قازاق دالاسىندا سيرەك كەزدەسكەن جانە قازاق قوعامىنىڭ جاعدايىنا سايكەس كەلە بەرمەيتىن جاڭا تۇتىنۋ ونىمدەرى ەنگەن سايىن اۋقاتتى ادامدار وسى ءسان-سالتاناتتى زاتتارعا يە بولۋ ارقىلى وزدەرىنىڭ قوعامداعى الەۋمەتتىك مارتەبەسىن كورسەتە بىلگەن. ال قىمبات زاتتارعا قول جەتكىزە الماعاندار سول دالا ەليتاسىنىڭ شىعارعان ءسان ۇلگىسىنە ەلىكتەۋگە تىرىستى. ياعني, قازاق دالاسىنىڭ قوعامىندا جاپپاي «ەلىكتەۋ» ناتيجەسىندە جانە وعان جاڭا ساندىك جانە قولتاڭبالى نىسانداردىڭ ىقپال ەتۋىنىڭ ارقاسىندا تۇتاستاي قازاقستاننىڭ ساندىك-قولدانبالى ونەرى تۇرلەنە ءتۇستى. بۇل ءداۋىر مودەرنيزمىن ءبىلدىردى.
ايەلدەر مەن ەرلەر كوستيۋمدەرىندەگى الەۋمەتتىك ايىرماشىلىقتار كوبىنەسە ماتەريال, دەكوراتسيا, جيىندا كيىلەتىن كيىمنىڭ مولشەرى ارقىلى كورىنەدى. وسىنىڭ ءبارى بىرىكتىرىلىپ, كەز كەلگەن باسقا قۇبىلىسقا قاراعاندا الدەقايدا ايقىن بولاتىن حالىقتىق كوستيۋمدەر جيىنتىعىنىڭ بىرەگەي كەشەنىن قالىپتاستىردى, بۇل قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ ەرەكشەلىگىن كورسەتەدى.
دالا تۇرعىندارىنىڭ اۋقاتتى بولىگىنىڭ كوستيۋمى ءسان-سالتاناتىمەن, اسەمدىگىمەن ەرەكشەلەندى. ول قاراپايىم ءپىشىلىپ, التىن-كۇمىس جىپتەرمەن, ءىنجۋ-مارجانمەن بەزەندىرىلدى, اسىل تاستارمەن تولىقتىرىلدى. قازاق ۇلتتىق كوستيۋمى ءۇشىن بەلگىلى ءبىر جاس مولشەرىنە رەتتەۋدى ەسەپكە الماساق, ءساندى جانە كۇندەلىكتى كيىمدەر ۇلگىسىندە قاتاڭ ءبىر شەكتەۋ بولمايدى.
ءساندى كيىم كۇندەلىكتى كيىمدەردەن ەركىن ۇلگىسىمەن, باس كيىمنىڭ كولەمىمەن, اشەكەيلەرىمەن ەرەكشەلەندى. كۇندەلىكتى كيىم قاراپايىم ماتەريالدان تىگىلسە, مەرەكەلىك كيىمدەردى تىگۋگە بارقىت, جىبەك, بارشىن, قىمبات تەرى قولدانعان.
ءحVىىى عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ورىس پەن قازاقتىڭ جانە ورتالىق ازيا حالىقتارىنىڭ اراسىندا ساۋدا-ساتتىق تۇراقتى بولدى. ال ءحىح عاسىردىڭ العاشقى ونجىلدىعىندا شيكىزات يمپورتىنىڭ كولەمى كۇرت ءوستى. رەسەي ەكسپورتىنىڭ باسىم بولىگى ماقتا, ماتالار بولدى. سول سەبەپتى باسقا تاۋارلار ارتتا قالدى (نان, بىلعارى, مەتالل ونىمدەرى). بۇل ماتالار ورتالىق ازيا مەن قاشقاريا ماتالارىمەن باسەكەگە ءتۇستى.
