ەلوردامىزدىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ەكى اپتا بويى ۇزدىك تاجىريبە كورسەتكەن قازاقستان جانە الەمنىڭ ايتۋلى تەاترلارى ارقا ءتورىن شىن مانىندەگى ونەردىڭ ۇلى دۋمانىنا بولەدى. ەستەن كەتپەس اسەرلەر, ۇمىتىلماس ەستەلىكتەر, قايتالانباس شىعارماشىلىق تاجىريبە الماسۋلار, ۇزدىك ونەر كورسەتۋ, اعەدىل كوڭىل, ارقا-جارقا پىكىر ءبولىسۋ – مۇنىڭ بارلىعى دا ءىى دۇنيەجۇزىلىك «استانا» تەاتر فەستيۆالىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى ءھام جاڭالىعى.
مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن «قازاقكونتسەرت» مەملەكەتتىك كونتسەرتتىك ۇيىمى جانە قازاقستان تەاترلارى اسسوتسياتسياسى ۇيىمداستىرعان فەستيۆالدا ەلىمىزدىڭ ۇزدىك تەاتر ۇجىمدارى: م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترى, ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترى, ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترى جانە رەسپۋبليكامىزداعى ەڭ جاس ونەر ورداسى Astana Musical تەاترلارىنان بولەك, يتاليا, گەرمانيا, پولشا, ليتۆا, جاپونيا, گرۋزيا, قىتاي, رەسەي, ۇلىبريتانيا, وزبەكستان جانە قىرعىزستان تەاترلارىنىڭ ساحنانىڭ سان ءتۇرلى سيقىرىن يگەرگەن شىعارماشىلىق ىزدەنىسى ونەرسۇيەر كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنە بەرىك بەكىپ, ءار كورەرمەن ءۇشىن ەستەن كەتپەس اسەرىن ۇزاق ۋاقىت ايتىپ جۇرەر ايتۋلى ونەر وقيعاسىنا اينالعانى ءسوزسىز.
كسرو جانە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, بەلگىلى اكتەر ءاسانالى ءاشىموۆ, پاريج قالاسىنداعى ۇلتتىق عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, تەاترتانۋشى, پروفەسسور بەاتريس پيكون-ۆاللەن, ليتۆا ورىس دراما تەاترىنىڭ باس رەجيسسەرى, ليتۆا جانە كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ يەگەرى, پروفەسسور يوناس ۆايتكۋس, رەجيسسەر, تەاتر سىنشىسى, IVT, theatre-contemporain, mode&custumes بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ تاۋەلسىز ءجۋرناليسى, پەرفومەر جانە ميم ونەرى اكتەرى داۆيد شاۆليس – اساتياني جانە گابريەل گارسيا ماركەس اتىنداعى امەريكالىق تەاتر قورىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, رەجيسسەر داۆيد پاپاۆا گۋردجي باستاعان سىنشىلار القاسىنىڭ ساراپشىلىعىمەن كاسىبي تۇرعىدا باعا بەرىلگەن فەستيۆالدا كورەرمەن قاۋىم دجوردجو سترەلەر (يتاليا), روبەرت ستۋرۋا (گرۋزيا), ەيمۋنتاس نياكروشيۋس (ليتۆا), يۋري بۋتۋسوۆ (رەسەي) سىندى الەمنىڭ ۇزدىك رەجيسسەرلەرىنىڭ قويىلىمدارىن تاماشالاۋعا مۇمكىندىك الدى. سونداي-اق فرانتسيا مەملەكەتىنەن شاقىرىلعان ارنايى قوناق بەرلين, ۆەنەتسيا جانە كانن كينوفەستيۆالىنىڭ «وسكار» جانە «التىن پالما بۇتاعى» سىيلىعىنىڭ يەگەرى, بەلگىلى اكتريسا جيۋلەت بينوشتىڭ ونەر ۋنيۆەرسيتەتى ستۋدەنتتەرى مەن تەاتر جانە كينو اكتەرلەرىنە ارنالعان شەبەرلىك سىنىبى دا فەستيۆال قاتىسۋشىلارى مەن قوناقتارىنا شىعارماشىلىق سونى سەرپىلىس سىيلاعانى ءسوزسىز. ايگىلى اكتريسانىڭ ءىى دۇنيەجۇزىلىك «استانا» تەاتر فەستيۆالىنىڭ سالتاناتتى جابىلۋ راسىمىنە تارتۋ ەتكەن «جۇرەكتەن شىققان سىرلى ءسوز» اتتى شىعارماشىلىق كەشىنىڭ دە استانالىق ونەرسۇيەر قاۋىم كوڭىلىندە جاعىمدى اسەرىمەن جاتتالعانى انىق.
