ۇكىمەت وتىرىسى. ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق – ىلگەرىلەۋگە باستار جول

جارتى جىلدىقتىڭ قورىتىندىسى ناتيجەلى

ەلىمىزدىڭ قاڭتار-ماۋسىم اي­لار­ىن­داعى الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كالىق دامۋ قورىتىندىلارى جايىندا بايانداعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ ەڭبەكاقىنىڭ قالىپتى قار­قىن­مەن ءوسىپ وتىرعاندىعىن جەت­كىزدى. ءمينيستردىڭ دەرەگىن­شە, جوعارى وندىرىستىك بەلسەن­دىلىك ەڭبەك نارىعىنىڭ كورسەت­كىش­تەرىنە وڭ اسەر ەتتى. جىل باسى­نان بەرى 178,7 مىڭ ادام جۇمىس­قا ورنالاستىرىلعان. سوڭعى كور­سەتكىش بويىنشا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,9 پروتسەنتتى قۇرايدى.

− ەڭبەكاقى قالىپتى قار­قىن­مەن وسۋدە. ۇستىمىزدەگى جىلعى قاڭتار-مامىردا ورتاشا ايلىق ەڭبەكاقى 152,8 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ, 0,8 پروتسەنتكە ءوستى. قاڭتار-ساۋىردەگى ناقتى اقشالاي كىرىستەر 1,2 پروتسەنتكە ارتتى, – دەدى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, ءبىرىنشى جارتى جىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءىجو 4,1 پروتسەنت قۇرادى. ال ينفلياتسيا دەڭگەيى سوڭعى ءۇش جىلدا ەڭ تومەن بولدى, ياعني جىل باسىنان بەرى  2,6 پروتسەنت قۇراسا, بۇل رەتتە جىلدىق ينفلياتسيا 5,9 پروتسەنتتى كورسەتىپ وتىر.  ينفلياتسيانىڭ بارلىق كومپونەنتتەرى بويىنشا باعا ءوسۋىنىڭ باسەڭدەۋى بايقالادى. نەگىزگى كاپيتالعا سالىناتىن ينۆەستيتسيالار كولەمى 25,8 پروتسەنت بولدى. 1 ماۋسىمداعى جاعداي بويىنشا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى 0,9 پروتسەنتكە ۇلعايىپ, 89,9 ملرد اقش دوللارىنا جەتتى. ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى 1,5 پروتسەنتكە ءوسىپ, 59,2 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى.

ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى قايىربەك وس­كەن­باەۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان مەرزىمدە ەلدەگى ونەركاسىپ ءون­دى­رىسىنىڭ كولەمى 5,2 پروتسەنتكە ءوسىپ وتىر.

− تاۋ-كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبىندە ءتۇستى مەتالل كەندەرىن ءوندىرۋ كولەمى 2,5 پروتسەنتكە, تەمىر رۋدالارىن ءوندىرۋ 7,7 پروتسەنتكە ارتتى. وڭدەۋ ونەركاسىبىندە مە­تاللۋرگيا ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسى 3,4 پروتسەنتكە ونىڭ ىشىندە قارا مەتالل 5 پروتسەنتكە, ءتۇستى مەتالداردى ءوندىرۋ 2,1 پروتسەنتكە ارتتى. سونىمەن قاتار حيميا ونەركاسىبىندە – 11 پروتسەنت, ماشينا جاساۋدا – 17,2, قۇرىلىس مەتالدارىن وندىرۋدە  – 2,2, جەڭىل ونەركاسىپتە 2,3 پروتسەنتكە ءوسىم كورسەتىپ وتىر, – دەدى ۆيتسە-مينيستر. بۇعان قوسا, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 513,4 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىنىپ, بيىلعى جارتى جىلدىقتا 5,8 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن. بۇل رەتتە, رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىعى 49 667 تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلسە, ونىڭ 20 532-ءسى جەكە ۇيلەر.

جيىندا ءسوز العان ۇلتتىق بانك توراعاسى دانيار اقىشەۆ 2018 جىلعى ءبىرىنشى جارتى جىلدىقتا ينفلياتسيا دەڭگەيى 2,6 پروتسەنت بولعانىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلعى وسىنداي كەزەڭمەن سالىستىرعاندا تومەن.

− جىلدىق ينفلياتسيا وتكەن جىلدىڭ سوڭىنداعى 7,1 پروتسەنتپەن سالىستىرعاندا ماۋسىمدا 5,9 پروتسەنتكە دەيىن باياۋلادى, – دەدى ۇلتتىق بانك توراعاسى.

ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ ەلىمىزدە ءبىر ايعا جە­تە­تىن جانار-جاعارماي قورى بارىن ايتتى. 

− جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا وتىن-ەنەرگەتيكا سالاسىندا وڭ ديناميكا جالعاستى. مۇناي جانە كوندەنسات ءوندىرۋ كولەمى 45,2 ملن توننانى قۇرادى. ياعني, 2017 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 6 پروتسەنتتەن اسا ءوسىم كورسەتتى. ونىڭ ىشىندە ءۇش ءىرى جوبا بويىنشا مۇناي ءوندى­رۋ كولەمى 27 ملن-نان استام توننانى قۇرادى. قاشاعاندا − 6,2 ملن, تەڭىزدە − 14,7 ملن جانە قاراشىعاناقتا 6,3 ملن توننا مۇناي ءوندىرىلدى. مۇناي ەكس­پورتىنىڭ كولەمى 36,5 ملن توننا­نى قۇرادى. بۇل بىلتىرعى سايكەس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا شاما­مەن 6 پروتسەنتكە كوپ, – دەدى مينيستر. ونىڭ دەرەگىنشە, مۇناي وڭدەۋ كولەمى 7,7 ملن توننانى قۇرا­عان. بۇل بىلتىرعى سايكەس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 5 پروتسەنتكە ارتىق. ەلىمىزدەگى ءۇش مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى 5,5 ملن تونناعا جۋىق مۇناي ونىمدەرىن شىعارىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1,5 پروتسەنت ءوسىم كورسەتتى. 

− ءبىرىنشى جارتى جىلدىقتا مۇناي ونىمدەرىنىڭ ىشكى نارىعى تۇراقتى جانە جانار-جاعار ماي تاپشىلىعى بولعان جوق. قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن ىشكى نارىق قاجەت ەتەتىن جانار-جاعارماي قالدىقتارىنىڭ ءبىر ايلىق قورى ساقتالۋدا. 9 شىلدەدەگى جاعداي بويىنشا 361  مىڭ توننا بەنزين, 246 مىڭ توننا ديزەل وتىنى بار, – دەدى ق.بوزىمباەۆ.

جيىندا پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ ستۋدەنتتەردى جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان جۇمىستار كەيبىر وڭىردە مۇلدەم قولعا الىنباعانىن سىنادى. 

− ءبىز سوڭعى ايلاردا كوپ وڭىرلەرگە ەسكەرتۋ جاسادىق. كورىپ وتىرمىز, جارتى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اسىرەسە سوڭعى ايدا ۇلكەن وزگەرىستەر بولدى. سوعان قاراماستان, مىسالى, ءۇي قۇرىلىسىنا كەلەتىن بولساق كوپ قاباتتى ۇيلەردى پايدالانۋعا بەرۋ الماتى وبلىسىندا – 20, اتىراۋ وبلىسىندا – 45, جامبىل وبلىسىندا – 35, تۇركىستان وبلىسىندا – 30, الماتى قالاسىندا 56 پروتسەنتتى عانا قۇرايدى. قىزىلوردا وبلىسىندا بىردە-ءبىر ءۇي جوق. جارتى جىل ءوتتى, سول 20-30 پروتسەنتتىڭ سوڭىندا ءجۇرمىز, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى. سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر ەلباسىنىڭ 5 الەۋمەتتىك باستاماسىندا كوتەرىلگەن ستۋدەنتتەردى جاتاقحانامەن قامتۋ تاپسىرماسىن ورىنداۋدا دا كەمشىلىكتەر ورىن الىپ جاتقانىن باسا ايتتى. 

− قاجەتتى قارجى بەرىلگەن, جۇمىستىڭ بارلىعى اتقارىلدى دەپ بايانداپ وتىرسىزدار. ال ەلباسىنىڭ 5 الەۋمەتتىك باستاماسىنا كىرەتىن جاتاقحانا ماسەلەسىنە كەلەتىن بولساق, 8 وڭىردە عانا – اقمولا, الماتى, اتىراۋ, باتىس قازاقستان, قاراعاندى, شىعىس قازاقستان وبلىستارى جانە اس­تانا مەن الماتى قالالارىندا جا­تاقحانا بەرۋگە قول جەتكىزىلگەن. قالعان ونىرلەر كوش سوڭىندا قالىپ كەلەدى, – دەدى ب.ساعىنتاەۆ. 

كاسىپكەرلىك باعدارلاماسىنىڭ بەرەرى مول

ۇكىمەت وتىرىسىندا 2018 جىل­عى 6 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامى­تۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنال­عان باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسى جايىندا بايانداعان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءمادينا ابىلقاسىموۆا «ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ» باعدارلاماسى جەتىلدىرىلەتىنىن ايتتى.

− ەڭبەك نارىعىنىڭ جاڭا تالاپتارىن ەسكەرە وتىرىپ, باع­دارلامانى ودان ءارى جەتىلدىرگەن ءجون. وسىعان بايلانىستى باع­دارلاما قۇرالدارىنىڭ تيىم­دىلىگىن ارتتىرۋ جانە جاڭا شارا­لارمەن تولىقتىرۋ ءۇشىن وعان وزگەرىستەر ەنگىزۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز. بىرىنشىدەن, مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ سانى جىل ساناپ ارتۋ ۇستىندە ەكەنىن ەسكەرە كەلە, كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ اياسىندا ءبىرىنشى ماماندىق الۋ ءۇشىن كۆوتانى كوبەيتۋدى ۇسىنامىز. قاجەتتى ۇسىنىستار ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ ازىرلەنۋدە, – دەدى ول. بۇعان قوسا, قىسقا مەرزىمدى كاسىپتىك وقىتۋ تاسىلدەرىن قايتا قاراۋ جانە ولاردى جۇمىسقا تۇرۋعا باعىتتاۋ قاراستىرىلماق ەكەن. ونىڭ اياسىندا وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردىڭ, ماماندىقتار بويىنشا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ تىزبەسى قايتا قارالادى, ونلاين وقىتۋ مۇمكىندىگى دە نازارعا الىنعان. 

− ۇشىنشىدەن, ازاماتتاردى ەڭبەك كۇشى تاپشى سولتۇستىك وڭىرلەرگە كوشۋگە ىنتالاندىرۋ ءۇشىن «سەرپىن» جانە «ديپلوممەن – اۋىلعا!»  باعدارلامالارىن ينتەگراتسيالاۋ كوزدەلىپ وتىر. قونىستانۋشىلاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تۇرعىن ءۇي سالۋ مەن ساتىپ الۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى ازىرلەنەتىن بولادى. قاناتقاقتى جوبا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا اپروباتسيادان وتەدى, ودان كەيىن باسقا وڭىرلەرگە تاراتىلادى. تورتىنشىدەن, قازىردە  مەملەكەتتىك باعدارلامالار, ينۆەستيتسيالىق جوبالار مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس اياسىنداعى جۇمىس ورىندارىنا  مونيتورينگ جۇرگىزۋ بولىگىندە  مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ كۇشەيتىلەدى, – دەدى م.ابىلقاسىموۆا. اتالعان باعدارلاما اياسىندا وتكەن جىلى 1 006 جوبا 11,1 ملرد تەڭگەگە قارجىلاندىرىلسا, بيىلعى جارتى جىلدىقتا 2,6 ملرد تەڭگە سوماسىنا 226 جوبا قارجىلاندىرىلعان. ال جىل سوڭىنا دەيىن جالپى 3 000 جوبانى قارجىلاندىرۋ كوزدەلىپتى.

ەركەجان ايتقازى,  «ەگەمەن قازاقستان»