كەشە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن ۇكىمەت وتىرىسى بولىپ ءوتتى. كەزەكتى سەلەكتورلىق وتىرىستىڭ باستى جاڭالىعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كانديداتۋراسىن جوعارى مەملەكەتتىك ماراپات – «حالىق قاھارمانى» اتاعىنا ۇسىنۋ بولدى. ۇكىمەت باسشىسى تاراپىنان جاسالعان ۇسىنىستى ادىلەت ءمينيسترى راشيد تۇسىپبەكوۆ «مەملەكەتتىك ناگرادالار تۋرالى» زاڭعا ءتيىستى تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى بايانداماسىندا وقىپ بەردى.
«ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزگە زاڭدى نەگىزدە «التىن جۇلدىز» بەن «وتان» وردەنى قوسا بەرىلەتىن «حالىق قاھارمانى» اتاعىن بەرۋ بويىنشا «قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى» جانە «ۇلت كوشباسشىسى» تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭعا تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسادى. «بۇل تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ۋىعى قالانىپ, دامۋى بارىسىندا اتقارعان ەلباسىنىڭ تاريحي رولىنە بايلانىستى. ۇلت كوشباسشىسىنىڭ قاجىماس قايراتى مەن قىزمەتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان ءوزىن حالىقارالىق ارەنادا تاۋەلسىز, مىقتى ەكونوميكالىق ەل رەتىندە قالىپتاستىردى», دەلىنگەن كارىم ءماسىموۆتىڭ ءۇندەۋىندە. ۇكىمەت باسشىسى قۇجاتقا قول قويا وتىرىپ, بۇل مەن قول قويعان ەڭ ماڭىزدى قۇجات, دەپ اتاپ ءوتتى. ۇكىمەت مۇشەلەرى زاڭ جوباسىن ءبىراۋىزدان ماقۇلداپ, پارلامەنت سەناتى دەپۋتاتتارىنىڭ قاراۋىنا جولدادى.
سەلەكتورلىق وتىرىستا بۇدان وزگە ءۇش ماسەلە كۇن تارتىبىنە قويىلدى. الدىمەن ۇكىمەت مۇشەلەرى ەنەرگيا تيىمدىلىگى جونىندەگى كەشەندى جوسپاردى قابىلدادى. قۇجاتتى يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ۆيتسە-ءمينيسترى قانىش تىلەۋشين تانىستىردى. ەنەرگيا تيىمدىلىگى الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى ەلدەردىڭ دامۋىنىڭ نەگىزى ەكەندىگىن باسا ايتىپ وتكەن ول, قازاقستاندا دا بۇل تۇرعىدا اۋقىمدى الەۋەت بارلىعىن جەتكىزدى. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ەنەرگيانى كوپ پايدالاناتىن سالالاردىڭ ءبىرى – ونەركاسىپتىك ءوندىرىس سالاسى. ەنەرگيا تۇتىنۋدىڭ 70 پايىزىنان استامى وسى سالا ۇلەسىندە. اتاپ ايتقاندا, بۇگىندە ەلىمىزدەگى 15 ءىرى كاسىپورىن 30 پايىزدان استام ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىناتىن كورىنەدى. «ولاردىڭ قاتارىندا «اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتى», «ارسەلور ميتتال تەمىرتاۋ», قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» سياقتى كاسىپورىندار بار. ەنەرگيا تۇتىنۋداعى نەگىزگى ماسەلەلەردى ءتۇسىنۋ جانە الەۋەتتەردى انىقتاۋ ءۇشىن, شەتەلدىك جانە وتاندىق ساراپتامالىق ۇيىمداردى تارتا وتىرىپ «اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتى», «پەتروپاۆل اۋىر ماشينا زاۋىتى» جانە تاعى باسقا بىرقاتار كاسىپورىنداردا ەنەرگواۋديت جۇرگىزىلدى. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەنەرگيا ۇنەمدەۋدىڭ مول الەۋەتى انىقتالدى, دەدى قانىش تىلەۋشين. ەنەرگيا تيىمدىلىگى جونىندەگى كەشەندى جوسپار قازاقستانعا جىل سايىن 200 ملرد.تەڭگە ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. سونداي-اق ەنەرگيانى ۇنەمدى پايدالانۋ بويىنشا الدىمەن ءوندىرىس سالاسىنا ەنەرگومەنەدجمەنت جۇيەسىن ەنگىزۋ ارقىلى ەنەرگيا تۇتىنۋدى ءتومەندەتۋگە, سودان كەيىن عانا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى جانە بيۋدجەتتىك سەكتورعا ەكپىن تۇسىرىلمەك. جوسپارداعى تاعى ءبىر پۋنكت تۇرعىندارمەن مىندەتتى جۇمىس جۇرگىزۋ بولىپ تابىلادى. ۇكىمەت ەنەرگورەسۋرستى تۇتىنۋشىلار اراسىندا سانالى جانە راتسيونالدى قولدانۋ تۋرالى وي قالىپتاستىرىپ, باسقا قارىم-قاتىناس ءتۇزۋدى العا قويىپ وتىر.