قازاقستانعا كاپيتاليزم ەنگەن سايىن, رەسەيدەن كەلگەن تاۋارلار ورتالىق ازيا ونىمدەرىن ىعىستىرا باستادى. ي.لەۆشين ءحىح ع. باسىندا كەدەيلەر كيىمدى ءۇي جيھازدارىنىڭ ماتالارىنان جانە كيىزدەن كيسە, ءحىح ع. ورتاسىندا قازاقتار ساتىپ الىنعان ماتالاردان كيىم كيە باستاعانىن جازدى. ءحVىىى-ءحىح عاسىرلار قازاقتاردىڭ ەرلەر مەن ايەلدەر كيىمىنىڭ جيىنتىعى قازاقستان اۋماعىندا تۇراقتى جانە بىركەلكى بولدى. كيىمدەردەگى الەۋمەتتىك ايىرماشىلىقتار كوبىنەسە ماتانىڭ ساپاسىمەن جانە ارلەنۋىمەن ءبىر ۋاقىتتا كيەتىن كيىم سانىمەن انىقتالعان.
سۋرەتتەردە, كىتاپتاردا جانە پلاكاتتاردا كوبىنەسە شىنايى تاريحي سيپاتتامالارعا از ۇقسايتىن, مۇراعاتتا بار كوستيۋمدەر قايتالانادى. ياعني بىلاي ايتقاندا, ءارتۇرلى جانۋارلاردىڭ تەرىسىمەن قاپتالعان, كوبىنەسە قازاق بيلەۋشىلەرىنىڭ ەليتاسىنا بەينەلەنگەن شەكپەن مەن باس كيىم – زاماناۋي سۋرەتشىلەردىڭ قيالى. ال قازاق كوستيۋمدەرىنىڭ تاريحى تىم از زەرتتەلگەن. مىسالى, قازاقستان تاريحى بويىنشا كەيبىر كىتاپتاردا مىناداي دالەل كەلتىرىلەدى: تۇزدە قاراپايىم كوشپەندى حان نەمەسە سۇلتاندى كەزدەستىرگەندە, اتتان ءتۇسىپ, وڭ جاق تىزەسىنە تۇرىپ, باس يەدى. بۇل جاعدايدا حان نەمەسە سۇلتان سالەمدەسۋدىڭ جاۋابى رەتىندە وڭ قولىن جولاۋشىنىڭ وڭ يىعىنا قوياتىن. ارينە, وسى جەردە تۋىندايتىن ورىندى ساۋال بار: قاراپايىم كوشپەندى قارسى كەلە جاتقان ءبىر توپ ادامنىڭ ىشىنەن اقسۇيەكتى قالاي تانيدى؟ ماسەلەن, ءحVىىى جانە حح عاسىردىڭ باسىندا قازاق بيلەۋشىلەرى قارا-قوڭىر تۇلكى تەرىسىمەن قاپتالعان كونكۋس ءتارىزدى اق نەمەسە قىزىل ءتۇستى باس كيىم كيگەنىن ايتۋعا بولادى.
ءحVىىى-حح عاسىرلاردىڭ قۇجاتتىق دەرەككوزدەرىمەن تانىسقان تاريحشىلار قازاق كيىمدەرى تۋرالى وتە قىزىقتى اقپاراتقا كەزىگەدى. شاپاننىڭ سان الۋان تۇرلەرى, ولاردىڭ ءستيلى, تۇستەرى, ءسان ەلەمەنتتەرى مەن ويۋ-ورنەگى تاڭعالدىرادى. قازاق اقسۇيەكتەرىنىڭ كيىمدەرى, ەۋرازيانىڭ باسقا دا حالىقتارىنىڭ ارتىقشىلىقتى قاۋىمدارى سياقتى, بەلگىلى ءبىر كوسموپوليتيزممەن, ياعني ءارتۇرلى ستيلدەر مەن ۇلگىلەردىڭ جيىنتىعىمەن ەرەكشەلەندى. قازىرگى ۋاقىتتا دۇكەندەردە تۇرعان شاپاندارداعى ويۋ-ورنەكتەر ۇلعايتىلعان – بۇل تەاترلىق كوستيۋمدەردىڭ اسەرى, ول كورەرمەن ويۋ-ورنەكتىڭ ەلەمەنتتەرىن قاشىقتان اجىراتا الۋى ءۇشىن جاسالعان, بىراق كەيىنگى ونەر تۋىندىلارىندا, باسپا ونىمدەرى مەن ۇلتتىق كيىمدەردى جاپپاي تيراجداۋدا بۇل ويلاستىرىلماعان دەگەندى ايتادى ماماندار.
قازاق ويۋ-ورنەكتەرىنىڭ باي جانە الۋان ءتۇرلى بولعانى رەسەي ەتنوگرافيالىق مۇراجايىندا ساقتالعان. بۇعان ءحىح عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا قازاق سۇلتاندارىنىڭ باس كيىمدەرى, سونىمەن قاتار ءحVىىى-ءحىح عاسىرلاردا جاسالعان جەكە سۋرەتتەر دالەل.
