اتام قازاقتىڭ تىلەۋى دە, تىلەگى دە ادامنىڭ دەنساۋلىعى بولعان. «دەنى ساۋدىڭ مالى تۇگەل, مۇڭى جوق» دەۋى سودان شىعار.
قازىر تەحنيكا مەن تەحنولوگيانىڭ دامىعان زامانى. ۇلت اعارتۋشىسى ىبىراي التىنسارين ءبىر زاماندارى كورەگەندىكپەن ايتقان: «ايشىلىق جەردەن جىلدام حابار العىزعان» دەگەن ءداۋىر ءبىر كەزدەرى قيال بولسا, ەندى اقيقاتتىڭ ايدىنىندا اققۋداي ءجۇزىپ, حالىقتىڭ قاجەتىن وتەپ جاتىر.
وسىنداي باسەكەلەستىكتىڭ ءباسى قىزعان ۋاقىتتا ەل ءىسىن, جۇرت تىرلىگىن وڭالتۋ جۇمىسى العا وزىپ تۇر. بۇل تىكەلەي دەنساۋلىققا قاتىستى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. مۇنداي كەلەلى شارۋانى ازاتتىق العان كۇننەن باستاپ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىر ءسات تە نازاردان تىس قالدىرعان جوق. اسىرەسە ادام دەنساۋلىعىنا ەرەكشە ءمان بەرۋ كەرەكتىگىن قاي كەزدە دە العا تارتىپ وتىردى. ءار جىلدارداعى جولداۋىندا, «قازاقستان – 2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى ايتۋلى ەڭبەگىندە «ۇلت دەنساۋلىعى – ءبىزدىڭ تابىستى بولاشاعىمىزدىڭ نەگىزى. دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن ۇزاق مەرزىمدى جاڭعىرتۋ اياسىندا ءبىز ەلدىڭ بارلىق اۋماعىندا مەديتسينالىق قىزمەتتەر ساپاسىنىڭ بىرىڭعاي ستاندارتتارىن ەنگىزۋگە, سونداي-اق مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋىن بىرىڭعايلاندىرۋعا ءتيىسپىز» دەسە, «100 ناقتى قادامدا» مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ الدىڭعى قاتارلى جۇيەسىن ەنگىزۋدى تاپسىرعان ەدى.
بىراق ەكولوگيانىڭ بۇزىلۋىنان با, الدە تاعام ساپاسىنىڭ تومەندىگىنەن بە, بولماسا الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ كەمدىگىنەن با ءتۇرلى اۋرۋلار بەل الىپ, اۋرەگە ءتۇسىرىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىرى, ءبىرازدان بەرى جۇرتتى ابىگەرگە سالعان مەنينگيت دەرتى دەر ەدىك.
وسىنداي كەسەلدى اۋىزدىقتاۋدا جەدەل جاردەم قىزمەتىنىڭ ءجونى بولەك ەكەنى بەلگىلى. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, بۇل قىزمەت ءتۇرى وتانىمىزدا تەگىن كورسەتىلەدى.
ال مۇنداي قىزمەت ءتۇرى دامىعان ەلدەردە قالاي ەكەن دەگەنگە كەلسەك, اقش تا اقىلى ءتۇرى قولدانىلادى. شاقىرا قالساڭىز 15 دوللاردان 1727, ودان دا كوپ دوللار تولەيسىز. سول سەكىلدى ول ەلدە جەدەل جاردەم شاقىرۋ باعاسى ءار قالادا ارقالاي. ال گەرمانيادا 200-300 ەۆرو كولەمىندە ەكەن. ارينە ولاردا بۇل ءۇردىس باياعىدان قالىپتاسىپ, ورنىققان. وعان ەشكىمنىڭ داۋ-دامايى بولمايدى. سوندىقتان دا ول ەلدەردەگى ازاماتتار ءوزىمىز كوپ ايتاتىن «اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ىزدەۋدى» العا وزدىرىپ, دارىگەرلىك تەكسەرۋدەن ۋاقىتىندا ءوتۋدى, كۇندەلىكتى دەمالىسىڭدى دۇرىس ۇيىمداستىرۋدى, تاماق ءىشۋدىڭ كەستەسىن قاتاڭ ساقتاۋدى, جۇيكەنى ورىنسىز جۇقارتپاۋدى كۇنى بۇرىن ويلاستىرادى, جوسپارلاپ قويادى. وسىنداي ارەكەتتىڭ ناتيجەسىندە جەدەل جاردەمنىڭ قىمبات «تورىنا» تۇسپەۋگە تىرىسادى. بىرتە-بىرتە ءبىز دە وسىنداي جولعا تۇسەتىن شىعارمىز.
باستى ايتپاعىمىز, ەلىمىزدەگى شاقىرىلعان جەدەل جاردەمنىڭ دەر كەزىندە كەلۋى تۋرالى ەدى. ۋاقىتىلى كەلمەيتىنىنە سىن ايتىلادى, بىراق ونىڭ ءار الۋان سەبەپتەرى بار. سونى تومەندەگى بايلامداردان ىزدەپ كورسەك دەيمىز.
