رۋحاني تامىرلاستىق راۋىشتەرى

سوعان قاراعاندا «ونەر اتاۋلىنىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىزدىسى – كينو» دەگەن پرولەتاريات كوسەمى لەنين ءسوزىنىڭ جانى بار ما دەيمىن. ايتپەسە اتىس-شابىس استىندا ءومىر مەن ءولىم ارپالىسقان قيىن-قىستاۋ زاماندا باسقا قىزىقتىڭ ءبارىن كۇنكورىس قامى باسىپ كەتپەۋشى مە ەدى. كەرەك دەرەك رەتىندە ايتا كەتسەك, بۇل تورتكۇل دۇنيەدەگى تۇڭعىش كينوشىلار مەكتەبى كورىنەدى.

ال ەندى وسىناۋ ايتۋلى وقيعاعا قازاقستاننىڭ قانداي قاتىسى بار؟ وسى ورايدا ويىمىزعا الدىمەن ەل باسىنا ەكىتالاي كۇن تۋعان سوعىس جىلدارىندا كسرو-نىڭ «موسفيلم», «لەنفيلم» سەكىلدى ماڭدايالدى كينوستۋديالارىمەن بىرگە ۆگيك-ءتىڭ دە الماتىعا كوشىپ كەلگەنى ورالادى. سونداي-اق ءماجيت بەگالين, ابدوللا قارساقباەۆ, ەسكەندىر تى­نىش­باەۆ, ايشا عالىمباەۆا, ساحي رو­مانوۆ, امەن قايداروۆ سەكىلدى قازاق مادەنيەتىنىڭ كورنەكتى قاي­راتكەرلەرى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى. ولاردىڭ بەر جاعىنداعى ساتى­بال­دى نارىمبەتوۆ, تالعات تەمە­نوۆ, ارداق امىرقۇلوۆ, ءراشيد نۇعىمانوۆ, سەرىك اپرىموۆ, رۇس­تەم ابدىراشەۆ سياقتى ساڭلاق­تا­رىمىزعا قاتىستى اڭگىمە ءوز الدىنا ءبىر توبە.

جاۋدىڭ بەتى قايتىپ, كوڭىلدەرى جايلانعان سوڭ ماسكەۋ مەن لەنين­گراد­قا قايتا قونىس اۋدارعان كينوستۋديالار وزدەرىنە تيەسىلى قۇرال-سايماندارىن الماتىدا قالدىرىپ كەت­تى. سونىڭ نەگىزىندە بازاسى كەڭەي­گەن قازاقستاندىق كينوگەرلەر ءتاپ-ءتاۋىر فيلمدەر تۇسىرە باستادى.

تاريحي تامىرلاستىق تاعىلىم­دا­رىنا ءمان بەرگەن مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى استانا مەن الماتىدا بمكي-ءدىڭ كۇن­دە­رىن وتكى­­زۋ­گە مۇرىندىق بولدى. رۋحاني ىنتى­ماق­تاستىق مە­رە­كەسىنە ارنالعان ءباس­­پاسوز ءماس­­ليحاتىندا مادەنيەت جا­­نە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇ­­حا­مەدي­ ۇلى اسا مارتەبەلى وقۋ وردا­سى­نىڭ قازاقستانمەن قارىم-قاتىناسى بۇ­رىن­عىدان دا تەرەڭدەي تۇسەتىندىگىن اتاپ كورسەتىپ, الداعى ۋاقىتتاردا بىر­­لەسكەن جوبالاردىڭ ابىرويمەن جۇ­­زەگە اساتىندىعىنا سە­نىم ءبىلدىردى.

جۋرناليستەر الدىندا جور­عاداي تايپالعان س.ا.گەراسيموۆ اتىنداعى بۇكىل­رەسەيلىك مەم­لەكەتتىك كينە­ماتوگ­رافيا ينس­تيتۋتىنىڭ رەكتورى ۆلا­ديمير مالىشەۆ مەرەي­تويلارىنا ور­تاق­تاسقان قازاق­ستاندىقتارعا شىن جۇرەكتەن شىق­قان العىس سەزىمىن جەتك­ىز­دى. ءوزى باسقاراتىن ينستيتۋتتىڭ قا­زاق­­­ستانمەن دوستاستىعى ەرتەدەن قا­لىپ­­تاس­قانىن جانە سول التىن ارقاۋ­دىڭ ءالى ۇزىلمەگەنىن ماقتا­نىشپەن ايت­تى.

– الەمنىڭ بىردە-ءبىر مەم­لەكە­تىمەن ءدال قازاقستانمەن ارا­داعىداي تىعىز باي­لانىس ورناتقان ەمەس­پىز. سول سە­بەپ­تى ءبىز سىزدەردى ءوزىمىز سانايمىز. ۆگيك-تە ءبىلىم الىپ جۇرگەن قازاق جاس­­­تارى قازىر دە از ەمەس. ءسىرا, سودان شى­عار, مىناۋ اۋمالى-توك­پەلى كەزەڭ­دەگى وداقتاسىمىز – قازاقستان­نىڭ شا­قىرتۋىن ۇلكەن قۋانىش ۇستىندە قابىلدادىق. اعا بۋىن وكىلدەرى وز­دە­رىنىڭ الاتاۋ باۋ­رايىندا وتكىزگەن جىل­دارىن جىلىلىقپەن ەسكە الادى. قازاق كينوسىنىڭ كوسەگەسىن كوگەرتۋگە كوپ ۇلەس قوسقان كورنەكتى تۇل­عالاردىڭ ءبىرازى ءبىزدىڭ ۆگيك-ءتىڭ تۇلەكتەرى ەكە­نىن ەشكىم جوق­قا شىعارا الماسى انىق. ەل­وردالارىڭىزداعى قازاق ۇلت­تىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىمەن جانە الماتىنىڭ تەمىربەك جۇرگەنوۆ اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەميا­سىمەن ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مە­­موراندۋمعا قول قويىلعان. سونىڭ ايا­سىن­دا سوق­تالى ىستەر تىندىرۋعا بولا­­تىن ءتارىزدى, – دەدى قۇرمەتتى قوناق ور­نىقتى وي قوزعاپ.

ءباسپاسوز ءماسليحاتىنا قا­تىس­قان رەسەيدىڭ حالىق ءارتىسى ۆلاديمير حو­تي­نەنكونىڭ ايتۋىنشا, ول مۇندا بۇ­دان جارتى عاسىر بۇرىن كەلىپتى. «كەشە كونگرەسس-حولعا بارعاندا سول ۋا­قىتتاعى تىڭگەرلەر سارايىنىڭ قا­لاي وزگەرگەنىنە قايران قالدىم. ءوتىپ جاتقان ءومىر-اي» دەپ باسىن شاي­قاي بەردى بەلگىلى رەجيسسەر.

ارىپتەسىنىڭ اڭگىمەسىن ءىلىپ اكەتكەن «موسفيلم» كينو­كونتسەرنىنە قاراستى «ارك-فيلم» كينوستۋدياسىنىڭ باس­قارما تورا­عاسى ۆاديم ابدرا­شي­توۆ استاناعا العاش ات باسىن بۇر­عا­نىندا بۇل ارادا الىپ قۇرىلىس الا­­­ڭىن كورگەنىن العا تارتتى. قۇ­مىر­­­­­سقانىڭ يلەۋىندەي قۇجىناعان قۇ­­­­­­رى­­­لىسشىلار مەن دۇرىلدەگەن-گۇ­رىل­­­­­­دەگەن تەحنيكانىڭ كوپتىگىنەن با­سى اينالعانىن, ەندى مىنە, سونىڭ نا­­تي­­­­­جە­سىندەي جايناعان جاس شاھار بوي كو­­­تەرگەنىنە تاڭدانىسىن جاسىرا ال­ما­­دى. ماسكەۋلىك مەيماندار اراسىندا «ارپا ىشىندەگى ءبىر بيدايداي» بولىپ وتىرعان قانداسىمىز, رەسەيدىڭ جانە قا­زاق­ستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءار­تىسى ناتاليا ارىنباساروۆانىڭ قاراتورى وڭىنە قاراپ توركىندەپ كەلگەن قىزدىڭ كەيپىن اڭعاردىق.

– ءوزىمدى وزگەشە سەزىنەتىن سەكىل­دى­مىن. ەڭ قىزىعى, تۋعان ءۇيىمنىڭ تا­بال­دىرىعىن اتتاعانداي كەرەمەت كۇي­دى كەشۋدەمىن. قازاعىمنىڭ قو­ناق­­جايلىلىعىن ۇنەمى ماقتان ەتە­مىن. وسى جولى دا سول ۇيرەنشىكتى ءۇر­­دىس جالعاسىن تاۋىپ جاتقانداي. ما­­­عان جەرلەستەرىمنىڭ وڭ قاباق تانى­تا­­تىنىن, ءار قادامىمدى تىلەك­تەس­تىك­­­پەن باقىلايتىندارىن بىلەمىن. مى­نا دەلەگاتسيانىڭ قۇرامىندا كەل­­گەنىمدى وزىمە ابىروي سانايمىن. ويتكەنى مەن دە ۆگيك-ءتىڭ تۇلەگىمىن. اتاق­تى سەر­گەي گەراسيموۆ پەن تاتيانا ما­كا­روۆانىڭ سىنىبىندا وقى­عان كە­شەگى كەڭەستەر وداعىنا كە­ڭى­نەن تا­­نىمال ءتورت ناتاليانىڭ (بە­لو­ح­ۆوس­­تيكوۆا, گۆوزديكوۆا, بوندارچۋك, ارىنباساروۆا) ءبىرىمىن, – دەپ ناتاليا وتەۋىلقىزى اعىنان جارىلىپ.

ماسكەۋلىك كينو ماماندارىن قا­زاق­تىڭ كىندىك قالاسىنا شاقىرۋ­شى­لار­دىڭ اتىنان ءسوز سويلەگەن قا­زاق ۇلت­تىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەك­تورى, قازاق­ستاننىڭ ەڭبەك ەرى ايمان مۇ­ساقوجاەۆا بۇل شارانىڭ اياسىندا كوپتەگەن يگى يدەيالاردى جۇ­زەگە اسىرۋعا بولاتىنىن, وعان ەكى­جاقتى پاي­دالى ىنتىماقتاستىق زور مۇم­كىندىك تۋعىزاتىنىنا توق­تال­دى. ونىڭ ويىنشا, بولاشاق كي­نو­گەرلەردىڭ ءبىر-بىرىمەن الدەن ارا­لاس-قۇ­رالاس بولعانى ءجون. سونىڭ العى­شارت­تارى قازىردىڭ وزىندە جاسالىپ جات­قان سىڭايلى.

اتالمىش اكتسيا بارىسىندا ماس­كەۋلىك ماماندار ونەر ۋنيۆەر­سي­تەتىندە شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزىپ, استانالىق ونەرپاز ورەن­­دەردىڭ اياق الىستارىن باي­قادى. بمكي-ءدىڭ ەڭ دا­رىندى ستۋ­دەنت­تەرىنەن قۇرىلعان تەاتر ۇجىمى استانالىق كورەرمەندەرگە «ەۆگەني ونەگين», «جوق جەردەن شىق­قان شۋ», «سويلەيتىن مىلقاۋ» اتتى سپەكتاكلدەرىن ۇسىندى.

جاقسى ءداستۇر كەلەشەكتە دە جاراسىمدى جالعاسىن تاپسا نۇر ۇستىنە نۇر.

تالعات باتىرحان,

«ەگەمەن قازاقستان»