ءتۇس – كيىمنىڭ وبرازىندا ۇلكەن ءرول وينادى. قۇجاتتىق دەرەككوزدەرگە جۇگىنسەك, بيلەۋشى ەليتا وكىلدەرىنىڭ ءساندى كيىمى بولىپ سانالعان شاپاندار, كوبىنەسە قىزىل, القىزىل, قوڭىر قىزعىلت, قىزىلكۇرەڭ رەڭكتى بارقىت نەمەسە قىرمىزى ماتالاردان تىگىلدى. ءحVىىى عاسىردا بارلىق حاندار مەن سۇلتاندار وسىلاي كيىندى, بىراق جۇزجىلدىقتىڭ اياعىندا بۇل كيىم ءتۇرىن كۇردەلى فاسوندى جانە ءار ءتۇستى قامقا كيىمدەر ىعىستىرا باستادى. بۇل, ءبىر جاعىنان, كيىمنىڭ بەلگى ەلەمەنتتەرىنىڭ ەۆوليۋتسياسىن كورسەتەدى, ەكىنشى جاعىنان, قاراپايىم كوشپەندىنىڭ مۇنداي كيىمدەردى ساتىپ الۋعا قارجىسى بولعان جوق جانە ول كيىمدەرمەن قاراپايىم ورتاعا شىعۋعا بولمايدى, سەبەبى ول بيلەۋشى ەليتانىڭ ەرەكشەلىگى بولىپ سانالدى.
بىرقاتار جازبا دەرەككوزدەردە سانقوي جانە تالعاممەن كيىنۋدى بىلەتىن جاڭگىر حان تۋرالى باياندالعان. زامانداستارى ونى مەرۋەرت تاستى جاسىل, كۇلگىن, القىزىل ءتۇستى شاپاندا, بىرەسە قامزولدا, ەندى بىردە ورىس اسكەرى وفيتسەرىنىڭ فورماسىندا سۋرەتتەيدى. سونىمەن قوسا, قازاق سۇلتاندارى مەن قوجالار اشىق, ءتۇرلى-ءتۇستى جىبەك جانە باسقا ماتالاردان تىگىلگەن ورتاعاسىرلىق شەكپەندەر كيدى. ياعني, قازىرگى زامانعى سۋرەتشىلەردىڭ پورترەتتەرىنە قاراماستان, قازاق بيلەۋشى ەليتاسىنىڭ كيىمدەرى, ساندىك كيىمدەردى قوسا العاندا بىرتەكتەس بولماعانىن كورەمىز. ايتا كەتەتىن جايت, كوپتەگەن ورتاازيالىق بيلەۋشىلەر مەن رەسەيلىك مونارحتار قازاق اقسۇيەكتەرىنە جەكە ءوزىنىڭ قالاۋىنا قاراي ارنايى ۇلگىمەن تىگىلگەن ءساندى شەكپەندەردى سىيعا تارتقان. سونداي-اق قارۋ-جاراققا دا بايلانىستى ءسان بولعان: ەگەر ءبىر قىلىش گاۋھار تاستارمەن بەزەندىرىلسە, ەندى بىرەۋى التىنمەن, كۇمىسپەن قاپتالىپ, ءبىر-بىرىنەن بەزەندىرۋ ستيلىمەن جانە ت.ب. قاسيەتتەرىمەن ەرەكشەلەندى.
قازاق بيلەۋشىلەرى كيىمنىڭ ءسانى مەن تاڭبالىق ەلەمەنتتەرىنە اسا ءمان بەرگەنىن نۇرالى, ەرالى جانە ابىلاي حانداردىڭ پاتشا وكىمەتىمەن جازىسقان حاتتارىنان كورۋگە بولادى. حاندار باس كيىمنىڭ جيەگىنە ارنالعان تەرىنىڭ ساپاسى تومەن نەمەسە رەڭكى دۇرىس ەمەس دەپ ورىنبورلىق شەنەۋنىكتەردى بىرنەشە مارتە ايىپتاعان نەمەسە پاتشالىق شەنەۋنىك وسى زاتتاردىڭ ەگجەي-تەگجەيىن بىلمەگەندىكتەن, ولاردىڭ حاندىق ابىرويىن ەسەپكە الماي, قارا تۇلكى تەرىسىنىڭ ورنىنا سارى نەمەسە اق تۇلكى تەرىسىن جىبەرگەندە ولار قورلاناتىن بولعان.
