«قالايشا قيامىز, ۇشىرسا ۇيامىز؟!» دەپ جاستىقتىڭ جاسىل اۋەزىنە مالىنار مەكتەپ بىتىرۋشىلەر كەشى دە جاقىن قالدى. بيىل ەلىمىز بويىنشا 146 مىڭ تۇلەك مەكتەپ بىتىرەدى.
البەتتە, «بەسىكتەگى بالانىڭ كۇلگەنىن كورگەن – ءبىر مۇرات, الدىنا ءتۇسىپ انانىڭ جۇرگەنىن كورگەن – ءبىر مۇرات» دەگەندەي, ماپەلەپ وسىرگەن بالانىڭ ەل قاتارلى ورتا ءبىلىم الىپ شىعۋى الدىمەن اتا-اناعا مەرەي, ال اتتەستات العان البىرت جاستىڭ الدىندا سىرى مەن سىنى كوپ ۇلكەن ءومىر تۇر. سوندىقتان دا مەكتەپ بىتىرۋشىلەر كەشىندە كوز جانارىڭىزعا كەلىپ قالار ءمولتىل جاستا «تارىداي بولىپ كىرىپ, تاۋداي بولىپ شىققان» اياۋلى ورتاعا دەگەن قيماستىقتىڭ سىرى دا, العا جەتەلەيتىن ارمانداردىڭ جىرى دا بار...
ماعجان جۇماباەۆ «پەداگوگيكا» اتتى ەڭبەگىندە «تاربيە ءتورت ءتۇرلى: دەنە تاربيەسى, اقىل تاربيەسى, سۇلۋلىق تاربيەسى ءھام ق ۇلىق تاربيەسى. ەگەر دە ادام بالاسىنا وسى ءتورت تاربيە تەگىس بەرىلسە, ونىڭ تاربيەسى تۇگەل بولعانى» دەيدى. ازاماتتىققا اياق باسقان ادامنىڭ ءتورت قۇبىلاسىن تۇگەندەيتىن وسى قاسيەت تۇگەلىمەن جاڭا عاسىرداعى مەكتەپ بىتىرۋشىلەر بۋىنىنان تابىلا ما؟ جاسىرارى جوق, تىرسەك پەن تۇياقتىڭ اراسىنداي بالالىق پەن ۇلكەن ءومىردى جالعار سابالى مىنەز قازىرگى جاسوسپىرىمدەرگە جەتپەي جاتادى. سونىڭ ءبىرى تۇلەكتەردىڭ مەكتەپ بىتىرۋشىلەر كەشىن داقپىرتى مەن داراقىلىعى كوپ ءسان-سالتاناتقا اينالدىرىپ جىبەرەتىنى دەۋگە بولادى. بۇل تاراپتا جىل سايىن قوعامداعى قىراۋلى سوزدەر ۇيىرىمەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە باعىتتالاتىنى دا بەلگىلى.
تاياۋدا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆتىڭ اتا-انالاردىڭ ء«داستۇرلى» ساۋالىنا ۇكىمەتتە دە, حالىققا ەسەپ بەرۋ جيىنىندا دا, بريفينگتە دە تاعى ءبىر مارتە جاۋاپ بەرۋىنە تۋرا كەلدى. مينيستر مەكتەپ بiتiرۋشiلەر كەشiنە قاتىسقىسى كەلمەيتiن وقۋشىلار مەن اتا-انالاردى ەشكiم قينامايتىنىن, ولاردىڭ رەسمي اتتەستات تاپسىرۋ سالتاناتىنا عانا قاتىسۋىنا بولاتىنىن ايتتى. مەكتەپ بiتiرۋشiلەر كەشiن وتكiزۋگە كوپ اقشا جيناۋعا بايلانىستى مينيسترلiك تاراپىنان باقىلاۋ جانە iس-شارانى وتكiزۋ فورماتىن ۇسىنۋ تۋرالى ساۋالداردىڭ ءجيى كوتەرىلەتىنىن جەتكىزگەن ە.ساعاديەۆ «بiزدiڭ ارنايى وسى كەشتi وتكiزەتiن تۇجىرىمدامامىز جوق. بۇل جىل سايىن وتكiزiلەتiن رەسمي مەرەكە. مەكتەپتەر قالاي وتكiزەتiنiن جاقسى بiلەدi. وتكiزەمiز دەسە مەكتەپ اكiمشiلiگi, باقىلاۋ كەڭەسi مەن اتا-انالار كەڭەسi جينالىپ, ورتاق شەشiم قابىلدايدى. ال اتا-انالار «اقشا جينامايمىز, بەرمەيمiز» دەسە, رەسمي بولiگiنە, ياعني اتتەستات تاپسىرۋ سالتاناتىنا قاتىسىپ, ۇيگە قايتىپ كەتۋلەرiنە بولادى. ولاردى ەشكiم قينامايدى», دەگەن-ءدى.
شىن مانىندە, سوڭعى جىلدار بەدەرىندە بالاباقشاداعى بۇلدىرشىندەرىنىڭ بىرگە ويناپ جۇرگەن قۇربى-قۇرداستارى مەن باستاۋىش سىنىپتاردا وقيتىن جەتكىنشەكتەرىنىڭ بىرگە وقيتىن سىنىپتاستارىن بالاسىنىڭ تۋعان كۇنىنە شاقىرىپ, اس تا توك داستارقان جاساپ, مەرەيىن تاسىتىپ جاتاتىن كەيبىر اتا-انالار ءۇشىن مەكتەپ بىتىرۋشىلەر كەشىن تۇلەكتەردىڭ وزدەرى قالاعانداي, ەستە قالارلىقتاي وتكىزۋىندە قانداي سوكەتتىك بار دەۋى كادىك. الايدا, بار ماسەلە وسىندا. بۇل الەۋمەتتىك جىكتەلۋدى بالالاردىڭ بويىنا سىڭىرە تۇسەتىن العىشارتتار بولاتىنىن باستاپقىدا اڭداي بەرمەيمىز. رەجيسسەر ت.تەمەنوۆتىڭ «ماحاببات ستانساسى» فيلمىندەگى مەكتەپ بىتىرۋشىلەر كەشىندە ءوزارا شەكىسىپ قالعان باسقارما بالاسى جەڭىستىڭ جالعىزىلىكتى وتباسىندا وسكەن ورالدى «سەن ءوزى ۇيىڭە قوناق شاقىرىپ كورىپ پە ەدىڭ؟» دەپ مۇقاتاتىن كورىنىسى ويعا ورالادى. بۇل كادردىڭ ومىردە قايتالانباسىنا كەپىلدىك جوق. سەبەبى بۇگىندە ءبۇتىن ەمەس, بىرىندە بار, بىرىندە جوق, زاماننىڭ جاراعان بۋرالىعىنداي نارىقتىق قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ وتىرمىز. قازاق مۇنى «كەدەيدى «بارەكەلدى» جۇباتادى» دەپ قىسقا قايىرعان. الگى اتتىعا ەرىپ, جاياۋدىڭ تاڭى ايىرىلىپتىنىڭ كەرى وسى بالا كەزدەن-اق قالانا باستايتىنىن سانالى اتا-انا سالاماتتى ۇرپاق تاربيەسى ءۇشىن ويلاۋعا, جادىنا تۇيۋگە ءتيىس.
ارينە, ەرتەرەكتە وقۋشىلاردىڭ مۇعالىمنىڭ, سىنىپ جەتەكشىسىنىڭ رۇقساتىنسىز جىم تاستاپ ءتۇرلى وتىرىس جاساپ, ەرتەڭىنە ساباقتا تۇلكى مەزىرەتپەن تۇك كورمەگەندەي وتىراتىن كەزدەرى بولاتىن. بالالىق بالداۋرەن ءۇشىن بۇل دا قىزىق. بىراق بۇگىنگى كورىپ جۇرگەن مەكتەپ ءبىتىرۋ كەشتەرىنىڭ ءسان-سالتاناتى سول كەزدەگى اتا-انالاردىڭ شاڭىراق كوتەرگەن بالالارىنا جاساپ بەرەتىن قوڭىرتوبەل توي-تومالاقتارىنىڭ قاسىندا ءتىپتى ەرەن ەرتەگىدەي اسەر قالدىرادى. بۇل – ەڭ الدىمەن اتا-اناعا ماتەريالدىق جاعىنان اۋىر تيەدى. ونىڭ ار جاعىندا مورالدىق قينالىستى دا وتكەرەتىنى داۋسىز. ويتكەنى بالاعا «جوق» دەپ ايتۋ بەتىنەن قاققانداي بولماق. بالادان اركىم دە ايانىپ قالماسى بەلگىلى. دەسە دە «جومارتتىڭ قولىن جوقتىق بايلاعان» قىسىلتاياڭ قوعامدا ءبىرىنىڭ ەمەس, ءبارىنىڭ تۇرمىستىق جاعدايىن بالالار ءۇشىن ەسكەرۋ قاجەت-اق. ويتكەنى بالا نامىسى دا بالا كوڭىلى ىسپەتتى كىرشىكسىز. وعان قىلاۋ جۇقتىرۋعا ەرەسەكتەردىڭ قۇقى جوق.
وسى ورايدا مينيستر مەكتەپ ءبىتىرۋ كەشىن ۇيىمداستىرعان كەزدە ىسىراپشىلدىققا سالىنباۋ قاجەتتىگىن العا تارتىپ, «مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ ليمۋزينمەن قىدىرۋىنا جانە قىرۋار اقشا جيناپ, مەكتەپ ءبىتىرۋ كەشىن شوۋعا اينالدىرۋعا مورالدىق تۇرعىدان قارسىمىن. ەكىنشى جاعىنان, وقۋشىلاردىڭ تاڭدى قارسى الۋىنا, مەكتەپ ءبىتىرۋ كەشىنە تىيىم سالۋعا دا قارسىمىن», دەگەن ەدى. راسىندا, تۇبەگەيلى تىيىم سالۋدىڭ قاجەتى جوق, بىراق تۇلەكتەردىڭ «گولليۆۋدتىڭ» جۇلدىزدارىنداي نەمەسە ءبازبىر اقسۇيەكتەردەي ەسىك پەن توردەي كولىك, شامدالدارى جارقىراعان قىمبات مەيرامحانا جالداۋىنىڭ ار جاعىندا دا تولىپ جاتقان شىعىنعا شەكتەۋ قويۋدى ويلاستىرعان ابزال. ماسەلەن, سالتاناتتى شاراعا ساي كيىنۋدىڭ ءوزى اجەپتاۋىر سابىلتادى. كىم بەكزادا كورىنگىسى كەلمەيدى؟! اسىرەسە, قىزداردىڭ ءسان سالونىنا بارۋى, الدەبىر ايتۋلى اتەلەدەن ارنايى كويلەك تىكتىرۋى سىقىلدى تولىپ جاتقان دايارلىق اۋىلدا, قالادا بولسىن, نەسيەسى بار نەمەسە كوپ بالالى وتباسىلارعا سالماق سالادى. ءتىپتى ءبىر مۇعالىمنىڭ مۇڭ شاققانى بار: «مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ كەشىندە جاسانىپ شىعا كەلگەن بوزبالا مەن بويجەتكەننىڭ اراسىندا كەشەگى مۇعالىمى ءوزىن قوراش سەزىنەتىن جاعدايى كوپ كەزدەسەدى. سەبەبى مۇعالىمنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى دا كوپ وقۋشىنىڭ وتباسىمەن شەندەسە بەرمەيدى. مۇندايدا ەسىكتەگى كۇزەتشىنىڭ كۇيىن كەشەتىن بۇل كەشكە مۇعالىم دە بارعىسى كەلمەيدى» دەيدى.
ءاسىلى, بۇل مۇعالىمگە كورسەتىلەر قۇرمەتتىڭ, ايتىلار العىستىڭ, ۇستازدى ۇلىقتاۋدىڭ سالتاناتى بولۋى ءتيىس قوي. بىراق وسى ءبىر كەشتىڭ قاساڭ كوڭدەي قاتىپ قالعان كەي جازىلماعان قاعيدالارى بوزبالالار مەن بويجەتكەندەردىڭ البىرتتىقپەن ىشىمدىك ىشۋلەرىنە, ءتارتىپ بۇزۋىنا, كەيدە قىلمىس جاساۋىنا, ءتىپتى بار ارمان-مۇراتىن تارك ەتىپ بوساعا اتتاۋلارىنا نەمەسە وڭ بوساعادا وتىرىپ قالۋىنا دا الىپ كەلىپ جاتادى. «جاقسى بالا سۇيىك, جامان بالا كۇيىك» دەسەك تە, مەكتەپ بىتىرۋشىلەر كەشىنىڭ دۇرىس ۇيىمداستىرىلۋىن, ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن مينيستر ايتقانداي, مەكتەپ اكىمشىلىگى, باقىلاۋ كەڭەسى مەن اتا-انالار ورتاق مۇددەلى تاراپتار رەتىندە وسى باستان ويلاستىرعانى ءجون. ونىڭ سىرتىندا, ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە دايىندىق, ماماندىق تاڭداۋ سياقتى جاۋاپكەرشىلىگى زور ءىستىڭ تۇرعانىن دا ۇمىتپاۋ كەرەك.
ءاسىلى, سوڭعى جىلدارى قوعامداعى ىزگى ىستەردى مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ قولعا الا باستاۋىنان زور ءۇمىت كۇتۋگە بولادى. ايتالىق, بىلتىر ماڭعىستاۋ وبلىسى تۇپقاراعان اۋدانى اقشۇقىر اۋىلىنىڭ 45 تۇلەگى مەكتەپ ءبىتىرۋ كەشىنەن باس تارتىپ, 400 مىڭ تەڭگەنى قاتەرلى ىسىككە شالدىققان اۋىلداس ءبۇلدىرشىننىڭ ەمىنە جيناپ بەردى. سونداي-اق شىمكەنت قالاسىنداعى №75 ورتا مەكتەپ تۇلەكتەرى تاسارىق اۋىلىنداعى الەۋمەتتىك ورتالىقتا تاربيەلەنەتىن مۇگەدەك بالالارعا سىيلىقتار تارتۋ ەتىپ, قۋانىش سىيلادى. قايىرسىز شوۋدان قايىرىمدى ءىستى العا قويعان تۇلەكتەر شوعىرى ارتقان سايىن مەكتەپ ءبىتىرۋ كەشىنىڭ دە سانىنەن ءمانى باسىم بولا تۇسپەك دەپ ويلايمىز.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»