قازاقستان تاۋەلسىزدىك تىزگىنىن ءوز قولىنا العاننان كەيىن كوپتەگەن قيىنشىلىقتارمەن, كەدەرگىلەرمەن بەتپە-بەت كەلدى. ءوزىنىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋى جاعىنان دۇنيەجۇزىندەگى ۇلكەن ەلدەردىڭ قاتارىندا تۇرعان قازاقستان تابيعي رەسۋستارعا باي بولعانىمەن, حالقىنىڭ سانى وتە از بولاتىن. ياعني, سول كەزەڭدە قازاقستان حالقىنىڭ سانى ءبىر ىستامبۇل قالاسىنىڭ تۇرعىنىنا دا جەتپەيتىندەي ەدى. تاعى ءبىر باستى ماسەلە – ول مەملەكەت حالقىنىڭ باسىم بولىگىنىڭ قازاقتاردان تۇرماعاندىعى. ماسەلەن, ءوز ەگەمەندىگىن العاننان كەيىنگى كەزەڭدە ەلدەگى ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ سانى 50 پايىزدان دا تومەن بولعان-تۇعىن. ال قالعان بولىگىن 130 ەتنوستىڭ وكىلدەرى قۇرايتىن. بۇعان جاپسارلاس قىتاي, رەسەي سىندى الىپ كورشىلەردىڭ جاتقانىن قوسىڭىز.
دەمەك, العاشقى كەزدەرى ەڭ كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ول ەكونوميكالىق شيەلەنىستەر مەن ءتۇيىندەر, حالىقتىڭ تۇرمىس-دەڭگەيىنىڭ, زەينەتاقىنىڭ تومەندىگى بولدى. سوندىقتان, سول ەكونوميكالىق قيىندىقتاردى شەشۋ, قازاق ەتنوسىن العى شەپكە شىعارۋ كۇن ءتارتىبىندە تۇردى. بۇل, ارينە, وتە كۇردەلى ءماسەلە بولدى. الايدا, مەملەكەت مۇنداي قيىن-قىستاۋ كەزەڭنەن ۇتىمدى جول تاۋىپ, شىعا ءبىلدى. ەگەر دە الەمدە «بەيبىتشىلىك ءۇشىن» دەگەن قانداي دا ءبىر ماراپات تاعايىندالسا, وعان قازاقستان لايىق دەپ ويلايمىن. سەبەبى, قازاقستان كوپ ەتنوس وكىلدەرىن وزىنەن الشاقتاتپاي, ولاردىڭ باسىن ءبىر جەرگە شوعىرلاندىرىپ, ءبىرتۇتاس حالىققا اينالدىرا ءبىلگەن مەملەكەت. قازاقستان ءۇشىن ءتاجىريبە رەتىندە بەلگىلى ءبىر ۇلگىنى الۋدىڭ قاجەتتىلىگى جوق. كەرىسىنشە, ءوز ىشىندە ەتنيكالىق قاقتىعىستارى مەن قايشىلىقتارى بار ەلدەر قازاقستانعا بۇرىلىپ, ودان ۇلگى الۋى قاجەت دەپ ويلايمىن. بۇل قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كوشباسشىلىق قاسيەتىنە بايلانىستى دەر ەدىم. ن.نازارباەۆ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇردى. بۇل اسسامبلەياعا كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ ءبىر ورگانى رەتىندە قارادى. ياعني, بۇل قازاقستاندا تۇراتىن ەتنوس وكىلدەرىنىڭ بارلىعى كونستيتۋتسيانىڭ قورعاۋىندا ەكەنىن كورسەتەدى.
مەن قازاقستان حالقىن جاقسى بىلەمىن. بۇل ەلمەن ۇنەمى بايلانىس ورناتۋعا تىرىسامىن. ماسەلەن, قازاقستاندىق ورىس جۋرناليستەرمەن سويلەسكەن كەزدە بايقاعانىم, ولاردىڭ ءبىرازى ءوز بالالارىن قازاق ءتىلدى بالاباقشاعا بەرەتىنىن ەستىپ-ءبىلدىم. ارينە, ولاردى ەشكىم ماجبۇرلەگەن جوق. بۇل ولاردىڭ وسىنداي قادامعا شىنايى ىنتا-نيەتپەن بارعانىنىڭ بەلگىسى. بۇل ايرىقشا ەسكەرەرلىك ءجايت.
ارينە, مەملەكەت تاريحى ءۇشىن 20 جىل سونشالىقتى ۇلكەن مەرزىم ەمەس. الايدا, 20 جىل ىشىندە قازاقستان ءوز مەملەكەتتىلىگىن دالەلدەدى, الەمگە ايعاقتادى. وسى ءوڭىردەگى باسقا ەلدەرمەن سالىستىرا قارايتىن بولساق, قازاقستان ۇلكەن تابىستارعا قول جەتكىزدى.
تۇركياداعى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسسيارالىق كەلىسىم مەن قازاقستانداعى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم ساياساتىنا كەلسەك, كوپ ايىرماشىلىق بار. بۇل سالادا قازاقستاننان ۇيرەنەتىن تۇستارىمىز جوق ەمەس. بىزدە وزدەرى تۋرالى اشىق, جاريا تۇردە ايتا المايتىن ەتنيكالىق توپتار كەزدەسەدى. «ەگەر, ولار وزدەرى تۋرالى جاريا تۇردە ايتاتىن بولسا, تۇركيا ءوز ءىشىنەن ىدىراپ كەتەدى», دەگەن قورقىنىش تا بار. سوڭعى كەزدەرى تۇركيادا ەتنيكالىق ماسەلەدە جاڭا ۇدەرىستەر بايقالىپ كەلەدى. ماسەلەن, ءتۇركيادا ءبىر ءتاۋلىكتە 24 ساعات بويى كۇرد تىلىندە حابار تاراتاتىن تەلەارنا اشىلدى. ەگەر, 2-3 جىل بۇرىن بۇل ءجايت تۋراسىندا تۇركيانىڭ ىشىندە ايتىلاتىن بولسا, ەشكىم سەنبەس ەدى. بۇل رەتتە مەن قانداي دا ءبىر ەتنيكالىق ءماسەلەلەر ۇلتتىڭ ءوزىنىڭ ىشكى كونتەكسىندە قاراستىرىلعانى ءجون دەپ سانايمىن.
حاياتي تۇفەكچيوعلى, ىستامبۇل ۋنيۆەرسيتەتى ەۋرازيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور.
تۇركيا.