جالپى, قازاق بيلەۋشى ەليتاسىنىڭ ەپيستوليارلىق مۇراسى قازاق حاندىعىنىڭ بيلەۋشىلەرى ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن جانە حالىقتارىمەن ءداستۇرلى حالىقارالىق قارىم-قاتىناستا بولعانى تۋرالى مول ماعلۇمات بەرەدى.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاننىڭ سيمۆولى بولىپ قار بارىسى تاڭدالدى. بۇل جانۋاردىڭ قازاق مەملەكەتتىگىنىڭ تاريحىنداعى ورنى ەرەكشە. قازاق حاندارى باسقا مەملەكەتتەردىڭ بيلەۋشىلەرىنە ەرەكشە قۇرمەت جانە سىيلاستىقتىڭ بەلگىسى رەتىندە ءتىرى بارىستاردى سىيعا تارتقان. مىسالى, ابىلقايىر حان 1740 جىلى يران شاحى ناديرۋعا ەرەكشە قۇرمەت رەتىندە قار بارىسىن سىيلاعان.
قازاقستاننىڭ ىرگەلەس مەملەكەتتەرمەن حالىقارالىق قارىم-قاتىناستى نىعايتۋى بارىسىندا بارىس تەرىسى اسا ماڭىزدى ورىن الدى. اسىرەسە ءحVىىى عاسىردىڭ 60-جىلدارى ورتا ءجۇزدىڭ بەدەلدى سۇلتانى ءابىلفايىز رەسەيلىك يمپەراتورعا ەرەكشە قۇرمەت رەتىندە وسىنداي سىيلىق جاسادى.
باسقا ەلدەرمەن بەلسەندى تاۋار الماسۋ ناتيجەسىندە قازاق دالاسىنا يمپورتتىق بۇيىمدار كىرە باستادى, بىراق وعان دالا قوعامىنىڭ ەليتاسى عانا قول جەتكىزە الدى. ءحىح عاسىردىڭ ورتاسىنان كويلەكتەر نەگىزىنەن رەسەيلىك الا شىتتان, قىتايلىق جانە باسقا دا فابريكالىق قاعاز ماتالاردان تىگىلە باستادى, سونىمەن قوسا اق ماتالار دا قولدانىلدى; ال ءبىر تۇستەس ماتالار كويلەك تىگۋدە وتە سيرەك پايدالانىلدى. سىرتتان اكەلىنگەن ماتالاردى كوبىنەسە اقسۇيەكتەر تۇتىندى. قازاقتاردىڭ نەگىزگى بولىگى بىلعارى, تەرى, ۇيدەگى جۇننەن جاسالعان بۇيىمداردى قولداندى. باي ايەلدەر كويلەكتەرىن جىبەكتەن, اتلاستان, بارقىتتان, زەرلى ماتالاردان تىكتى; ولار ەرەكشە ۇلگىمەن ەرەكشەلەنگەن جوق. ونى كۇندەلىكتى كويلەك ۇستىنەن نەمەسە ىشىندەگى كويلەك سىرتىنان كيدى. جىبەكتى ورتاازيالىقتار ۇناتتى, ال قازاقستاننىڭ شىعىسىندا قىتايلىق جىبەك پايدالانىلىپ, تەك حح عاسىردىڭ باسىندا قولدانىسقا رەسەيلىك فابريكالىق جىبەك ەندى. جاس كەلىنشەكتەر مەن قىزدار ءوز كويلەكتەرىنىڭ كەۋدە تۇسىن, ەتەگى مەن جەڭىن كەستەلەۋدى جانە جاپسىرمالارمەن اشەكەيلەۋدى سانگە اينالدىردى. الدىڭعى جاعادان ەتەگىنە دەيىن تۇتاس سىزىقپەن شەكپەندى اشەكەيلەنگەندەي جاپسىرا تىگۋ سيرەك بولدى. كەستەلەنگەن جەلبىرشەگى جانە اشەكەيلەرى بار كويلەكتەردە اشەكەي بۇيىمدار كويلەكتىڭ اشىق جەرلەرى مەن تىگىستەرىن جاۋىپ تۇراتىن. باي ايەلدەر ساندىك شاپانداردى قىمبات ماتادان تىگىپ, كەيدە ونى وقامەن, كەستەمەن جانە تەرىمەن اشەكەيلەگەن. بىراق حح عاسىردىڭ ورتاسىندا ءساندى كيىم رەتىندە ۇزىن جەڭدى قامزولدار سانالدى. ءساندى, قىمبات اشەكەيلەنگەن شاپاندار ۇيلەنۋ كيىمى رەتىندە دە ساقتالىپ وتىردى.
