كەشە اقوردادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستانعا ساپارمەن كەلگەن نورۆەگيا كورولدىگىنىڭ كرون-حانزاداسى حااكون ماگنۋسپەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىنداعى اڭگىمەلەسۋدە تاراپتار ەكى مەملەكەت اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ويداعىداي دامىپ كەلە جاتقاندىعىن اتاپ ءوتتى
ءبىز نورۆەگيامەن ارقاشان دا ىستىق ىقىلاستى ءارى سەنىمدى قاتىناستا بولعاندى قالاپ كەلدىك, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەزدەسۋدەگى سوزىندە. مەنىڭ 2001 جىلى نورۆەگياعا جاساعان العاشقى ساپارىم كەزىندە جوعارى مارتەبەلى كورول حارالد V-پەن كەزدەسىپ, كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەر ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ دامۋىنا جاڭاشا سەرپىن بەردى. ءبىز نورۆەگيانى ەۋروپاداعى سەنىمدى ارىپتەس دەپ بىلەمىز.
بۇدان كەيىن قازاقستان باسشىسى ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىققا توقتالدى. ەلباسىنىڭ اتاپ وتكەنىندەي, نورۆەگيا كورولدىگى 1992 جىلدىڭ باسىندا قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ تانىدى. سودان بەرگى ۋاقىتتا ەكى مەملەكەت اراسىنداعى قاتىناس تۇراقتى دامىپ كەلەدى. قازاقستان ءوزىنىڭ نورۆەگياداعى ەلشىلىگىن اشتى. ەندى نورۆەگيا قازاقستانداعى ەلشىلىگىن اشقالى وتىر. بۇل قازاقستان مەن نورۆەگيانىڭ تىعىز ىنتىماقتاستىق جاساۋىنا قىزمەت ەتەدى. مەملەكەت باسشىسى, سونداي-اق كەشەگى قازاقستان-نورۆەگيا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن بيزنەس-فورۋم قازاقستان – نورۆەگيا ىسكەر توپتارىن جاقىنداستىرا تۇسەتىنىن دە اتاپ ءوتتى.
وسلودا وتكەن قارۋسىزدانۋ ءجونىندەگى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا بىزدەردىڭ ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ ماڭىزدى ءبىر كورىنىسى بولىپ تابىلادى, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءارى قاراي. قازاقستان سەمەي يادرولىق پوليگونىن جاپقانىن جانە يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتقانىن جاقسى بىلەسىزدەر. ءبىز يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ جونىندە بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەمىز. ءوزىڭىزدى قىزىقتىرعان كەز كەلگەن ماسەلەنى تالقىلاۋعا ءازىرمىز.
ال حااكون ماگنۋس نورۆەگيا مەن قازاقستان اراسىنداعى قاتىناستار جايىنا توقتالدى. ەكى ەلدىڭ قاتىناستارى دوستىق جاعدايدا تەرەڭدەپ كەلەدى, دەدى مەيمان. ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ بولاشاعى وتە زور. ءبىز ءسىزدىڭ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ ءجونىندەگى بەلسەندىلىگىڭىزدى جوعارى باعالايمىز.
حااكون ماگنۋس بۇدان سوڭ, قازاقستان – نورۆەگيا اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە ەكەنىن ورتاعا سالدى. مەيماننىڭ ايتۋىنشا, بۇگىن ەرتەڭگىسىن ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى قاتىناستاردى جانداندىرۋعا قاتىستى كەزدەسۋ بولدى. ەقىۇ-عا توراعالىق قازاقستاندى الەمدىك دەڭگەيگە شىعارادى. ەلىمىزدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى بۇل مىندەتتى ويداعىداي اتقاراتىنىنا سەنىمدى.
ەلىمىزگە تۇڭعىش رەت ساپارمەن كەلگەن نورۆەگيا كورولدىگىنىڭ كرون-حانزاداسى 1973 جىلدىڭ 20 شىلدەسىندە وسلو قالاسىندا تۋعان. ول حارالد مۇراگەرلى حانزادا مەن ونىڭ زايىبى ءسونيدىڭ وتباسىنداعى ەكىنشى بالاسى جانە جالعىز ۇلى ەكەن. ەلدىڭ بۇرىنعى كونستيتۋتسياسى بويىنشا حااكون ماگنۋس تاقتىڭ مۇراگەرى رەتىندە ومىرگە كەلگەن. 1991 جىلدىڭ 17 قاڭتارىندا اكەسى ونى ءتاجىلەندىرگەن سوڭ, حااكون ماگنۋس مۇراگەرلى حانزادا بولىپ اتالدى.
كرون-حانزادانىڭ بالالىق شاعى سكاۋگۋم كورولدىك قونىسىندا ءوتتى. اتا-انالارىنىڭ ءتىلەگى بويىنشا حانزادانىڭ جانە ونىڭ اپكەسى مارتا لۋيزانىڭ تۇرمىس قالىپتارى جاي بالالاردىڭ ومىرىنە ساي بولدى. حانزادا 1991 جىلدىڭ 20 شىلدەسىندە مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ وتىرىسىنا العاش رەت قاتىستى, ول سول جىلدىڭ 22 شىلدەسىندە العاش كورولدىڭ شەتەلگە كەتۋىنە بايلانىستى مەملەكەتتىك كەڭەستە تۇڭعىش رەت توراعالىق ەتتى. مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ, ول دانيانىڭ اسكەري-تەڭىز ۋچيليششەسىندە, ودان كەيىن اقش-تا وقىپ, قوعامدىق-ساياسي عىلىمدار بويىنشا باكالاۆر دارەجەسىن الدى. سونداي-اق, ول نورۆەگيا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە قىزمەتكەر, بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ىزگى نيەت ەلشىسى بولىپ ىستەدى. ءۇش بالاسى بار.
* * *
نورۆەگيا كورولدىگىنىڭ كرون-حانزاداسى حااكون ماگنۋس كەشە ساپار اياسىندا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە بولىپ, وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر الدىندا لەكتسيا وقىدى. مەيمانعا “ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى” اتاعى بەرىلدى. كرون-حانزادا سول كۇنى “SYSLAB” ەڭبەكپەن قامتۋ ورتالىعىندا دا بولدى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي, سۋرەتتى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.