ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتاتتار بۇعان دەيىن ەل ازاماتتارىنىڭ ءجىتى نازارىندا بولعان بىرنەشە زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. ولاردىڭ ىشىندە ءدىني قىزمەت پەن ءدىني بىرلەستىكتەر جۇمىسىن رەتتەيتىن جانە دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ شەكتى باعالارىن بەلگىلەۋدى قامتاماسىز ەتەتىن قۇقىقتىق قۇجاتتاردى اتاپ وتۋگە بولادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىنا بايلانىستى قولعا الىنعان بۇل زاڭ جوبالارى كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن شەشكەلى وتىر.
ەلىمىزدە قوعامدىق ورىنداردا ادامنىڭ بەت-الپەتىن تانۋعا مۇمكىندىك بەرمەيتىن كيىم-كەشەككە زاڭ جۇزىندە تىيىم سالىنباق. بۇل ءتارتىپ ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ءدىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىندا تايعا تاڭبا باسقانداي كورسەتىلگەن.
ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا اتالعان قۇجات بويىنشا بايانداما جاساعان ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام ءمينيسترى دارحان كالەتاەۆ اتالعان زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2016 جىلعى 9 قىركۇيەكتەگى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرماسى نەگىزىندە ازىرلەنگەندىگىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق بۇعان دەيىن پرەزيدەنت جارلىعىمەن بەكىتىلگەن ء«دىن سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ 2017-2020 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى» باسشىلىققا الىنعان. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى الەمدە قالىپتاسقان گەوساياسي, ءدىني احۋالعا جانە ەكسترەميزم مەن تەرروريزم قاۋپىنىڭ كۇشەيگەنىنە بايلانىستى ءدىني سالانى رەتتەيتىن نورماتيۆتىك تالاپتار مەن قۇقىقتاردى جەتىلدىرۋ قاجەت بولعان.
– زاڭ جوباسىنا ءدىندى تەرىس ماقساتتا قولدانۋعا جول بەرمەۋ باعىتىنداعى تۇزەتۋلەر مەن جاڭا ۇعىمدار ەنگىزىلدى. بۇل وزگەرىستەر جاڭا دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ يدەولوگياسىنا, نىشاندارى مەن سىرتقى ەرەكشەلىكتەرىنە تىيىم سالۋدى قامتيدى جانە ەلىمىزگە جات يدەولوگيانىڭ ەنۋىنە توسقاۋىل قويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. زاڭ جوباسىندا ادامنىڭ بەت-الپەتى تانىلمايتىن كيىمدى قوعامدىق ورىنداردا كيىپ جۇرۋگە تىيىم سالۋ كوزدەلگەن. بۇل الدىمەن ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن قاجەت. مۇنداي شارالار بەلگيانىڭ, فرانتسيانىڭ, بولگاريانىڭ, اۋستريانىڭ زاڭدارىندا قولدانىلعان. بۇل نورما دىنگە قاتىستى ەمەس, سول سەبەپتى ول قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋعا بايلانىستى ەنگىزىلىپ وتىر, – دەدى د.كالەتاەۆ.
بۇدان بولەك, زاڭ جوباسى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ءدىني سەنىمىنە بايلانىستى بىرقاتار شەكتەۋلەر ەنگىزۋدى كوزدەيدى. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە ءوزىنىڭ قىزمەتتىك مۇددەلەرىن ءدىني بىرلەستىك مۇددەلەرىنە پايدالانۋعا, وزىنە باعىنىشتى قىزمەتكەرلەردى ءدىني قىزمەتكە ماجبۇرلەۋگە, ءدىني بىرلەستىكتەر قۇرۋعا باستاماشى جانە مۇشە بولۋعا تىيىم سالىنباق. بۇل ءتارتىپ مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ادەپ كودەكسىنە ەنگىزىلەدى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, اتالعان نورمالار ازاماتتىڭ دىنگە قاتىستى نەگىزگى قۇقىقتارىنا, ونىڭ ىشىندە جۇمىستان تىس ۋاقىتتا ءدىني ءىس-شارالارعا قاتىسۋىنا, ءدىني راسىمدەر مەن جورالعىلاردى ورىنداۋىنا كەدەرگى كەلتىرمەيدى.
سونىمەن قاتار وڭىرلەردە ءدىني بىرلەستىكتەردى تىركەۋ ءتارتىبى جەڭىلدەتىلگەن. ال ءدىني بىرلەستىكتەر جۇمىسىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ولاردان ەسەپتىلىك جۇرگىزۋ تالاپ ەتىلىپ, جىلدىق كىرىس-شىعىستارىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالاۋعا مىندەتتەلمەك. د.كالەتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەندى ءدىني جورالعىلار بويىنشا نەكەنى تىركەۋ جانە بۇزۋ دا ارنايى بەلگىلەنگەن ورىنداردان تىس جەردە جۇرگىزىلمەيتىن بولادى. ال شەت مەملەكەتتەردەن ءدىني ءبىلىم ىزدەۋشىلەرگە دە شەكتەۋ قويىلىپ, سىرت ايماقتارعا ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا جوعارى ءدىني ءبىلىم العاندار عانا جىبەرىلمەك. زاڭ جوباسىندا, ەڭ باستىسى, بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردى ءدىني قىزمەتكە زاڭسىز تارتۋعا جول بەرىلمەيتىندىگى كورسەتىلگەن. دەپۋتاتتار بايانداماشىعا وزدەرىن تولعاندىرعان ساۋالدارىن بەرە وتىرىپ, زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا تولىق ماقۇلدادى.
ءدارى-دارمەكتىڭ شەكتى باعاسى بەلگىلەنبەكوتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ اينالىسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. زاڭ جوباسىندا 2019 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ دارىلىك زاتتاردىڭ شەكتى باعالارىن بەكىتۋ ارقىلى بارلىق دارىلىك زاتتارعا باعالاردى رەتتەۋدى ەنگىزۋ كوزدەلگەن. فارماتسەۆتيكالىق قىزمەتتى, سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ەسىرتكى, پسيحوتروپتىق زاتتار مەن پرەكۋرسورلار اينالىمىمەن بايلانىستى قىزمەت تۇرلەرىن جۇزەگە اسىرۋعا ليتسەنزيالار بەرۋ جونىندەگى فۋنكتسيالاردى اكىمدەردىڭ قۇزىرەتىنەن الىپ تاستاۋ, ولاردى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانعا بەرۋ قاراستىرىلعان.
ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين بۇل زاڭ جوباسىنىڭ قازاقستاندىقتاردى قولجەتىمدى باعامەن جانە ساپالى, ءتيىمدى, قاۋىپسىز دارىلەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان اسا ماڭىزدى قۇجات ەكەنىن ايتتى.
– بۇگىن ءبىز وتە ماڭىزدى جانە وتە قاجەتتى زاڭ جوباسىن ماقۇلدادىق. سەبەبى بۇل زاڭ جوباسىنىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى وتە زور. بارشاڭىز جاقسى بىلەسىزدەر, دارىلەر باعاسىن زاڭ دەڭگەيىندە رەتتەۋ – ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسى. سوندىقتان بۇل زاڭ كۇشىنە ەنگەن كەزدە, دارىلەردىڭ قولجەتىمدى بولۋىنا جانە باعانىڭ دا تۇراقتى بولۋىنا جاڭا سەرپىن بەرۋگە ءتيىس. سول ءۇشىن ەكىنشى وقىلىمعا دەيىن تاعى دا جان-جاقتى قاراپ, وسى تالاپقا ساي زاڭ دايىنداۋىمىز كەرەك, – دەدى ول.
ال نەگىزگى بايانداماشى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ دەپۋتاتتارعا ءدارى-دارمەكتىڭ شەكتى باعاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ جانە باسقا دا رەسمي ورگانداردىڭ ينتەرنەتتەگى پاراقشالارىندا جاريالاناتىنىن ايتتى. سونداي-اق ءدارىنىڭ باعاسى ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا تەڭ بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. اتالعان زاڭ جوباسى دەپۋتاتتار تاراپىنان قىزۋ تالقىلانا كەلە, تولىق ماقۇلداندى.
الەۋمەتتىڭ الەۋەتىن كوتەرەدىءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا تالقىلانىپ, ول تولىقتاي قولداۋ تاپتى. بۇل قۇجات بويىنشا بايانداما جاساعان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءمادينا ابىلقاسىموۆانىڭ مالىمدەۋىنشە, زاڭ جوباسى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ جانە قازاقستاننىڭ حالىقارالىق شارتتارداعى مىندەتتەرىن ورىنداۋ ماقساتىندا ازىرلەنىپ وتىر.
– زاڭ جوباسى بويىنشا 2018 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ 18 جاستان اسقان, بالا كەزىنەن ءى توپتاعى مۇگەدەك جانعا كۇتىم جاسايتىن ادامدارعا ارنالعان جاڭا جاردەماقى تولەۋ ءتارتىبى بەكىتىلدى. مۇنداي جاردەماقى 14 مىڭعا جۋىق وتباسىنا تولەنەدى. ال جاردەماقى كولەمى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ ەڭ تومەنگى 1,05 مولشەرىن نەمەسە 29 699 تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل جاردەماقى ءوتىنىش بەرگەن كۇنىنەن باستاپ بالا كەزىنەن ء ى توپتاعى مۇگەدەكتىكتىڭ بارلىق كەزەڭىنە تاعايىندالادى. بۇل رەتتە وسى زاڭ جوباسىنىڭ ءبىر جاڭالىعىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ول بالا كەزىنەن ءى توپتاعى مۇگەدەككە قاراپ وتىرعان انالاردىڭ كۇتىم جاساعان كەزەڭى ەڭبەك وتىلىنە قوسىلادى. وسى ماقساتتارعا 2018 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ 2,7 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى, – دەدى ءمادينا ابىلقاسىموۆا. بۇل زاڭ جوباسى دا ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
وسى ورايدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى دا دەپۋتاتتار تاراپىنان ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدانعانىن ايتا كەتەيىك.
سەرىك ابدىبەك, «ەگەمەن قازاقستان»