رەسەيدىڭ «لۋكويل» مۇناي كومپانياسى سوڭعى 5 جىلدان بەرى قازاقستاندا «اراي» الەۋمەتتىك جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. بۇل جوبا ەڭ جوعارعى باعا – قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2008 جىلعى ەڭ ۇزدىك الەۋمەتتىك جوبا سىيلىعىن, سونداي-اق 2009 جىلى وتكەن قازاقستان ازاماتتىق فورۋمىنىڭ «تانىم» سىيلىعىن الىپ تا ۇلگەردى. ونىڭ ەسەسىنە ماڭعىستاۋ جانە اقتوبە وبلىستارىنىڭ جۇزدەگەن تۇرعىندارى ءوز ىستەرىن باستاۋعا مۇمكىندىك بەرگەن گرانتتارعا يە بولدى.
«اراي» باعدارلاماسى ادەتتە جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار تولەيتىن سالىق تولەمدەرىنسىز جانە كەلىسىمنەن تىس نەگىزدە قازاقستان ءۇشىن ازىرلەنگەن ارنايى جوبا بولىپ تابىلادى. تەك قانا اۋىلدىقتارعا ارنالعان بۇل جوبا «لۋكويل» كومپانياسى ارقىلى تىكەلەي ماسكەۋدەن قارجىلاندىرىلادى.
2010 جىلعى قاناتقاقتى جوبا اقتوبە وبلىسىنداعى مۇعالجار اۋدانىن قامتىدى. «وسىنىڭ ءناتيجەسىندە ءوتىنىش بەرگەن 453 ادامنىڭ 57-ءسى تەگىن گرانتقا يە بولدى. ءسويتىپ, اۋداندا تىگىن جانە ۇستا شەبەرحانالارى, ناۋبايحانالار, شاشتاراز, اۆتوسەرۆيس سالوندارى, جىلىجايلار مەن شاعىن فەرمالار, اۋىلداردا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى اشىلدى», دەيدى مۇعالجار اۋدانى ەكونوميكا, بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ جانە كاسىپكەرلىك ءبولىم باستىعىنىڭ ورىنباسارى تالعات وتەمۇراتوۆ.
وسىنداي گرانتقا يە بولعان كوپ بالالى انا گۇلميرا التىباەۆا «ارايدىڭ» ارقاسىندا اقكەمىر اۋىلىندا ءوز ءىسىن باستاعاندىعىن ايتادى. «مەن بالا ءوسىرىپ وتىرعان ءۇي شارۋاسىنداعى ايەل ەدىم. «ارايدىڭ» 530 مىڭ تەڭگە گرانتىن ۇتىپ الىپ, وعان بالاپان وسىرەتىن ونەركاسىپتىك ينكۋباتور ساتىپ الدىم. ءسويتىپ, مەنىڭ ءوز كاسىپورنىم پايدا بولدى. اقشانىڭ ءبىر بولىگىن قىس كەزىندە تاۋىقتار تۇراتىن ورىن سالۋعا جانە جازدا قۇستار جايىلاتىن الاڭ ورناتۋعا جۇمسادىم», دەيدى ول.
گۇلميرانىڭ تاعى ءبىر اۋىلداسى ءسالي ايقوجاەۆ تابيعاتىنان باعبان ەكەن. «بۇل – مەنىڭ ءىسىم, – دەيدى ول. – سوندىقتان وتكەن جىلى «ارايدىڭ» گرانتى 800 مىڭ تەڭگەگە ۇزىنى 20, كولدەنەڭى 15 مەترلىك جىلىجاي ورناتتىم. وندا قيار, قىزاناق, بۇرىش, قىرىققابات, باكلاجان وسىرەمىن. سەرگۋ ءۇشىن گۇل دە وتىرعىزامىن. ارينە, وسىنىڭ ءبارى از شارۋا ەمەس. بىراق پايداسى دا زور. سوندىقتان باستاپقى كاپيتالعا قولىمدى جەتكىزگەن «ارايعا» شىن جۇرەگىمنەن العىسىمدى بىلدىرەمىن».
بيىلعى جىلى كونكۋرسقا كەلىپ ءتۇسكەن 386 ءوتىنىمنىڭ 35-ءى ماقۇلداندى. باسىمدىق نەگىزىنەن نەعۇرلىم حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى كۇردەلى ءبولىگىنە قاراتا جاسالىندى. «ءوز بيزنەستەرىن دامىتۋ ءۇشىن قوسىمشا قارجىعا كوبىنەسە كوپ بالالى انالاردىڭ, جۇمىسسىزداردىڭ, مۇگەدەكتەردىڭ, ورالمان وتباسىلاردىڭ نەعۇرلىم مۇددەلى كەلەتىندىگى ءتۇسىنىكتى. ويتكەنى, مۇنداي جاندار وزدەرىندە كەپىلدىك زات بولا بەرمەيتىندىكتەن, بانك كرەديتتەرىنە قول جەتكىزە المايدى. وسىنداي جاندارعا «ارايدىڭ» كومەككە كەلۋى مەملەكەت پەن الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى زور بيزنەس ىنتىماقتاستىعىنىڭ جارقىن مىسالى بولىپ تابىلادى», دەيدى اقتوبە وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى روزا كەمالوۆا.
مۇنىڭ سىرتىندا, جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى وڭىرلىك فيليالىنىڭ ماماندارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, اقتوبە وبلىسىندا بيزنەس جۇرگىزۋدى وقىتۋ ءىسىن ۇيىمداستىردى. جىل ءىشىندە كاسىپكەرلىكتىڭ تەورياسى مەن پراكتيكاسى جونىندەگى شەبەرلىك سىنىپتارىن بەلگىلى بيزنەسمەندەر ءجانە جاتتىقتىرۋشىلار جۇرگىزدى. «مەنىڭ جەرلەستەرىم وقۋ ارقىلى تەگىس بايىپ كەتەدى دەپ ايتا المايمىن. دەگەنمەن, ولار وسى ارقىلى وزدەرىن تەكسەرىپ, ءوز كۇشتەرىن بايقاپ كوردى. ءاربىر كەزدەرى جاڭا ءبىر دۇنيەنى اشۋ, بۇرىنعىنى قايتا قايتالاماۋ اۋىل بيزنەسىنىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى بولىپ تابىلادى. سونداي جاعدايدا عانا جاقسى تيىمدىلىككە جەتە الامىز», دەيدى مۇعالجار اۋدانىنىڭ اكىمى سەرىك شانعۇتوۆ.
2010 جىلى «اراي» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا بولىنگەن 47 ميلليون تەڭگە تەگىس يگەرىلدى. جوباعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ۇلكەن ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, «لۋكويل» كومپانياسى «ارايدىڭ» اياسىن تاعى دا ەكى اۋدانعا كەڭىتىپ, وسى تىزىمگە بايعانين جانە تەمىر اۋداندارىن قوستى. ال قارجىلاندىرۋ كولەمىن 58 ميلليون تەڭگەگە دەيىن ارتتىردى. «بۇل باعدارلاما اۋىلدىق اۋداندار تۇرعىندارىنىڭ جاعدايىن جاقسارتىپ, ولاردىڭ ىسكەرلىك جانە شىعارماشىلىق بەلسەندىلىگىن ىنتالاندىرۋعا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا, الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمداردى قالىپتاستىرۋعا قىزمەت ەتۋدە», دەپ اتاپ كورسەتتى روزا كەمالوۆا.
جوبانىڭ اۋىل ءۇشىن قاجەت ەكەندىگىن استاناداعى «لۋكويل وۆەرسيز سەرۆيس ب.ۆ.» فيليالى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديسلاۆ ميحايلوۆ تا ايتادى. «بىزگە 1080 ءوتىنىش ءتۇستى. ياعني, 1 گرانتقا 11 ءوتىنىشتەن اينالدى. ءسويتىپ, كونكۋرس ءۇشىن تارتىس كۇشەيىپ كەلەدى. ارينە, ول وتىنىشتەردىڭ بارلىعى قارجىلاندىرىلۋعا لايىقتى. بىراق باعدارلاما رەسۋرستارى دا شەكسىز ەمەس. سوندىقتان 95 ادام عانا جەڭىمپاز دەپ تانىلدى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز ادامدارعا بالىق بەرۋ ەمەس, سول بالىقتى ۇستايتىن قارماق بەرىپ, ونى پايدالانۋ جولدارىن ۇيرەتۋ», دەيدى ول.
قازىرگى ۋاقىتتا «اراي» گرانتتارىنا يە بولعان ادامدار ءوز ارماندارىن شىن مانىندە ىسكە اسىرۋ ءۇستىندە. ولاردىڭ جوعارى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگى ءتىپتى تاجىريبەلى كاسىپكەرلەردىڭ ءوزىن ءتانتى ەتۋدە. ءويتكەنى, اۋىلدا ءبىر ءساتتىڭ وزىندە مال شارۋاشىلىعى بويىنشا 15 جوبا, 14 شاشتاراز, 13 تىگىن تسەحى, 7 اياق كيىم جوندەۋ شەبەرحاناسى, 4 نان-توقاش ءجانە كونديتەرلىك تسەح, وسىنشاما قۇس شارۋاشىلىعى مەن كومپيۋتەرلىك ورتالىق, 2 شاعىن ديىرمەن, ءدارىحانا جانە مالدارىگەرلىك ەمدەۋ ورنى اشىلىپ جۇمىسقا كىرىستى. «اراي» باعدارلاماسىن ۇيلەستىرۋشى گاۋحار بوراشەۆانىڭ ايتۋى بويىنشا, كەيبىر اۋىلداردا سول وڭىرگە ءتان ەمەس جاليۋزدەر, پلاستيكالىق جانە كومىر ك ۇلىنەن بلوك دايىنداۋ وندىرىستەرى, ماسساج كابينەتى, اعىلشىن ءتىلىن وقىتۋ ورتالىقتارى, ءتىپتى قۋىرشاق تەاترى دا اشىلىپتى.
وسىلايشا, «اراي» باعدارلاماسى اۋىلداعى تىرلىكتىڭ نىعايىپ, جاڭا ىستەردىڭ باستالۋىنا يگى اسەرىن تيگىزۋدە.
ءلاززات ەگىباەۆا.
اقتوبە.