بۇدان وزگە «2011-2014 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭدى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى قاۋلى ماقۇلداندى. قارجى ءمينيسترى بولات ءجامىشەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى جىلدىڭ 24 قاراشاسىندا مەملەكەت باسشىسى قول قويعان جاڭا بيۋدجەت كودەكسى تالاپتارىنا سايكەس جاسالعان قاۋلى جوباسى 2012 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە قاراستىرىلعان شىعىستاردى ۋاقىتىندا ورىنداۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك ورگاندارعا ارنالعان تاپسىرمالاردى قامتيدى.
«بۇل وبلىستىق بيۋدجەتتەرگە, استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ بيۋدجەتتەرىنە ماقساتتى اعىمدىق ترانسفەرتتەردىڭ سوماسىن ءبولۋ, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020», «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلامالارى بويىنشا قاراجاتتاردى ءبولۋ, ءوڭىرلەردى دامىتۋ, سۋمەن جابدىقتاۋ بويىنشا بيۋدجەتتىك باعدارلامانى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى اگەنتتىگىنە بەرۋگە بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ شىعىستارىن ءتۇزەتۋ, مەملەكەتتىك مىندەتتى تاپسىرمالار ءتىزىمى, باسىمدىقتى ينۆەستيتسيالار ءتىزىمى», – دەدى ب.جامىشەۆ.
ۇكىمەت وتىرىسىنداعى قارالعان سوڭعى زاڭ جوباسىن ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى قايرات كەلىمبەتوۆ تانىستىردى. ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس, «قر-نىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەلىمىزدە قور نارىعىن دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءازىرلەندى. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – ەل ازاماتتارىن جەتەكشى وتاندىق كومپانيالاردىڭ اكتسيالارىن ساتىپ الۋ مۇمكىندىگىمەن قامتاماسىز ەتۋ, قازاقستاننىڭ ءىرى كومپانيالارىنىڭ اشىقتىعىن, تيىمدىلىگى مەن باسەكەگە قابىلەتتىگىن ارتتىرۋ جانە جالپى العاندا ىشكى قور نارىعىن دامىتۋعا ءمۇمكىندىك بەرۋ ماقساتىندا «حالىقتىق IPO» باعدارلاماسىن باستاۋ ءۇشىن قولدانىستاعى زاڭمەن سايكەستەندىرۋ. زاڭ جوباسى «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكسكە جانە ەلىمىزدىڭ 6 زاڭىنا, «كولىك تۋرالى», «تەمىر جول كولىگى تۋرالى», «اكتسيونەرلىك قوعامدار تۋرالى», «باعالى قاعازدار رىنوگى تۋرالى», «ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى تۋرالى», «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» زاڭدارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى كوزدەيدى, دەدى ول.
«اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكسكە ەنگىزىلەتىن تولىقتىرۋ جىل سايىن ينۆەستور-جەكە تۇلعا سالىق ورگاندارىنا بەلگىلەنگەن مەرزىمدە سالىق ەسەپتىلىگىن تابىس ەتپەسە سالىناتىن اكىمشىلىك ايىپپۇلعا بايلانىستى. ۇسىنىلاتىن وزگەرىس ايىپپۇل مولشەرىن 1 اەك-كە دەيىن ازايتۋ جولىمەن ينۆەستورلار-جەكە تۇلعالارعا «حالىقتىق IPO» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ينۆەستيتسيالاردى ودان ءارى تارتىمدى ەتۋگە باعىتتالعان. سونىمەن قاتار, زاڭ جوباسىندا «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك, «قازمۇنايگاز» ۇك مەن «قازاتومونەركاسىپ» اق-تارىنىڭ اكتسيالارىن ورنالاستىرۋدى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرۋ ماقساتىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كولىك تۋرالى», «تەمىر جول كولىگى تۋرالى», «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» زاڭدارىنا ءوزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەدى. بۇل رەتتە, كومپانيالاردىڭ اكتسيالارىنىڭ باقىلاۋ پاكەتى مەملەكەتتە قالادى.
«باعالى قاعازدار رىنوگى تۋرالى» زاڭعا ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگكە تيەسىلى تىكەلەي نەمەسە جاناما تۇردەگى اكتسيالاردىڭ باقىلاۋ پاكەتىن, ەميتەنتتى شەتەلدiك جەكە جانە/نەمەسە زاڭدى تۇلعالارعا, سونداي-اق ازاماتتىعى جوق ادامدارعا ساتۋعا تىيىم سالۋدى كوزدەيتىن تولىقتىرۋ ەنگىزىلەدى. بۇل شەكتەۋ تەك باستاپقى ورنالاستىرۋ جانە «حالىقتىق IPO» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسادى, سوندىقتان قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق يميدجىنە كەرى اسەرىن تيگىزبەيدى. «اكتسيونەرلىك قوعامدار تۋرالى» زاڭىنىڭ قولدانىستاعى رەداكتسياسىنا ەنگىزىلەتىن وزگەرىس «جاريا كومپانيادا» بوس اينالىسقا سالىنعان جاي اكتسيالار سانى 30 پايىزدان كەم بولماۋى ءتيىس. بۇل رەتتە, ءاربىر اكتسيونەر بەس پايىزدان اسپايتىن جاي اكتسيالاردى يەلەنۋى ءتيىس. وسىلايشا, «سامۇرىق-قازىنا» جانە «قازاگرو» كومپانيالار توبى اكتسيونەرلىك قوعامدارعا نەمەسە جالپى ەميتەنتتەرگە كوزدەلەتىن تالاپتارمەن سالىستىرعاندا, كورپوراتيۆتىك باسقارۋعا اسا قاتاڭ تالاپتارىن ساقتاۋعا مىندەتتى بولادى. «حالىقتىق IPO» باعدارلاماسىنا كانديدات-كومپانيانىڭ اكتسيالارىنىڭ باعاسى, سانى, ولاردى ورنالاستىرۋ قۇرىلىمى تۋرالى شەشىم «سامۇرىق-قازىنا» اق-تىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىمەن ماقۇلداناتىنى جانە كەيىننەن زاڭنامامەن بەلگىلەنگەن تارتىپتە ەل ۇكىمەتىمەن بەكىتىلەتىنى كوزدەلگەن. زاڭ جوباسى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, پرەمەر-مينيستر كەڭسەسىمەن جانە پرەزيدەنت اكىمشىلىگىمەن كەلىسىلگەن. «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق بىرلەسىپ دايىندالعان زاڭ جوباسىن قابىلداۋ مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قوسىمشا قاراجات ءبولۋدى تالاپ ەتپەيدى ءارى كەرى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق سالدارلارعا اكەلمەيدى, دەدى ق.كەلىمبەتوۆ.
ۆەنەرا تۇگەلباي.