وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن قوستانايداعى جازۋشى اعامىز عۇمار احمەتچين ءشامشى قالداياقوۆتىڭ «انا تۋرالى جىر» ءانى تۋرالى ءبىر قىزىق اڭگىمە ايتقانى بار ەدى.
عۇمار اعا تۋىستارىمەن ۋفا قالاسىنىڭ تۇبىندەگى ءبىر تاتار اۋىلىنا قۇدالىققا بارادى. تاتارلار قازاق قۇدالارىن قۇدايىنداي كۇتىپ, مارە-سارە بولىپ قالادى. ولاردا دا ەل مەن ەلدى ۇل مەن قىز تامىرلاستىرعان قۇدالىقتى ءان-بيمەن, ءازىل-قالجىڭمەن قىزىقتى وتكىزەدى ەكەن. سونىمەن تاتار قۇدالار «اۋىلدىڭ التى اۋىزى» دەپ, ساندۋعاشتاي قۇيقىلجىتىپ ءان ايتا باستايدى. قوستانايدان بارعان قۇدالار دا قاراپ قالمايدى, قازاق اندەرىن تامىلجىتادى. قازاقتىڭ ايتىسىنداي, بىردە تاتار, بىردە قازاق اندەرى الما-كەزەك ايتىلىپ, قۇدالاردىڭ مول داستارقانى كوڭىل حوشىمەن باي تۇسەدى. ءبىر كەزدە تاتارلاردىڭ ءبىرى «انا تۋرالى جىردى» سىزىلتادى. قازاق ءانى تاتار سوزىمەن, تاتار اۋەزدى بوياۋى- مەن قۇلپىرىپ شىعا كەلىپتى, قازاقتاردىڭ ۇيىپ تىڭداۋدان باسقا امالى قالمايدى. بىراق قازاق قۇدالاردا «تاتارلار قازاقتىڭ ءانىن ايتىپ قويدى» دەگەن «قىزعانىش» قىلپ ەتە قالادى. سودان عۇمار عاريپ ۇلى ءسوز باستايدى.
– تاتار قۇدالار, سەندەر وزدەرىڭنىڭ تاتار اندەرىڭدى ايتىڭدار, بۇل قازاقتىڭ ءانى عوي, – دەيدى عوي باس قۇدا.
– بۇل ءوزىمىزدىڭ تاتاردىڭ ءانى, ءبىز قازاق ءانىن ايتقان جوقپىز, – دەيدى قۇدالار. سونىمەن قۇدالىقتا «داۋ» باستالادى. تاتارلار «بەزنەڭ جىر» دەيدى, قازاقتار ء«بىزدىڭ ءان» دەيدى.
– «وندا بۇل ءاننىڭ اۆتورىن ايتىڭدار» دەدىم. سويتسەم تاتارلارىم وعان توقتامايدى عوي, «بۇل ءاننىڭ اۆتورى جوق, بىراق «تاتار جىرى» دەپ دەس بەرمەيدى. بىلمەسەڭدەر, قۇدالار, ءبىلىپ قويىڭدار, بۇل ءاندى كەمەڭگەر ەكى قازاق شىعارعان, ءانىن ءشامشى قالداياقوۆ دەگەن كەرەمەت كومپوزيتور, ءسوزىن عافۋ قايىربەكوۆ دەگەن ءىرى اقىن جازعان» دەدىم قىزىل كەڭىردەك «داۋدا», – دەيدى عۇمار اعا كۇلىپ. ءان تاتار حالقى اراسىندا كەڭ جايىلعان ەكەن.
جاقىندا چەليابى وبلىسىندا تۇراتىن قانداستارىمىز وتكىزگەن ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ كۋاسى بولعانىمىز بار. ترويتسك اۋدانىنا قاراستى ساناركا دەگەن سەلوداعى 50 ءۇي قازاق ۇيىمداستىرعان ناۋرىز تويىنا چەليابى وبلىسىنىڭ وزگە اۋداندارى مەن قالالارىنان دا قازاقتار كەلدى, اۋدان باسشىلىعىنان وكىلدەر قاتىستى. وسى مەرەكەدە جۇرت اۋدان, سەلو ونەرپازدارىنىڭ كونتسەرتىن تاماشالادى. كوبىنە قازاق, ورىس اندەرى شىرقالدى, جاستار بي بيلەدى. ءبىر كەزدە ورتا جاستان اسقان, باشقۇرتتىڭ ۇلتتىق كيىمىن كيگەن ايەل ساحنادا «انا تۋرالى جىردى» باشقۇرت تىلىندە باياننىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن شىرقادى. ءاندى شىرقاعان ءبىلىم سالاسىنىڭ ارداگەرى, ساناركا سەلوسىنىڭ تۇرعىنى گالينا عاريپوۆا دەگەن اپاي ەكەن.
– باشقۇرتستاننان باشقۇرت اندەرىنىڭ جيناعىن الدىرعانمىن. سوندا بار ەكەن, وسى جولى ءبىرىنشى رەت ساحنادا ايتتىم. ايتپەسە بۇل ءاندى باياعىدان داستارقان باسىندا, تويلاردا شىرقايتىنبىز, دەيدى گالينا اپاي.
– قازاق ءانى ەكەنىن بىلەسىز بە؟ – دەيمىز ءبىز.
– ارينە قازاقتاردىڭ ايتۋىنان بىلەمىن. شىنىمدى ايتسام, بۇرىن اۆتورلارىنا ءمان بەرگەنىم جوق, مۇنى باشقۇرت تىلىنە كىم اۋدارعانىن دا بىلمەيمىن. ايتەۋىر باشقۇرت تىلىندە ايتاتىنبىز. بىراق مىنا كىتاپتا اۆتورلارىن جازىپتى, ءانى ءشامشى قالدايانوۆتىكى, ءسوزى عافۋ قايىربەكوۆتىكى, – دەدى ول. ءشامشىنىڭ تەگى دە «قالداياقوۆ» ەمەس, «قالدايانوۆ» بوپ جازىلعانعا ۇقسايدى ءانشىنىڭ ايتۋىنشا.
– باشقۇرتستاندا بۇل ءان ءجيى شىرقالا ما؟ – دەپ سۇرادىق تاعى دا.
– ول جاقتا بۇل ءان كەڭ تاراعان. مەنىڭ ءوزىم كەشەگى كۇنگە دەيىن اۆتورىنا, قاي ۇلتتىڭ ءانى ەكەنىنە ءمان بەرمەپپىن. ال قاراپايىم ادامدار ونى ءتىپتى ەلەي بەرمەيدى عوي, بىراق ءان باشقۇرتتار اراسىندا تانىمال, دەدى گالينا اپاي.
ادەمى اندە شەكارا بولمايدى. ال ءشامشىنىڭ اندەرى قازاق شەكاراسىنان اسىپ, تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ ورتاق قازىناسىنا دا اينالىپ بارا جاتقانداي.
ءنازيرا جارىمبەت, «ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي