الدىمىزدا الاكولدىڭ تۋريستىك مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ مىندەتتەرى تۇر

تابيعاتقا قۇشتارلىق پەن جان راحاتىن ىزدەۋ جولىنداعى تالپىنىس زاماندار وتە كەلە جاھاندا تۋريزم ۇعىمىن قا­لىپ­تاستىرعانى حاق. قا­زىر تۋريزم يندۋسترياسى الەم­دەگى مول تابىس اكەلەتىن ماي­­شەلپەككە اينالعان. ياع­ني ادامنىڭ جەر تانۋ مەن الاڭ­سىز دەمالۋىنا كەز كەل­گەن قار­جىنى قيىپ بەرە سا­لا­تىندىعى تابيعاتى اسەم وڭىر­لەر مەن مادەنيەتى باي ەل ءۇشىن قازىناسىن تولتىرۋعا تاپتىرمايتىن مۇمكىندىك بو­­لىپ وتىر. سوندىقتان دا ءتۋ­ريزمنىڭ دامۋىنا دۇنيە ءجۇزىنىڭ بارلىق مەملەكەتى مۇد­دەلى. ويتكەنى تۋريزمنەن تۇسەتىن تابىس مۇناي مەن كو­لىك وندىرۋدەن كەيىنگى ءۇشىن­شى ورىندا تۇر.

دۇنيەجۇزىلىك تۋريزم ۇيى­مىنىڭ دەرەكتەرى بويىن­شا تۋريزم يندۋسترياسى عالام­شارداعى جالپى ۇلتتىق ءونىم­نىڭ وننان ءبىر بولىگىن قۇرايدى ەكەن. الەمدەگى ينۆەستيتسيا اينالىمىنىڭ 11 پايىزى دا وسى ءتۋريزمدى دامىتۋعا با­­­عىت­تالعان. ال ادامزاتتى جۇ­­مىس­پەن قامتۋ جونىنەن دە تۋريزم يندۋسترياسى ال­دىڭعى ورىندا, مىسالعا, جىل سايىن جاڭادان اشىلاتىن ون جۇمىس ورنىنىڭ ءار­بىر توعىزىنشىسى وسى سا­لانىڭ ەنشىسىندە. وكىنىش­تىسى, دۇنيەدەگى جاعراپياسى جۇماققا بەرگىسىز, تابيعي كليماتى تاماشا ەلدىڭ ءبىرى بولا تۇرا قازاقستانداعى تۋريزم يندۋسترياسى باسەكەگە قابىلەتتى بولا الماي كەلەدى.

ونىڭ ءبىر دالەلىن سىرتقى ەلدەردىڭ دەمالىس ورىندارىنا سالىنعان ميلليونداعان قارجىنىڭ كولەمىنە قاراپ باعامداۋعا بولادى. دەرەك بو­يىنشا وتانداستارىمىز شەتەل كۋرورتتارىندا دەم­الۋعا جىل سايىن 2 ملرد (!) اقش دوللارىنا جۋىق قا­راجات جۇمسايدى ەكەن. ياعني قازاقستاندىقتاردىڭ ماڭداي تەرمەن تاپقان قارجى­سىنىڭ قىزىعىن باسقالار كورىپ وتىر­عانىن مويىنداۋىمىز كە­رەك. بۇل دەگەنىڭىز, ءتۋريزمى دامى­عان ەلدەردىڭ ەكونوميكا­سىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا. ال وسى مول قارجىنى ىشكى ەكو­نوميكادا اينالىسقا جى­بەرۋگە نە كەدەرگى؟ بۇل ەندى مۇلدەم باسقا اڭگىمە.

بىراق اۋىزدى قۋ شوپپەن ءسۇر­تۋ ادىلەتسىز بولار ەدى. قا­­زىر ەلىمىزدەگى تۋريزم سا­لا­­سىنىڭ دامۋى قالىپتى دەڭ­گەيدە. اسىرەسە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حال­قىنا جولداۋىندا ىشكى جانە سىرتقى ءتۋريزمدى دامىتۋعا بايلانىستى ايتىلعان تاپ­سىرمالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى نەگىزىندە جۇمىس جاندانىپ وتىر. قازاقستاننىڭ تۋريستىك الەۋەتىنە الەمنىڭ ىقىلاسى اۋعان كەزەڭ رەتىندە بىلتىرعى ەكسپو كورمەسىنىڭ ءوتۋىن اي­­تۋىمىزعا بولادى. ياعني بىل­تىر جاز بويى ەلىمىزگە 7 ميلليوننان استام تۋريست كەل­گەن ەكەن. بۇل بۇرىنعىمەن سا­لىس­تىرعاندا كەلۋشىلەر قا­تارىنىڭ 18 پايىزعا ارت­قانىن ايعاقتايدى. سونداي-اق ىشكى ءتۋريزمنىڭ ۇلەسى دە ارتىپ, تۋعان جەردىڭ تابي­عاتىن تاماشالاپ, كورىكتى مەكەندەردى ارالايتىن وتان­داستارمىزدىڭ قاتارى 20 پايىزعا ءوسىپ, شامامەن 6 ميلليون ادامدى قۇراعان.

جاقىندا مەملەكەت باس­شىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الماتى وبلىسى­نا جاساعان جۇمىس ساپارى بارىسىندا الاكول كو­لى­نىڭ تۋريستىك الەۋەتىن كو­زىمەن كورىپ, ەلىمىزدەگى تۋريزم يندۋسترياسىنىڭ دامۋىنا قاتىستى جيىن وت­كىز­گەن بولاتىن. وسى جەردە ەلىمىزدىڭ تۋريستىك الەۋە­تىن ارتتىرۋعا قا­تىستى ماسە­لەلەر تالقىعا ءتۇستى. اسىرەسە الاكولگە تۋريست تارتۋ مەن دە­مالۋشىلاردىڭ كەلۋى مەن لايىقتى دەمالۋلارىنا قاجەتتى سەرۆيستىك قىزمەت كور­سەتۋگە قاتىستى كەيبىر پرو­ب­لەمالاردىڭ باسىن اشىپ, ءتيىستى سالا باسشىلارى­نا تاپسىرمالار بەردى.

– الاكول – ءبىزدىڭ قازاق­ستاننىڭ تۋريستەرى كوپتەپ كە­لەتىن جەر بولۋى كەرەك. ءدال ەل­دىڭ ورتاسىندا, الماتىعا دا جاقىن, قاراعاندى مەن استا­ناعا دا اسا الىس ەمەس, مىنا جاقتان بالقاش پەن جەزقازعانعا دا جاقىن دەۋگە بولادى. بۇل – شيپالى كول. ەمدەيدى. وتە قاجەتتى جەر. قازاقستاندىقتار وسى جەر­گە كەلىپ دەمالۋلارى كەرەك, – دەدى ەلباسى الاكول اۋدانىنىڭ ورتالىعى ءۇشارال قالاسىندا وتكەن جيىندا.

ەلباسى ايتقانداي, الا­كول جاعالاۋىنداعى دەمالىس ورىندارىنىڭ اتى الەمگە تانىمال. بۇل جەرگە كەلەتىن دەمالۋشىلار سانى جىل سايىن ارتۋدا. الاكولدىڭ شيپالى سۋىنىڭ داڭقى كورشى رەسەي, وزبەكستان, قىتاي ەل­دە­رىنەن اسىپ, ەۋروپا تۋ­ريس­تەرىن قىزىقتىرا باس­تاعان. كەلۋشىلەردىڭ كو­بەيۋى ايماقتاعى تۋريستىك نىسان­­داردىڭ دامۋى مەن ينفرا­قۇرلىمىنىڭ جاق­سارۋىنا دا ىقپال ەتىپ وتىر.

وتاندىق ءتۋريزمنىڭ دا­مۋ كورسەتكىشتەرى بويىنشا الماتى وبلىسىندا قول­عا الىنعان جۇمىستار اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق. سوڭعى 4 جىل ىشىندە بۇل سالادا ىلگەرىلەۋ بار. ايماقتا تۋريستىك قىزمەت كورسەتۋ كولەمى ەكى ەسەگە وسكەن. 2017 جىلعى ەسەپ بويىنشا تۋريس­تىك قىزمەت كورسەتۋدەن بيۋدجەتكە 8,3 ميلليارد تەڭ­­گە تابىس كەلگەن. وبلىس اكى­مى ا.باتالوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل بۇل كورسەتكىش ودان ءارى جاقسارىپ, 10 ميل­ليارد تەڭگەگە دەيىن تابىس تا­بۋ بول­جانىپ وتىر. ءبىر عا­نا الا­كولگە كەلەتىن تۋريس­تەر سانى 1 ميلليون ادامعا جەت­پەكشى. ال مۇندا دەمالۋشىلار ءۇشىن بارلىق جاعداي قاراستىرىلعان.

– الاكول كولىنىڭ جاعا­لاۋىندا دەمالۋشىلار قا­تا­رىنىڭ جىل سايىن ارتۋىنا بايلانىستى 2017 جى­لى «جەتىگەن – دوستىق – جە­تى­گەن» ماۋسىمدىق تەمىر جول قا­­تى­ناسى اشىلعان بولاتىن. بۇل ماقساتتا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 85 ملن تەڭگە ءبولىندى. تاسىمالداناتىن جو­لاۋشىلاردىڭ بولجامدى سانى 60 مىڭ ادامدى قۇرادى. پويىزدىڭ قاتىناۋ كەستەسى 20 ماۋسىم مەن 30 تامىز ارالىعىن قامتيدى. ال تۋريستەردى الاكول كولىنىڭ جاعالاۋىنا قولايلى جەتكىزۋ ءۇشىن ءۇشارال قالاسىندا اۋە­جاي قولدانىسقا بەرىلدى. قۇ­رى­لىس جۇمىستارىنا 896,9 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىندى. «استانا – ءۇشارال – استانا» اۋە باعىتىن سۋبسيديالاۋ وتكەن جىلى 173 ملن تەڭگەنى قۇرادى, تاسىمالداۋدى اپتاسىنا 3 رەت «جەتىسۋ» اۋە كومپانياسى اتقاردى, – دەيدى الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆ.

بۇل ءىس بيىل دا جالعاسىن تاۋىپ وتىر. كۇنى كەشە ەل­باسى اقشي اۋىلىنداعى جا­ڭا تەمىر جول ۆوكزالىنىڭ جۇ­­مى­سىمەن تانىستى. ەندى الاكولدەگى دەمالىس ورىندارىنا دەيىن پويىزبەن قا­تىناۋعا مۇمكىندىك بار. سون­داي-اق بيىل اۋە كولىگىنىڭ قىزمەتىن پايدالانۋشىلارعا قوسىمشا مۇمكىندىك تۋدى. قا­زىر ءۇشارال باعىتىنا Scat اۋە كومپانياسى قىزمەت كورسەتۋدى باستادى. كەلىسىم بويىنشا رەسەيدىڭ ءنوۆوسىبىر قالاسىنان تىكەلەي اۋە رەيسى اشىلۋدا. الا­كولدەگى تۋريستىك كلاستەردى دا­مىتۋعا مەملەكەت تاراپىنان جاسالعان قامقورلىقتىڭ ءبىر كورىنىسىن تالدىقورعان – ءۇشارال باعىتىنداعى كولىك جولىنىڭ قۇرىلىسىنان دا كورۋگە بولادى. الماتىدان تالدىقورعانعا دەيىن سالىن­عان اۆتوبان الاكول اۋدانىنا دەيىن جالعاسىپ, ءارى قاراي شىعىس قازاقستان وبلىسىنا وتەدى.

جالپى, الماتى وبلى­سى­­نىڭ وتاندىق تۋريزم ين­دۋس­تريا­سىنىڭ دامۋى­نا قو­سىپ وتىرعان ۇلەسى قو­ماق­تى. ەل اۋزىندا «جەر ءجان­ناتى – جەتىسۋ» دەپ بەكەر­گە ايتىلماعان. وزەندەر ورنەك­تەگەن ولكەدەگى تابيعات عا­جايىپتارى قازىناعا قارجى اكەلەتىن تابىس كوزى عانا ەمەس, ۇلتتىق مادەنيەت پەن ءداس­تۇردى دارىپتەپ, رۋحاني جاڭ­عىرۋعا, سول ارقىلى مەملەكەت ءيميدجىن اسقاقتاتۋعا تاپتىرمايتىن مۇمكىندىك بولسا كەرەك.

– سوڭعى ءتورت جىلدا وبلىستا تۋريستىك قىزمەت كورسەتۋ كولەمى ەكى ەسە ارتتى. بۇل كورسەتكىش 2014 جىلى 3,9 ملرد تەڭگەنى قۇراسا, 2017 جى­لى 8,3 ملرد تەڭگەگە ءوستى. بيىل مۇنى 10 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ءبىر عانا الاكول اۋدانىندا كورسەتىلگەن قىزمەت كولەمى 2017 جىلى 3,5 ملرد تەڭگەگە جەتىپ, 2014 جىلعى دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا 8 ەسە ارتتى, – دەيدى وبلىس باسشىسى اماندىق باتالوۆ.

جانە وبلىستىڭ تۋريستىك الەۋەتىن تانىتاتىن جالعىز الاكول جاعالاۋى عانا ەمەس ەكەنىن ەسكەرسەك, تاياۋ بولا­شاقتا جەتىسۋ جەرى قازاق ءتۋ­ريز­مىنىڭ تۋىن جەلبىرەتەتىن ورتا­لىققا اينالارىنا سەنىم مول. وسى ماقساتتا الماتى وبلىسىنىڭ اۋماعىندا الا­كول مەن بالقاش كۋرورت­تى ايماقتارىن دامىتۋ جوسپارى ازىرلەنىپ, بەكىتىلگەن. وتكەن جىلدىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, ايماقتا 680 تۋريستىك نىسان تۇراقتى جۇمىس ىس­تەدى. بۇل ورىندارعا كەلىپ, دە­مالعانداردىڭ جالپى سانى 1,5 ملن ادامدى قۇراعان. ونىڭ ىشىندە 1731 ادام سىرت ەلدەن كەلگەن ەكەن. وبلىس بويىنشا تۋريستەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىراتىن مەكەندەردىڭ قا­تارىندا «التىن ەمەل» مەن «تاڭبالى» مەملەكەتتىك مۇراجاي-قورىقتارى, شارىن شاتقالى, كولساي كولى سياقتى ورىندار بار. تۋريزمنەن تۇس­كەن بىلتىرعى 8,3 ملرد تەڭ­گەنىڭ كوپ بولىگى وسى نىسان­داردىڭ ۇلەسىندە.

جالپى, ەلىمىز ءۇشىن وتان­دىق تۋريزم يندۋسترياسىن دامىتۋعا لايىقتى كوڭىل ءبولۋ قازاقستاننىڭ كورىكتى اۋماقتارىن الەم نازارىنا تانىتىپ قانا قويماي, دۇنيە­جۇزىلىك نارىقتاعى قوماقتى قارجىنىڭ ەل قازىناسىنا قۇيىلۋىنا جول اشادى. ال الماتى وبلىسىنداعىداي تابيعي مۇمكىندىك ءبىز­دىڭ الەمدىك تۋريزم يندۋستريا­سىنداعى سۇبەلى ۇلەستەن قۇر قالماۋىمىزعا كەپىلدىك بە­رەدى.

ايتپاقشى, جاقىندا ال­ماتى وبلىسىنىڭ اكىمدىگى, «Kazakh Tourism» ۇلتتىق كوم­پانياسى» اق جانە «الماتى تاۋ» تۋريستىك كلاس­تەرىنىڭ قاۋىمداستىعى ءوز­ارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويعان بولاتىن. ول بويىنشا بيىل وبلىس­تا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ 100 نىسانى اشىلادى. ولاردىڭ ىشىندە تەك شاعىن كاسىپورىندار عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قىزمەت كورسەتۋ, ياعني تۋريستىك نىساندار دا بار. ماسەلەن, بيىلعى جىلى وڭىردە 25 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلسە, سونىڭ 12 مىڭى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسىندە بولادى.

قالماحانبەت مۇقامەتقالي,

«ەگەمەن قازاقستان»

الماتى وبلىسى