شىعىس قازاقستاندا قانشا كىتاپحانا وڭتايلاندىرىلادى؟

«ۇمىتتەن ۇرەي باسىم بولىپ تۇر. بۇل جولعى ۇرەيدىڭ تەتىگى «رۋ­حا­ني جاڭعىرۋ» اياسىندا رۋحا­ني بۇ­لاق كوزى بولىپ وتىرعان كيەلى شاڭىراق – كىتاپحانالار جابىلادى دەگەن بولجام. ەگەر كەزدەسۋدە كوتەرىلگەن ماسەلە شىندىققا اينالار بولسا, ءار اۋىلداعى رۋحانيات وشاعىنىڭ وتى سونبەك. ماسەلەنىڭ ءمان-جايى تۋرالى: «پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋ­تات­تارى م.ماگەرراموۆ پەن ن.مي­كاەليان جانە وسكەمەن قا­لا­سى اكىمىنىڭ ورىنباسارى و.بۋ­­لاۆ­كينا مادەنيەت قىز­مەت­­كەر­لە­رىمەن كەزدەستى. تاياۋ ارا­دا وب­لىس اۋىلدارىنداعى 245 اۋىل­دىق كىتاپحانا جابى­لا­دى دەپ كۇتىلۋدە», دەپ جازدى وب­لىس­تىق پۋشكين كىتاپ­حا­نا­سى­نىڭ ساي­تى», دەپ جازىپتى ءوزىنىڭ فەيس­بۋك الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى پا­­راق­شاسىندا قىزىربەك دۇر­گىن­باي ۇلى.

ءمان-جايدى بىلەيىك, ءىستىڭ انىق-قانىعىنا كوز جەت­كى­زەيىك دەپ وسكەمەندەگى ا.پۋش­كين اتىنداعى وبلىستىق كىتاپ­حا­نا­نىڭ ديرەكتورى حابيبا اقجى­گى­- ت­وۆاعا تەلەفون شالدىق. ءيا, مۇن­داي اڭگىمەنىڭ بولعانى راس ەكەن. اڭگىمە قايدان شىققان دەي­سىز عوي. ۇلتتىق ەكونوميكا مي­ني­سترلىگىنەن. «ۇلتتىق ەكونومي­كا مينيسترلىگىنىڭ رۋحانياتقا, ما­دە­نيەتكە نە قاتىسى بار؟» دەر­سىز بالكىم. ءبىز دە جاۋابى جوق بۇل ساۋالدى ىشتەي وزىمىزگە قو- ي­ىپ كوردىك. حوش. نەگىزگى اڭگى­مە­گە ورالايىق. «مينيسترلىك شى­عىس قازاقستان مەن باتىس قازاقستاندا ەكس­پەريمەنت رەتىن­دە اۋداندىق كىتاپ­حانا­لار­دى وبلىس­تىق كىتاپ­حاناعا فيليال قىلىپ قوسىپ, اۋىلداعى كىتاپ­حانالاردى مەك­تەپ­­كە بەرسە قايتەدى؟» دەگەن ۇسى­­نىس ايتىپ­تى. ء«بىز جاپپايمىز, قو­سامىز» دەپتى. كىتاپحانا سا­لا­­سىندا جۇرگەننەن كەيىن جاق­سى بىلەمىز عوي. مەكتەپتىڭ كى­تاپ­­حاناسى نەگىزىنەن وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەرگە ارنالعان. كو­بى­نە وقۋلىقتارمەن جۇمىس ىس­تەي­دى. حالىققا قىزمەت كور­سە­تە الا ما, الماي ما؟ بۇل – ءبىر. ەكىن­شىدەن, ولاردىڭ ءوز نور­ما­تيۆتىك ستاندارتتارى بار. كى­تاپ­حاناشىلاردى بالا­لار­­دىڭ سانىنا بايلانىستى ۇستاي­دى. قازىرگى كەزدە اۋداندىق كى­تاپ­حانالاردىڭ بارلىعى كوم­مۋ­نال­دىق مەملەكەتتىك كاسىپ­ورىن سانا­لادى. ەگەر ولار وبلىستىق كىت­اپ­حاناعا فيليال بولسا, باس­شىلارىنىڭ جالاقىسى ازايادى. بۇ­گىندە ءوڭىردىڭ قالا مەن اۋ­دان­دارىندا 19 كىتاپحانا جۇ­مىس ىستەيدى. دەمەك 19 بۋحگالتەر قىس­قارادى. ال وبلىستىڭ اۋىل­دا­رىندا 245 كىتاپحانا مەن 287 كى­تاپحاناشى بار. كىتاپ­حا­نا­شى­لاردىڭ 150-ءى عانا تولىق ستاۆ­كاد­ا, قالعاندارى 0,5, 0,25 ستاۆكامەن جۇمىس ىستەپ ءجۇر. اۋىلدى جەر­لەردەگى كىتاپحانالار ونسىز دا قالت-قۇلت ەتىپ وتىر. اۋىل كىتاپحانالارىن مەكتەپكە قوس­قان­نان گورى, كەرىسىنشە قازىرگى قىزمەت اياسىن كەڭىتىپ, بارىنشا قولداۋ كورسەتۋىمىز كەرەك», دەگەن كىتاپحانا باسشىسى بۇل ءىس­تى قولعا الۋعا ءالى ەرتە ەكە­نىن, اۋدان-اۋىلداردا قاجەتتى ين­فرا­قۇرىلىم جوقتىعىن, جوعا­رى جىلدامدىقتاعى ينتەرنەت كوپتەگەن اۋىلدارعا ءالى كۇنگە دەي­ىن تولىق جەتپەي وتىرعانىن ال­عا تارتتى.

شەت مەملەكەتتەردە كىتاپ­حا­نالار تەك كىتاپ وقيتىن عانا ەمەس, ۇل­كەن-كىشىنىڭ كومپيۋتەرلىك ساۋاتىن اشاتىن, ساباقتان كەي­ىن بالالارعا قوسىمشا ءبىلىم بەرەتىن ورتالىققا اينالعان. ماسەلەن, وسكەمەندەگى پۋشكين اتىنداعى كىتاپحانادا گازەت-كىتاپ وقۋدى بىلاي قويعاندا, شەت تىلدەرىن تەگىن ۇيرەنۋگە, ءتىپتى وقۋ اراسىندا دەنە شىنىقتىرىپ, جاتتىعۋ جاساۋعا دا مۇمكىندىك بار. وبلىس ورتالىعىنداعى و.بوكەي اتىنداعى كىتاپحانادا دا وقىرماندارعا بارلىق جاعداي جا­سالعان. ء«بىز وزگە ەلدەگى كىتاپ­حا­نالاردىڭ ءىس-تاجىريبەسىن ۇنەم­ى نازارعا الىپ وتىرامىز. بارلىق مەم­لەكەتتەردە كىتاپحانا ىسىنە ار­نالعان ارنايى زاڭ بار. مۇنداي زاڭ بىزگە دە كەرەك. ماسەلەن, شەت­ەلدىڭ كىتاپحانا ءىسى تۋرالى زا­ڭى­ندا ەگەر كىتاپحانانى جابۋ كە­رەك بولسا, اۋەلى سول جەردەگى تۇرعىنداردىڭ پىكىرىن ءبىلۋى, ەسك­ە­رۋى كەرەكتىگى قاراستىرىلعان. وسى ماسەلەنى پارلامەنت ءما­جى­­­لىسىنىڭ دەپۋتاتتارىمەن كەز­دە­­­سۋدە دە كوتەردىك», دەيدى ح.اقجىگىتوۆا.

«كەمەدەگىنىڭ جانى ءبىر» دە­مەك­شى, قازىر وسكەمەندەگى ورال­حان بوكەي اتىنداعى ورتا­لىق­تان­دىرىلعان قالالىق كىتاپحانا ۇجىمىنان دا مازا قاشقان. «نە بولار ەكەنبىز؟» دەپ ءارى-ءسارى كۇي كەشىپ ءجۇر ءبارى. ارينە ۋايىمدايتىنداي ءجونى دە بار. بۇگىندە بۇل كىتاپحانادا 14 ءبولىمىن قوس­قاندا 110 ادام ەڭبەك ەتەدى. اتال­عان كىتاپحانا ديرەكتورى جا­نار كەنجەبەكوۆا ەگەر فيليال­دار وڭتايلاندىرىلار بولسا, قان­شاما ادام جۇمىسسىز قالا ما دەپ تە ۋايىمدايدى. «300 مىڭعا جۋىق تۇرعىنى بار وسكەمەننىڭ ءار شاعىن اۋدانىندا شاعىن كىتاپحانالارىمىز بار. قالاعا جاقىن مەنوۆنوە مەن شىعىس اۋىل­دارىندا كىتاپحانالارىمىز جۇمىس ىستەيدى. ول جەرلەردە وتىزدان استام كلۋبتار مەن شىعارماشىلىق بىرلەستىكتەرىمىز بار. حالىق بوس ۋاقىتتارىن سوندا وتكىزەدى. بالالارمەن دە, ۇل­­كەن كىسىلەرمەن دە جۇمىس ىس­تەي­مىز. مىنا حاباردى ەستىپ, كو­ڭىل كۇيىمىزدىڭ ءتۇسىپ كەتكەنى راس. مادەنيەتكە, رۋحانياتقا وسىن­داي كوزقاراسپەن قاراپ وتىر­عا­نىنا جۇرەگىمىز اۋىرىپ وتىر», دەيدى ول.

ارينە «جەل سوقپاسا ءشوپتىڭ با­سى قيمىلدامايتىنى» بەلگىلى. «جەر استىنان جىك شىقتى, ەكى قۇ­لاعى تىك شىقتى» دەگەندەي, اياق استىنان دۇڭك ەتكەن بۇل حا­بار ءوڭىردىڭ زيالى قاۋىم وكىل­­دەرىن دە الاڭداتىپ وتىر. «تاۋ­ەل­سىزدىك العان العاشقى جىل­دا­رى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكا­سى قۇ­لدىراپ تۇرعان كەزدە كىتاپ­حا­­نالاردىڭ ءبارى جابىلىپ ەدى. جاع­داي جاقسارعاننان كەيىن بارلىق اۋداندارداعى, بارلىق اۋىل­دارداعى كىتاپحانالار قاي­تادان اشىلىپ ەدى. ەل قۋانىپ ەدى. نە نارسەنىڭ جابىلىپ بارىپ قاي­تادان اشىلعانى جاعدايدىڭ جاقسارعانىن بىلدىرمەي مە؟ ال ەندى قازىرگى جاعدايدا اۋىلدا كىتاپحانادان باسقا قانداي اقپاراتتىق ورتالىق بار؟ كوپ اۋىل­داردا ينتەرنەت تە جوق. اۋىلداعى گازەت-جۋرنالداردى وقي­تىن, ينتەرنەتكە كىرەتىن, اق­پارات الاتىن جالعىز ورىن – وسى كىتاپحانا. كىتاپحانا قىز­مەت­كەرلەرى ەلباسىمىزدىڭ, مەم­لەكەتىمىزدىڭ ساياساتىن جۇرگىزىپ, نا­سيحاتتاپ وتىر دەۋگە بولادى. ەگەر اۋىلداعى كىتاپحانانى مەكتەپكە قوسسا, اۋىلدىڭ ادامدارى بالالارمەن جاعالاسىپ اقپارات الا المايدى. اۋىلدىڭ ادامدارىن ەشقانداي اقپاراتسىز, اقپارات كوزىنسىز قالدىرامىز. كە­رىسىنشە اۋىلدا قوسىمشا ما­دە­ني, تانىمدىق نىسانداردى اشۋ كەرەك. قازاقتىڭ تامىرى اۋىل­دا جاتقاندىعىن ۇعۋىمىز كەرەك. اۋىل حالقىنىڭ قالا حالقىمەن بىردەي اقپارات الۋعا قۇقى بار. ولاردىڭ قۇقىنا ەش­ۋاقىتتا نۇقسان كەلمەۋگە ءتيىس. اۋىل­دى قالاعا جاقىنداتامىز د­ە­­گەن ۇلكەن, كەشەندى جوسپارلار بار سەكىلدى ەدى. سونىڭ كەرىسىنشە بول­­عانىنا تاڭعالىپ وتىرعان جاي­­ىم بار», دەيدى قوعام قاي­رات­كەرى, ۇزاق جىلدار وبلىستىڭ مادەنيەت سالاسىندا باسشىلىق قىزمەتتەر اتقارعان ءتۇسىپحان تۇسىپبەكوۆ.

­ارينە كىتاپحاناشىلاردىڭ الاڭ­داۋشىلىعى ورىندى. دە­سەك تە بۇل ماسەلەگە ءالى نۇكتە قوي­­ىل­ماعانىن ەسكەرۋ ءلازىم. م­ۇ­نى بىزگە ۇلتتىق ەكونوميكا مي­نيسترلىگىنىڭ بەينەرەجىمدە وتكى­زگەن ءماسليحاتىنا قاتىسقان وب­لىستىق مادەنيەت, ارحيۆتەر جا­نە قۇجاتتاما باسقارماسى باس­شى­سىنىڭ ورىنباسارى راۋشان نۇرمۇحانوۆا ايتتى. «ناۋرىز ايىندا مينيسترلىكتە وسىنداي جيىن بولعانى راس. ولار كىتاپحانالاردى جابۋ ماسەلەسىن قويىپ وتىرعان جوق, ەلىمىزدەگى كىتاپحانالاردىڭ قۇرىلىمىن وز­گەرتۋ ماسەلەسىن قاراستىرىپ جا­تىر. قازىر بۇل ماسەلە بارلىق وب­لىستاردا تالقىلانىپ جاتىر. مي­نيسترلىك بىزگە: «وسى ماسەلەنى زەرت­تەپ, زەردەلەپ, ءوز ۇسى­نىس­تارىڭدى بەرىڭدەر, ويلار­ىڭدى ايتىڭدار» دەدى. دەگەنمەن كوپ­شىلىك بۇل ۇسىنىسقا قارسى بولىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا وسى سالا ماماندارىنىڭ پىكىر-ۇسى­نىستارىن مينيسترلىككە جەت­كىزەتىن بولامىز», دەيدى باس­قارما باسشىسىنىڭ ورىنبا­سا­رى.

ازامات قاسىم, «ەگەمەن قازاقستان»

شىعىس قازاقستان وبلىسى