جەدەل جاردەم كولىگىنىڭ اششى ايقايىن ەستىگەندە, كوز الدىڭا ۇلبىرەگەن ۇل مەن قىز, حال ۇستىندەگى جاس-كارى كەلەدى. جان دۇنيەسى الەيىم-تالەيىم بولىپ اق حالاتتى ابزال جاننان اراشا تىلەگەن جاۋتەڭدەگەن جانارلار ەلەستەيدى. بىراق سول تەحنيكانىڭ اششى داۋسىنا ءمان بەرمەي, ءولىم مەن ءومىر ارباسىپ جاتىر-اۋ مىنا جالعان دۇنيەدە دەمەي, ءسال ىعىسىپ جول بەرمەي, جونىن كورسەتىپ سىرەسىپ قالعانداردى بايقاعاندا ول دا ادام ەدى عوي, باسىنا بەرمەسىن دەيسىز. ايتسە دە باسىڭا كەلسە باسپاقشىل بولاتىنىڭ جانە بار.
سونداي ءبىر جەدەل جاردەم كولىگى قىزىل جارىعىن جارقىلداتىپ, «ويبايعا» باسىپ, الدىندا تۇرعان ەسىك پەن توردەي «دجيپتەردەن», س ۇلىكتەي سۇلۋ «مەرسەدەستەر» مەن «تويوتالاردان» جول بەرۋىن وتىنەدى. بىراق وعان ىعا قويمايتىندار توبە كورسەتىپ قالادى. ينتەرنەت كەڭىستىگىندە جۇرگەن ءبىر كورىنىستە, ماشينا قوزعالعاندا ادام تاعدىرىنا اراشا سۇراعاندار سولعا بۇرىلۋعا ىڭعايلاندى. تۋرا كەلە جاتقاندار دا شىم ەتپەدى. ء«بىز دە اسىعىپ بارامىز» دەگەندەي, قويداي شۋلادى.
جانى كۇيزەلىپ, ءتانى اۋىرعان ادامنىڭ سول ساتتەگى حال-جاعدايىن ۇقپايتىن بۇل نەتكەن اسىعىستىق, نەتكەن قاتىگەزدىك, وزىمشىلدىك؟! الدە بۇل كاپيتاليستىك قوعامدا قارا باسىن عانا ويلايتىن پەندەلەردىڭ قىڭىر قىلىعىنان با دەمەسكە شاراڭ جوق. وسىنداي قاپتاعان كولىكتەردىڭ كەسىرىنەن ءورت كەزىندە, وزگە دە توسىن وقيعالار بارىسىندا جۇرت زارداپ شەگەتىن جاعدايلار از بولمايتىنىن كەز كەلگەن ادام بىلسە كەرەك. اسىرەسە ءزاۋلىم ۇيلەردىڭ اۋلاسىنداعى كولىك كەپتەلىسى شيەلەنىسىپ تۇر دەسەك, قاتەلەسە قويماسپىز.
زاڭ بويىنشا جەدەل جاردەمگە ءار كولىك جۇرگىزۋشىسى جول بەرۋى ءتيىس. سۇراستىرىپ كورسەك, تالاي ازامات جول بەرمەگەنى ءۇشىن ايىپپۇل تولەپتى. دەگەنمەن سولاردىڭ قاتارىندا ايتقاندارى, دەگەندەرى بولىپ, كەز كەلگەن جانعا ەسەپ بەرە قويمايتىندار دا بار ما ەكەن؟
جالپى, جەدەل جاردەمنىڭ جارىعىن ەلەمەيتىن, اششى ءۇنىن قۇلاقتان اسىرىپ جىبەرىپ زاڭ تالابىنا ءاتۇستى قارايتىن ازاماتتارعا تىيىم بولۋى كەرەك. قىل ۇستىندە, نايزا ۇشىندا اجالمەن ارپالىسىپ, ءومىر قىزىعىن, ءبىر ساتتىك جارىقتى كورۋگە قۇشتار, جان الىپ, جان بەرىپ قايسارلىق تانىتقان ادام مەن جۇرگىزۋشىگە: «تەز...تەز, جۇرسەڭىزشى» دەپ شىرىلداعان دارىگەردىڭ سول تۇستاعى سان ءتۇرلى وي جەتەگىندەگى بولمىسىن, بىلايعى اسىققاندار ۇعۋى, ءتۇسىنۋى, ءتۇيسىنۋى ءتيىس. اسىرەسە ەكپىنى باسىم ەسەر, ەركەتوتاي قىز, قىڭىر مىنەز ۇل, قۇلاقتارىنداعى تىعىندى الىپ, ۇيالى تەلەفوننان ءبىر ءسات كوزىن اۋدارىپ, جەدەل جاردەم كولىگىنە جول بەرسە, تىرشىلىك ءۇشىن جانتالاسقان جانعا جاناشىر بولىپ, وعان ءبىر ساتتىك جارىق دۇنيەنى سىيلاۋى مۇمكىن عوي. دانىشپان اباي: «ادامدى ءسۇي, اللانىڭ حيكمەتىن سەز» دەيتىن ەدى عوي. ەندەشە, ادام تاعدىرىنا سەرگەك قاراۋ ءار ازاماتتىڭ قاسيەتتى بورىشى دەپ بىلسەك, قانە.
سۇلەيمەن مامەت, «ەگەمەن قازاقستان»