ايەلدەردىڭ تونىن كوبىنەسە تۇلكى تەرىسىنەن جاسادى. سونىمەن قاتار, ەلتىرى, ەشكىنىڭ تەرىسى پايدالانىلدى. بايلار توندارىن كامشات تەرىسىنەن نەمەسە باسقا دا باعالى مامىقتى اڭ تەرىلەرىنەن تىكتى. استارلاۋعا اشىق ءتۇستى قىمبات ماتا (جىبەك, بارقىت) كوبىنەسە اتلاس جانە باسقا دا قاعاز ماتالاردى قولداندى. توننىڭ ىشكى شەتتەرى ماتا كەسىندىسىمەن تىگىلىپ, سىرتى تۇلكى نەمەسە كامشات تەرىسىمەن كومكەرىلدى. كەيدە توندى بارقىت نەمەسە وقالى جولاقتارمەن اشەكەيلەدى.
قازاق قىزدارىنىڭ كيىمىندەگى ءبىر ەرەكشە دۇنيە – الدىڭعى جاعى تىگىلمەگەن بەلدەمشە (يۋبكا) ءتارىزدى قاۋسىرما كيىم. باي ايەلدەر بەلدەمشەنى بارقىتتان نەمەسە جىبەكتەن تىگىپ, وقا جانە كامشات تەرىسىمەن كومكەردى. بەلدىكتى بارقىتتان, قامقادان, شۇعادان جاسادى: ولاردىڭ ءپىشىنى مەن اشەكەيلەرى بىلعارىدان كەم بولعان جوق. ولار قاتتى نەگىزگە (كيىز, بىلعارى, تىگىستى ماتا) تىگىلدى جانە كەيدە تومەنگى جيەگى مارجاندارمەن, ۇساق مونشاقتارمەن بەزەندىرىلدى, كەيدە مىس نەمەسە كۇمىس ويۋلارمەن, تاستارمەن ساندەلدى. كەيبىر باي قىزدار ءسان قۋىپ, زەرگەرلەر جاساعان ويۋلى كۇمىس بەلدىكتەرگە قۇمار بولدى. سونداي-اق سولتۇستىك-باتىس قازاقستاننىڭ باي قىزدارى (بوكەي ورداسى, كىشى ءجۇز) اشىق ءتۇستى بارقىتتان تىگىلىپ, التىنمەن زەرلەنگەن ەرەكشە تاقيا كيدى. قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىندە تۇرمىسى جاقسى قازاقتار ءوز قىزدارىنا كوبىنەسە وزبەكشە جاسالعان, ال سولتۇستىك پەن باتىسىندا تاتار ناقىشتا جاسالعان تاقيالار ساتىپ الاتىن بولعان. باي قىزدار مەن كەلىنشەكتەر اشەكەيلەنگەن اياق كيىمدەر كيدى. ءساندى ەتىكتەر مەن كەبىستەردى جاسىل جانە قىزىل بىلعارىدان, سافياننان, ال حح عاسىردا فابريكالىق لاكتالعان بىلعارىدان تىكتى.
ءحىح عاسىردىڭ سوڭىنا قاراي قىز-كەلىنشەكتەر شالبار كيمەيتىن بولدى. بۇرىن قازاق قىزدارى, اسىرەسە اتقا مىنگەندە شالبار قاجەتتى كيىمنىڭ ءبىرى بولاتىن, ولار ەرلەردىكىندەي شۇعادان, قاعاز ءتارىزدى قالىڭ ماتالار مەن قويدىڭ جۇنىنەن تىگىلدى. باي قىزداردا كوشىپ-قونۋ ءۇشىن ەرەكشە تالعامداعى, ىڭعايلى بارقىت, جىبەك جانە باسقا دا قىمبات ماتالاردان تىگىلگەن, اشەكەيلى شالبارلارى بولاتىن.
ەرلەر كيىمى ەكى ءتۇرلى كويلەكتەن, ىشكى جانە سىرتقى شالباردان, جەڭىل سىرت كيىمنەن, ءارتۇرلى ماتالاردان تىگىلگەن جىڭىشكە جانە كەڭ ارقالى شەكپەننەن تۇردى. بىلعارى جانە ماتا بەلدەۋ كوستيۋمنىڭ مىندەتتى بولشەگى سانالدى. ءحىح عاسىردىڭ ورتاسىنا دەيىن ەرلەر كيىم-كەشەگىنىڭ اراسىندا ەڭ باعالى كيىم بولىپ تومەنگى جاعىندا ىشىنەن تىلىگى بار, ۇزىن بالاقتى, جۇقا يلەنگەن, سارى كۇدەلى شالبار سانالدى. بالاعى جىبەك ويۋ-ورنەكتەرمەن تىگىلىپ, جيەكتەرى ادەمى تاسپامەن, وقامەن كومكەرىلدى. بىلعارى ادەمى شالبارلاردىڭ بالاعىن سىرتقا شىعارىپ كيگەن. باي ادامدار وزدەرىنىڭ بايلىعىن كورسەتۋ ءۇشىن, ءتىپتى, جىلى اۋا رايىندا بىرنەشە شاپان اۋىستىرىپ كيەتىن بولعان. تىستالعان توندى (ىشىك) وتە باي ادامدار كيگەن. ولار باعالى اڭ تەرىلەرىنەن تىگىلدى. ىشىكتى شۇعا, بارقىت, جىلتىر اتلاسپەن قاپتاعان. قايىرمالى ۇلكەن كەڭ جاعاعا مامىق ءجۇندى اڭنىڭ تەرىسىن پايدالانعان.
كيىمنەن باسقا ۇلكەن سەمانتيكالىق جۇكتى قازاقتاردىڭ زەرگەرلىك اشەكەيلەرى الىپ كەلدى. عىلىمي جانە عىلىمي-كوپشىلىك باسپا ونىمدەرىن بەزەندىرۋ بارىسىندا جانە دە قازىرگى دەكوراتيۆتى-قولدانبالى ونەردە, كىلەم ونىمدەرىندە ءبىر عانا ويۋ-ورنەك قولدانىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار دالا بيلەۋشىلەرىنىڭ زەرگەرلىك اشەكەيلەرى مەن ءمور تاڭبالارى ويۋ-ورنەكتەردىڭ الدەقايدا مول بولعانىن كورسەتەدى. بىراق ولاردى ءبىزدىڭ سۋرەتشىلەر مەن دەكوراتور-شەبەرلەر از زەرتتەگەن.
وتكەن عاسىرلاردىڭ جازبا دەرەككوزدەرىنە سايكەس, جۇزىك, موردەگى ورنەك ارقىلى ءموردىڭ يەسىن, قاۋىمىن بىلۋگە بولادى. ايتالىق, تامشى ءتارىزدى ءپىشىن بيلەۋشى ەليتاعا ءتان بولدى, كيەلى قاۋىم قوجالار دومالاق ءپىشىندى جۇزىك-ءمور, باتىرلار مەن ستارشينالار سوپاق, المۇرت جانە شارشى تارىزدەس جۇزىك-ءمور تاقتى.
قورىتا كەلگەندە, قازاق دالاسىندا, قازاق قوعامىنىڭ بارلىق سالالارىندا, ونىڭ ىشىندە ساندىك جانە قولدانبالى ونەردە ۇنەمى وزگەرىستەر بولىپ تۇرعان. سونداي-اق ۇلتتىق كيىم ۇلگىسى كيىم يەسىنىڭ الەۋمەتتىك كورسەتكىشى بولدى جانە يەسى تۋرالى بەلگىلى ءبىر اقپارات بەرىپ, ونىڭ قوعامداعى الاتىن ورنىن كورسەتتى. سيرەك جانە قىمبات ونىمدەرى بار ادامدار قوعامداعى الەۋمەتتىك مارتەبەسىن كورسەتتى, سول ارقىلى قوعامداعى بەلگىلى ءبىر شەڭبەردە ءوز ورنىن اتاپ وتۋگە تىرىستى. ءبىزدىڭ جاعدايدا بۇل ماقالا پ.بوردەنىڭ تەورياسىن دالەلدەيدى, ياعني ءار ادام كيىم-كەشەكتەر ارقىلى ءوزى تۋرالى ءارتۇرلى اقپارات بەرە الادى.
باقىتگۇل نۇرعوجينا,
ۇلتتىق مۇراجايدىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى, تاريح عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى