حح عاسىردىڭ باسىندا, 1917 جىلى ورىنبوردا جالپى قازاق قۇرىلتايى ءوتىپ, الاشوردا ۇكىمەتى قۇرىلىپ, ونىڭ باسقارۋ ورگانى سەمەيگە قونىستانعاننان كەيىن, ياعني 1918 جىلدىڭ كوكتەمىندە ۇلت قايراتكەرلەرى الاش قالاسىنا جينالىپ اقىلداسادى. مۇنداعى ماقسات – شەتتەگى قازاقتارعا بارىپ, ولارعا الاش يدەياسىن ناسيحاتتاۋ. باسقوسۋعا اباي مەكتەبىنىڭ وكىلدەرى – كوكباي جاناتاي ۇلى مەن تۇراعۇل اباي ۇلى جانە اتاقتى بالۋان قاجىمۇقان مۇڭايتپاس ۇلى قاتىسادى.
ءسويتىپ 1918 جىلى جازعا سالىم قىتاي ەلىن بەتكە الىپ احمەت بايتۇرسىنوۆ, مىرجاقىپ دۋلاتوۆ, سالىق امانجولوۆ, رايىمجان مارسەكوۆتەر جولعا شىعادى. ولار توتەلەي تارتىپ شاۋەشەك قالاسىنا بارادى. وسى تۇستا شىڭجاڭ ولكەسىندە 150 مىڭنان استام قازاق بولعان ەكەن.
احاڭدار اۋەلى, كەزىندە سەمەيدە تۇرىپ, شاۋەشەككە قونىس اۋدارعان كوپەس رامازان شانىشەۆتىڭ ۇيىنە تۇسەدى. ەلدى جيناپ, كەلگەن ماقساتتارىن ايتادى. وسى كەزدەسۋدا ايگىلى ءانشى, اقىن اسەت نايمانباي ۇلى دا بولادى. اقىننىڭ ەكى جىل بۇرىن, ياعني 1916 جىلى وسى ولكەگە ءبىرجولا قونىس اۋدارعان كەزى-ءتىن.
الاش ارىستارىنىڭ بۇل ساپارىنان قالعان ەكى جادىگەر بار. ءبىرىنشىسى – اسەت اقىنىڭ باسقوسۋدا ايتقان شاعىن تولعاۋى بولسا, ەكىنشىسى – احاڭ-جاقاڭدار كۇتىپ الۋشىلارمەن بىرگە تۇسكەن فوتوسى. بۇل سۋرەتتى تۇسىرگەن ادام – مۇحامەتجان ابدىكەرىم ۇلى. ول شاۋەشەكتە ورىس مەكتەبىندە وقىعان, 1915 جىلدان باستاپ فوتوعا تۇسىرۋمەن شۇعىلدانعان ادام ەكەن.
الماتىلىق شەجىرە قاريا ۋاقاپ قىدىرحاننىڭ ايتۋىنشا, بۇل كىسىنىڭ ۇلتى وزبەك. 1950 جىلداردىڭ ورتاسىندا قازاقستانعا قونىس اۋدارعان. قىسقاسى, فوتوگراف مۇحامەدجان جوعارىداعى فوتونى وزىمەن بىرگە الماتىعا الىپ كەلگەن.
بەرتىندە, 1989 جىلى ارىستار اقتالىپ, الاشورداشىلاردى قىسقان قۇرساۋ بوساعان تۇستا, ياعني 1990 جىلى «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ 18 مامىر كۇنگى سانىنا «اسىل اعالاردى سۋرەتكە كىم ءتۇسىردى؟» دەگەن تاقىرىپتا ماقالا جاريالانىپ, فوتو تۇڭعىش رەت جارىققا شىققان ەكەن.
سوڭعى جىلدارى اتالمىش فوتونىڭ ىزىنە ءتۇسىپ, ءبىرشاما زەرتتەگەن شىڭجاندىق ادەبيەتتانۋشى بىلىسبەك ابدىرازاق ءوزىنىڭ 2014 جىلى ءۇرىمجى قالاسىندا جارىق كورگەن «جۇڭگو قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قىسقاشا تاريxي» اتتى ەڭبەگىندە, جوعارىداعى جادىگەردى 1956 جىلى مۇحامەدجان بالقاش ءباپيننىڭ نۇسقاۋىمەن اكادەميك اxمەت جۇبانوۆقا كورسەتەدى. ا.جۇبانوۆ توپ ادامنىڭ شەتىندە وتىرعان اسەت اقىننىڭ سۋرەتىن عانا تاڭداپ الىپ, ءوزىنىڭ «زامانا بۇلب ۇلى» اتتى كىتابىنا ەنگىزگەن دەيدى. زامانا باعامىن اڭداعان جادىگەردىڭ يەسى كەيىن بۇل فوتونى سەنىمدى ساقتاۋشى دەپ باۋىرجان مومىش ۇلىنا سىيلايدى. جوعارىداعى «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە جاريالانعان سۋرەت باۋكەڭ باتىردىڭ ارxيۆىنەن الىنىپتى.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»