پارلامەنتتىڭ ءۇشىنشى سەسسياسى اياقتالدى, دەپۋتاتتار – دەمالىستا

ن.نىعماتۋلين ەلىمىزدىڭ بۇۇ قاۋىپ­سىزدىك كەڭە­سىنە تور­اعا بول­عانىنا, سونداي-اق ەكسپو-2017 حالىقارالىق كور­مەس­ى ۇيىمداستىرىلعانىنا, ەلور­دادا سيريا جاعدايى بو­يىنشا «استانا پروتسەسى» ءوتىپ, قازاق­ستاننىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەر الاڭىنا اينالعانى­نا توقتالدى. «بۇل شارالار ەلبا­سى­مىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق ارە­­نا­­داعى بيىك بەدەلىنىڭ, ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتاعى ەرەن ەڭبە­گىنىڭ كورسەتكىشى. سونداي-اق ءۇشىن­شى سەسسيا جۇمىسىندا بول­عان تاعى ءبىر تاريحي وقيعا بار. ول – «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋ­مەت­تىك باستاماسىنىڭ» وسى سەسسيا بارىسىندا جاريا­لانۋى. بۇل باستامالار حالقىمىزدىڭ جاع­دايىن كۇشەيتۋگە ارنالعان تەڭدەسى جوق, ەرەكشە قادامدار بولدى. قوس پالاتا دەپۋتاتتارى وسى باستامالاردى زاڭنامالىق تۇرعىدان قول­داۋعا بەلسەنە ارالاستى. پار­لا­مەنتتىڭ وسى سەسسياداعى ەڭ نەگىزگى جاۋاپتى مىندەتى ەلباسىمىزدىڭ باسقا دا تاپسىرمالارىن جوعارى دەڭگەيدە, ساپالى زاڭدارمەن قام­تاماسىز ەتۋ بولدى», دەدى پالاتا سپيكەرى ن.نىعماتۋلين.

ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, وتكەن سەسسيادا مەملەكەت باس­شىسىنىڭ تاپسىرمالارىن جۇزە­گە اسىرۋ بارىسىندا قوس پالات­انىڭ بىرلەسكەن 4 وتىرىسى, ءماجىلىستىڭ 38, سەناتتىڭ 25 جالپى وتىرىسى ءوتىپ, وندا 400-گە جۋىق ماڭىزدى ماسەلە قارالعان. سونداي-اق ءۇشىنشى سەسسيا ءوز جۇ­مىسىن باستاعان كەزدە ەكى پالا­تانىڭ قاراۋىندا 129 زاڭ جوباسى بولسا, جابىلۋى قارساڭىندا ولاردىڭ 84-ءى قابىلدانىپ, ال 65-ىنە ەلباسىنىڭ قولى قويىلىپ, قۇجاتتار كۇشىنە ەندى. سولاردىڭ قاتارىندا ەلىمىزدىڭ باستى قارجى قۇجاتى – رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭنىڭ بولعانىن ەرەك­شە اتاپ وتۋگە بولادى. دەپۋ­تا­ت­تاردىڭ وسى زاڭعا ەنگىزگەن ۇسى­نىستارىنىڭ ناتيجەسىندە بيۋد­جەتتىڭ الەۋمەتتىك باعىتى كۇشەيتىلىپ, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋ­لىق ساقتاۋ, مادەنيەت جانە سپورت نىساندارىنا ءتيىستى قاراجاتتار ءبولىندى. سونداي-اق «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» جانە «كەدەندىك رەتتەۋ تۋرالى» كودەك­س­تەر مەن «كاسىپكەرلىك قىز­مەت­تى رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ ماسە­لە­لەرى جو­نىندەگى», سونداي-اق «ستان­دارت­تاۋ تۋرالى» جانە «ۆەنچۋر­لىك قار­جىلاندىرۋ» تۋرالى ما­­ڭىز­­دى زاڭدار قابىلداندى. بۇدان وزگە, مەملەكەت قۇرىلىسى جانە ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ باعى­تىندا «قازاقستان حالقى اسسامب­لەياسى تۋرالى», «اقپارات جانە كوم­مۋنيكاتسيالار» تۋرالى, ال الەۋ­مەتتىك-گۋمانيتارلىق باعىت­تا «تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى ماسە­­لە­لەرى» مەن «جۇمىسپەن قامتۋ جانە حالىقتىڭ كوشى-قون ماسەلەلەرىنە» ارنالعان بىر­قا­تار زاڭدار قابىل­دادى. ولار­دىڭ ىشىندە ەلباسىنىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى باعدار­لاما­سىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا قابىل­دانعان «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكستىڭ ورنى ەرەكشە. وندا وسى سالاداعى قاتىناستاردى رەتتەي­تىن بارلىق نورمالار تۇڭ­عىش رەت ءبىر زاڭنامالىق قۇجات­قا جي­ناق­تالدى. بۇل ءوز كەزەگىندە جەر­دى پايدالانۋشىلار مەن ينۆەس­تور­لارعا ورتاق قولايلى جاع­د­اي تۋعىزدى. ن.نىعماتۋلين پار­لا­مەنتتىڭ نەگىز­گى مىندەتى زاڭ شىعارۋدان بولەك, قوعامدىق ينس­تي­تۋتتارمەن جانە حالىقپەن ءوزا­را جۇ­مىستاردى تابىستى جۇ­زە­گە اسى­ر­عانىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى.

بيىل پارلامەنتتە 18 ۇكىمەت ساعاتى, 6 پارلامەنتتىك تىڭداۋ, 27 دوڭگەلەك ۇستەل, كوميتەتتەردىڭ 44 كوشپەلى وتىرىسى جانە 3 حالىق­ارالىق كونفەرەنتسيا ۇيىم­داس­تىرىلعان. ولاردىڭ كوپشى­لىگى ەكونوميكالىق جانە الەۋ­مەت­تىك ماسەلەلەرگە ارنالدى. ءۇشىن­شى سەسسيانىڭ قىزمەتىنە «نۇر وتان», «اق جول», «حالىق كوممۋ­نيس­­تەرى» پارلامەنتتىك فراكتسيا­لارى جانە قازاقستان حالقى اسسام­ب­لەياسىنىڭ دەپۋتاتتىق توبى اتسالىسىپ, ەل يگىلىگى ءۇشىن جۇمىلا جۇمىس اتقاردى. ەكى پالاتا دەپۋتاتتارى دا حالىقتى مازا­لاعان ماڭىزدى ماسەلەلەرگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, سەسسيا بارىسىندا ءتيىستى ورگاندارعا 374 دەپۋتات­تىق ساۋال جولدادى. ونىڭ ىشىندە ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنان جولدانعان ساۋال سانى – 274 بولسا, سەنات دەپۋتاتتارى – 100 ساۋال جولداعان. ال ازاماتتاردان كەلگەن حاتتار سانى 9 مىڭنان اسىپ تۇسكەن. وسى ورايدا پارلامەنتتىڭ ايماقتارعا جاساعان ساپارى تۋرالى ەرەكشە اتاپ ءوتۋ كەرەك. بۇل ساپارلار اياسىندا سەنات پەن ءماجىلىستىڭ بارلىق دەپۋتاتتارى 4 مىڭنان استام كەزدەسۋ وتكىزىپ, وعان ەلى­مىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن 200 مىڭنان استام ادام قاتىسقان. بۇدان وزگە, باسقا ەلدەرمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن بايلانىس­تاردى نىعايتۋ ماقساتىندا دا ۇلكەن جۇمىستار اتقارىلدى. پارلامەنت 13 پارلامەنتارالىق ۇيىممەن جانە 80-نەن استام ەلدىڭ پارلامەنتىمەن ءوزارا ارىپ­تەستىك ورناتىپ, 300-دەن ارتىق حالىق­ارالىق ءىس-شاراعا قاتىستى. بۇل قادامدار پارلامەنتارالىق بايلانىس­تى دامىتۋ ارقىلى مەم­لەكەتىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىن نىعايتۋعا ىقپال ەتۋدە.