ال باس قالانىڭ باستى وقيعاسىنا اينالعان ءىى دۇنيەجۇزىلىك «استانا» تەاتر فەستيۆالىنە قاتىسۋشى قوناقتار مەن تەاتر ماماندارىنىڭ قازاقستان, ونىڭ ىشىندە ەلوردامىز – استانا جايلى پىكىرى دە, اسەرى دە سان الۋان. فەستيۆالدان, قازاق ەلىنەن العان اسەرلەرىمەن بولىسكەن ماماندار پىكىرى تومەندەگىشە ءوربىدى.
جيۋلەت بينوش, بەرلين, ۆەنەتسيا جانە كانن كينوفەستيۆالىنىڭ «وسكار» جانە «التىن پالما بۇتاعى» سىيلىعىنىڭ يەگەرى, بەلگىلى اكتريسا:
– تاڭسارىدە ۇشاقتان تۇسە سالعاننان مەنىڭ نازارىمدى اۋدارعانى – قالانىڭ ءساندى دە ساۋلەتتى ارحيتەكتۋراسى بولدى. ادامدارى دا سونداي اقجارقىن, كۇلە قاراپ جاۋاپ بەرەتىن ىزەتتى, جايدارى جاندار ەكەن. قازاق حالقىنىڭ قوناقجايلىلىعى دا مەنى ايرىقشا ءتانتى ەتتى.
ساحنا تىڭعىلىقتى دا ءجىتى ىزدەنىستى, ەڭبەكتى تالاپ ەتەدى. كۇنى كەشە كانن فەستيۆالىندە توپ جارعان جەرلەستەرىڭىز, اكتريسا سامال ەسلياموۆانىڭ جەڭىسى دە ۇزدىكسىز ىزدەنىستىڭ جەمىسى ەكەنى ءسوزسىز. بىلە بىلسەڭىزدەر, الەمنىڭ ەڭ بەدەلدى كينوفەستيۆالىندە توپ جارعان قازاق قىزىنىڭ جەڭىسى – مۇقىم قازاقتىڭ ابىرويى, ماقتانىشى. بۇل قازاقستانداعى ونەردىڭ دەڭگەيىن كورسەتەدى دەپ ەسەپتەيمىن.
داۆيد شاۆليس-اساتياني, رەجيسسەر, تەاتر سىنشىسى, IVT, theatre-contemporain, mode&custumes بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ تاۋەلسىز ءجۋرناليسى, ميم ونەرى اكتەرى:
– فەستيۆال ماعان ءوزىنىڭ باعدارلامالىق مازمۇنىنىڭ سان الۋاندىعىمەن, جانرلىق, فورمالىق تۇرعىدان ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن سانتاراپتىلىعىمەن ايرىقشا ۇنادى. تەاتر مامانى رەتىندە ەڭ اۋەلى وسى جاعىن اتاپ وتكىم كەلەدى. اسىرەسە ليتۆا تەاترى اكەلگەن ف.كافكانىڭ «اشتىق شەبەرى» جانە رەسەيلىك تەاتر قويعان ا.چەحوۆتىڭ «ۆانيا اعاي» سپەكتاكلدەرى كوڭىلىمدە ەرەكشە ساقتالدى. سول سەكىلدى قازاقستاندىق جاس رەجيسسەر فارحات مولداعاليەۆتىڭ «قاراگوز» قويىلىمىنداعى ىزدەنىسىن ايرىقشا اتاپ وتكىم كەلەدى. Astana Musical تەاترى ۇسىنعان «قىز جىبەك» قويىلىمى دا وزىندىك ۇلتتىق بەدەرىمەن قىزىقتىردى.
نازەركە جۇماباي,
«ەگەمەن قازاقستان»