەلىمىزدىڭ يگىلىگىنە تولىقتاي ارناعان اداممىن. باستى مۇرات وردالى وتانداعى باق-بەرەكە, تىنىشتىق پەن بىرلىك بولاتىن. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان سوڭعى 20 جىلدا دا كەمەڭگەر ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاسىنان تابىلىپ, قازاقستانداعى كەلىسىم مەن تۇراقتىلىقتىڭ نىعايا بەرۋىنە شاما-شارقىمشا اقساقالدىق ۇلەسىمدى قوسىپ كەلەمىن. ەلىمىزدى الەم تانىپ, بەرەكە-بىرلىگىمىز ءدۇيىم دۇنيەگە ۇلگى بولىپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ۇشپاعىنا شىعىپ جاتقان كەزدە بۇيرەكتەن سيراق شىعارعان مىناداي بۇلدىرگى ب ۇلىككە قالاي كۇيىنبەسسىڭ؟! سول شىركىندەر ەلىمىزدەگى بۇگىنگى مامىراجاي بەيبىتشىلىك پەن بىرلىكشىل تىرلىككە جەتۋ ءۇشىن قانشا قان مەن تەر توگىلگەنىن بىلە مە ەكەن؟ ءوز ەلىنىڭ قۋانىش-باقىتىن قاستەرلەي الماعاندار عوي وسىنى ۇيىمداستىرۋشىلار دا, وسىناۋ قارا نيەتتى ىسكە قاتىسۋشىلار دا. – ماقتاي اعا, وسى جاڭاوزەندە 1989 جىلدىڭ جازىندا كەڭەستىك ۋاقىتتا قاقتىعىس جاعدايى بولىپ ەدى. سول كەزدە رەسپۋبليكا جوعارعى كەڭەسىنىڭ توراعاسى قىزمەتىندە جۇرگەن ءسىزدىڭ وقيعانى ورشىتپەي ساباسىنا ءتۇسىرىپ, ورتاق مامىلە مەن كەلىسىم تابۋ ماقساتىنداعى دەلەگاتسيانى باستاپ بارعانىڭىز ەسىمىزدە. ەندى مىنەكي, تاعى دا سول جاڭاوزەن الدىمىزدان شىقتى. وسىعان بايلانىستى نە ايتاسىز؟ – ءيا, ول جولعى جاڭاوزەن وقيعاسى ەسىمدە. جىلدار بويعى قوردالانعان ءتۇرلى پروبلەمالار, جەرگىلىكتى حالىقتى الەۋمەتتىك, قوعامدىق يگىلىكتەردى پايدالانۋدان شەتتەتۋ, ولاردىڭ ۇلتتىق نامىسىنا تيۋ, ورتالىقتىڭ وكتەمدىگى, كەلىمسەكتەردىڭ ابدەن استامسىپ كەتۋى, جەرگىلىكتى ادامداردىڭ ءوز اۋىلىندا جۇمىسقا ورنالاسا الماي, پاتەر الا الماي جاۋتاڭكوزگە اينالۋى – مىنە, سونداعى جاڭاوزەن وقيعالارىنىڭ تۋىنداۋىنا تۇرتكى بولعان نەگىزگى سەبەپتەر وسىلار بولاتىن. وسىنىڭ ارتى جەرگىلىكتى قازاقتار مەن كەلگىندى كاۆكازدىقتار اراسىنداعى جاعدايدى شيەلەنىستىرىپ جىبەرگەن-ءدى. رەسپۋبليكا باسشىلىعىنىڭ ۇيعارىمىمەن وقيعانىڭ باسى-قاسىندا بولىپ, جاعدايدى قالىپتى ارناعا ءتۇسىرۋ ءۇشىن مەنىڭ بارۋىما تۋرا كەلگەن. رەسپۋبليكا پروكۋرورىن, ىشكى ىستەر ءمينيسترىن, باسقا دا ءتيىستى سالالىق باسشىلاردى ەرتىپ الا بارعام. ءبىز سامولەتپەن بارىپ تۇسكەن كەزدە جاڭاوزەن داۋىل سوعار الدىنداعى تەڭىزدەي لىقسىپ, بۋىرقانىپ تۇر ەكەن. ءبىر جاعىندا بەس مىڭ, ءبىر جاعىندا ءتورت مىڭ حالىق جينالعان. تەكە-تىرەسىپ, ءبىر-بىرىنە تاۋ سەلىندەي جوڭكىلە لاپ قويىپ, قانتوگىستى قيت ەتسە باستاعالى تۇر ەكەن. ءبىز مۇندا كەلىپ جەتكەنشە ەكى ادام ولگەن, كوشەدە ورتەنىپ جاتقان ماشينالار. قىرعىن بولۋعا شاق قالعان. – سودان نە ىستەدىڭىزدەر؟ – مۇندايدا ءار مينۋت قىمبات. جاعدايدى شيەلەنىستىرىپ جىبەرمەس ءۇشىن توتەنشە جاعداي, الماتىداعى پرەزيديۋم مۇشەلەرىمەن جەكە-جەكە كەلىسۋ ارقىلى جەكە جاۋاپكەرشىلىگىممەن كومەندانت ساعاتىن جاريالاۋعا ءماجبۇر بولدىم. جاڭاوزەندەگى ءۇش كۇن ماعان وڭاي تيمەدى, تەكەتىرەستى ورشىتپەۋدىڭ بارلىق شارالارى قولدانىلدى. سول كەزدەگى گۋرەۆ وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى اسقار ق ۇلىباەۆ جىگەرلى قيمىلداپ, حالىقتى سابىرعا شاقىرىپ, «اشۋ – دۇشپان, اقىل – دوس» ەكەندىگىن ايتىپ, ساباسىنا ءتۇسىرىپ, باسۋعا ءارى ءۇيدى-ۇيىنە تاراتۋعا كوپ كۇش جۇمساپ, ۇلكەن كومەگىن تيگىزدى. كەيىن تالقىعا سالىنعان كەزدە جاڭاوزەن وقيعاسىندا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ەشقانداي كىناسى جوق دەپ تابىلدى. ونىڭ شىعۋ سەبەبى الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىكتەرگە بارىپ تىرەلدى, ەندىگى كۇش-جىگەر سول ادىلەتسىزدىكتەردى, ونىڭ زارداپتارىن جويۋعا جۇمسالاتىن بولىپ ۇيعارىلدى. – سوندا قازاقستان باسشىلىعى 1989 جىلعى جاڭاوزەن وقيعاسىندا ادىلەت ىزدەپ اشىنعان جەرگىلىكتى حالىقتى قورعاعان ەكەن عوي؟ – ءدال سولاي. شىنى كەرەك, كوپ جۇرت, اسىرەسە, قازاق زيالىلارى بۇدان بۇرىن ءبىر رەت ونسىز دا ءجون-جوسىقسىز تۇتاس حالىققا «قازاق ۇلتشىلدىعى» تاڭىلعاندا, وعان كەلىپ قوساقتالعان جاڭاوزەن وقيعاسى ەكىنشى جەلتوقسان بولىپ كەتە مە دەپ ورىندى قاۋىپتەنگەن-ءدى. ويىنا نە كەلسە سونى ىستەپ ۇيرەنگەن, الا قويدى بولە قىرىققان وكتەم ورتالىقتان ابدەن زاپى بولىپ قالعاندىقتىڭ بەلگىسى عوي. بۇل جولى ەشبىر قاتە, جاڭساق پىكىر تۋدىرۋعا بولمايتىن ەدى. سوندىقتان, جاڭاوزەن قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ كەڭەيتىلگەن بيۋروسىندا باسى ارتىق اڭگىمەگە جول بەرىلمەۋىنە كۇش سالعان ەدىك. – ال ەندى, جاڭاوزەندەگى كەشەگى جۇگەنسىزدىكتەر جونىندە نە ايتاسىز؟ – 1989 جىلعى وقيعادان بۇل جولعى ب ۇلىك مۇلدەم باسقا. بۇل دەگەنىڭىز, مەنىڭ پايىمداۋىمدا – ناعىز بۇزاقىلىق, بەيباستاقتىق, قانقۇيلى قىلمىس. ادام قانى توگىلدى, عيماراتتار ورتەلدى, دۇكەندەر قيراتىلدى. توناۋشىلىق پەن تارتىپسىزدىككە جول بەرىلدى. جانە ءوز قارا نيەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تاڭداپ العان كۇندى قاراساڭىزشى. بۇل ءبىزدىڭ ەڭ قاسيەتتى قۇندىلىعىمىز, ەڭ قىمباتىمىز سانالاتىن تاۋەلسىزدىگىمىزگە كۇل شاشۋمەن تەڭ. مۇنىڭ ارتىندا ءازازىل نيەتتى ارانداتۋشىلار مەن ازعىرۋشىلار تۇرعانى انىق. مۇنىڭ ارتىندا قازاق ەلىنىڭ باسىنداعى باقىتىن, جيىرما جىلداعى جەڭىستەرى مەن جەتىستىكتەرىن, تالايدى تامساندىرعان تاتۋلىعى مەن تۇراقتىلىعىن كورە المايتىن قارا قىزعانىش تۇرعانى كامىل. وسىنداي ءوز ەلىنىڭ, ءوز وتانىنىڭ, ءوز شاڭىراعىنىڭ تۋىرلىعىن تىلەتىن اقىماقشىلىققا ناعىز مۇنايشى قاۋىم بارادى دەۋگە ءداتىم جەتپەيدى. ەندەشە, سول ايداپ سالۋشى ارانداتۋشىلار انىقتالىپ, ءتيىستى جازاسىن الادى دەپ ويلايمىن. ال ەندى جاس قاۋىمعا, قاتارداعى قاراپايىم ەڭبەكشى حالىققا ايتار اقساقالدىق ءسوزىم – ءوز ەلىن, ءوز وتانىن, ءوز حالقىن سۇيگەن ادام مۇنداي تاعىلىققا بارماس بولار. اقىلعا جۇگىنەيىك, ارامزالاردىڭ الداۋىنا ەرمەيىك, اعايىن! – اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
اڭگىمەلەسكەن قورعانبەك امانجول.
الماتى.