ءسوز سوڭىندا ءماجىلىس توراعا­سى ن.نىعماتۋلين الداعى سەسسيادا تالقىلاناتىن ماسەلەلەر, قابىل­داناتىن زاڭدار جانە بىر­لەسىپ اتقاراتىن شارالار كوپ ەكەنىن جەتكىزىپ ءتورتىنشى سەسسيا­دا ات­قارىلاتىن جۇمىستاردىڭ ءبىر پاراسىنا توقتالدى. «پارلا­مەنت كەلەسى سەسسيا بارىسىندا ەل­باسىنىڭ جولداۋى مەن «بەس الەۋ­مەتتىك باس­تامانى» ىسكە اسىرۋ­عا ارنالعان جۇمىستاردى ودان ءارى جالعاستىراتىن بولادى. دەپۋتاتتىق كورپۋس ۇكىمەت­پەن تىعىز بايلانىس جاساي وتىرىپ, وتاندىق ەكونوميكانى كۇ­شەيتۋگە, كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا, الەۋ­مەتتىك كەپىلدىكتەردى ساق­تاۋعا, ەلىمىزدى ودان ءارى نىعايتۋعا جانە دەموكراتيا­نى دامىتۋعا باعىت­تالعان جاڭا زاڭدار قابىل­دايتىن بولادى. بۇگىنگى تاڭدا پارلامەنت قاراۋىندا 45 زاڭ جوباسى جاتىر. اتاپ ايتقاندا, «ارنايى ەكونوميكالىق جانە يندۋست­ريالىق ايماقتار», «مەم­لە­كەتتىك ستاتيستيكا», «مەم­لە­كەتتىك ساتىپ الۋ» ماسەلە­لەرى جونىن­دەگى جانە «اگروونەر­كاسىپ­تىك كەشەندى رەتتەۋ», «كينەما­تو­­گرافيا» تۋرالى زاڭ جوبالارى بار. سونىمەن قاتار قازان ايىندا استانا قالاسىندا وتەتىن «ين­ۆەس­تي­تسيا – جاستارعا» اتتى حالىق­ارا­لىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداست­ىرۋعا باستاماشى بولامىز», دەدى ول.

بىرلەسكەن وتىرىسقا قاتىسۋ­­شى­لاردى استانانىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاعان ن.نىع­ماتۋلين: «حالقىمىزدا كەمەگە مىنگەن – تەڭىزگە شىعادى» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. 20 جىل بۇرىن ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆتىڭ دەپۋتاتتار الدىن­دا جاريالاعان تاريحي يدەياسى بۇگىندە بارشا قازاق­ستاندىقتاردىڭ ماق­­تانىشىنا اينالدى. بۇگىنگى استانا – ەلبا­سىنىڭ ەرەن ەرلىگى. بۇگىنگى استانا – ەلباسىنىڭ تاريحي جەڭىسى. بۇگىنگى استانا – ەلباسى­نىڭ ورىندالعان ارمانى», دەدى.

ءسوز سوڭىندا ءماجىلىس تور­اعاسى ن.نىعماتۋلين ءۇشىنشى سەس­سيا جۇ­مىسىنىڭ ناتيجەسى سەنات پەن ءما­جىلىستىڭ ۇكىمەتپەن جانە بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, قوعامدىق ۇيىمدارمەن, اقپارات قۇرالدارىمەن بىرلەسىپ اتقارعان ەلەۋلى ەڭبەكتەرىنىڭ جەمىسى ەكەنىن ايتىپ, ولارعا دا العىسىن جەت­كىزدى. ايتا كەتەر جايت, سەسسيا بويى پارلامەنتتىڭ جالپى وتىرىستارى, ۇكىمەت ساعاتتارى ونلاين رەجىمدە كورسەتىلدى.

ۆەنەرا تۇگەلباي,

«ەگەمەن قازاقستان»