كەمەل شاق ء(ۋاليحان قاليجان ۇلى تۋرالى)

مەن ۋاكەڭدى العاش وتكەن عا­سىردىڭ 1978 جىلى كۇزىندە كوردىم. 

زەكەڭ, زەينوللا قابدولوۆ جۋىردا­ كا­فە­درا ماجىلىسىندە فا­كۋلتەتتىڭ اسپي­ران­تۋراسىن­ سىرتتاي بىتىرگەن, جۋرناليست, جازۋشى, جاس قالامگەر ءۋاليحان قا­لي­جانوۆتىڭ قا­زاق, باشقۇرت جانە تاتار حالىقتارىنا ور­تاق­ تۇلعا, اقىن اق­موللا مۇحامە­ديا­روۆتىڭ (1839-1895) ءومى­رى مەن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان ديس­سەرتاتسياسىنىڭ تالقىلاۋى بولاتىنىن ايتا كەلە, عىلىمي جۇمىسپەن مۇقيات تانىسۋدى, ويتكەنى جاس زەرتتەۋشىنىڭ زەرتتەۋ نىسانى شىعىس ادەبيەتىنە قاتىسى بارلىعى, وندا ءدىن ماسە­لەسى دە ءسوز بولاتىنىن ەسكەرت­تى.

ديسسەرتاتسيانى وقىپ شىق­تىم. 1937 جىل­دان سوڭ بار-جوعى 40 جىلداي ۋاقىت وتكەنىمەن, كەشەگى ستاليندىك ىزعاردىڭ دىن­گە بايلانىستى دا ىزعارى ونشا ۇمىتىلا قوي­ما­عان كەز. سول سەبەپتى جۇرت­ ءدىن ماسە­لە­سىنە ساقتىقپەن قاراي­تىن. ءدىن تاقىرىبى تۋرالى اباي­­لاپ سويلەيتىن. ول كافەدرا­ ۇس­تازدارىنىڭ سوزدەرىنەن بايقا­لىپ تۇردى. ماجىلىسكە قاتىسقان وزگە دە عالىمدار ءۋالي­حان قالي­جا­نوۆتىڭ ءدىن تاقىرىبىنا ۇرىك­پەي بارعانىنا ءارى تاڭعالا, ءارى ريزاشىلىق ءبىلدىردى.

ءۋاليحان ءوز سوزىندە اق­مول­لا (مۇف­تاحيتدين) مۇحامە­دياروۆتىڭ (اكەسى قازاق, شە­شەسى باشقۇرت) قازاق, باشقۇرت, تاتار ادەبيەتتەرىندە وزىندىك ءىز قالدىر­عان, جاڭا­شىل, شىعارمالارىندا الەۋ­مەتتىك ماسە­لەلەردى كوتەرە بىل­گەن ءسوز زەرگەرى بولعان­دىعىن ايتا كەلە, ونىڭ اتالمىش حالىق­تار­دىڭ مادەنيەتىنىڭ تاريحىندا وزىندىك ورنى بارلىعىن, ادە­بيەتىندە دە اعارتۋشىلىق, دەموكرات دارەجەسىنە كوتەرىلە العان وي­شىل ەكەندىگىنە توقتالدى. ءبارى دە ءۋاليحاننان بولاشاقتا جاقسى عا­لىم شىعادى دەستى. شىنىندا دا سولاي بول­­دى.

سودان بەرى ءبىراز جىلدار ءوتتى. ۋاكەڭ بەل­­گىلى دە بەدەلدى جۋر­­ناليست, قارىمدى قا­لام­­گەر, قو­عام جانە مەملەكەت, عىلىم قاي­­رات­كەرى, زەردەلى زەرتتەۋشى, بەدەلدى باسشى دا­رە­جەسىنە كو­تەرىلدى. ەلىمىزدىڭ بەدەلدى ءبىر تۇل­­­عاسىنا اينالدى.

اقموللا دەمەكشى, 2010 جى­­لى ەلىمىزدىڭ باس ءمۇف­تيى كەزىم­دە بىردە مەنى رەسەي مۇسىلماندا­رىنىڭ قۇرىلتايىنا ۋفاعا شاقىردى. ءماجىلىس اراسىندا­ ونداعى اتاقتى «عاليا» مەدرە­سەسىمەن قاتار, باسقا دا تاريحي,­ عى­لىمي, مادەني نىسانداردى ارالاۋ بارىسىندا اقموللا مۇ­­حا­مەدياروۆتىڭ باشقۇرت ەلىندە باسىلعان ەڭبەكتەرىن كور­­دىم. مەن باشقۇرت, تاتار با­ۋىر­لارىمىزعا اقموللانىڭ قا­زاق ادەبيەتىنە دە قاتىسى بار­لىعىن, قازاق عالىمدارى دا اقىن شىعارماشىلىعىنا ديسسەرتاتسيا ارناعانىن, اسىرەسە ءۋاليحان قاليجانوۆتىڭ بۇدان ءبىراز جىلدار بۇرىن كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعاعانىن ايتتىم. سويتسەم, تاتار, باشقۇرت عالىمدارى دا ۋاكەڭ ەڭبەكتەرىنەن حاباردار ەكەن.

تاڭداعان سالاسىنان العان مول تاجىريبەسى 1986 جىلى ونى رەسپۋبليكا جۇرتىنىڭ ءسۇيىپ وقيتىن «لەنينشىل جاس» گازەتىنە اكەلدى. شەر­حان مۇرتازا, سەيداحمەت بەر­دىقۇلوۆ سە­كىلدى اعالارى وش­پەس ءىز قالدىرعان گازەتتى ول ودان ءارى بيىك بەلەسكە كوتەرە الدى. گا­زەت­تىڭ تاقىرىپ اياسى كەڭەيدى. وسى گازەتتە تاري­حي تانىم تۋرا­لى, الاش ارداقتىلارى جايلى, ولاردىڭ ماقالالارىنان ۇزىن­دىلەر جا­ريالانا باستادى. ءسويتىپ گازەتتىڭ بەدەلى بەكەمدەلە بەردى. ول ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن سىن بول­عان, قازىر ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىس دەپ اتالىپ جۇرگەن 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسى كەزىندە, جاستارىمىز جاپپاي جازالانىپ جات­قان شاقتا, ولارعا اراشا دا تۇسە ءبىلدى. 

كوممۋنيستىك ديكتاتۋرانىڭ شات­قاياق­تا­لۋى باستالعان شاق­تا, ۋاكەڭ باتىلدىقپەن ءوزى­ جەتەك­شىلىك ەتىپ وتىرعان «لەنين­شىل جاس» اتاۋىن «جاس الاشقا» اۋىس­­تىرا الدى. 

رەداكتورلىق قىزمەتتە ءجۇ­رىپ ۋ.قالي­جانوۆ ۇلتتىق جا­ڭا ءباسپاسوزدىڭ دامۋىنا, ونىڭ ەركىندىك جولىنا تۇسۋىنە كوپ­ جىگەر جۇمساپ, جاس بۋىن قالامگەر­لەردىڭ ءوسىپ شىعۋىنا قامقورلىق ەتتى, كوسەمسوزدىڭ ۋا­قىت تالابىنا وراي وزگەرۋىنە, سونى ورىس­تەر­گە بەتتەۋىنە مۇرىندىق بولدى.

1994 جىلى ۋاكەڭ قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى جوعارعى كەڭە­سىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. 1995 جىلى ءباسپاسوز جانە بۇ­­قا­­رالىق اقپارات قۇرالدارى ءمينيسترىنىڭ ورىن­باسارلىعىنا تاعايىندالىپ, ودان سوڭ پرە­زيدەنت اكىمشىلىگى ىشكى ساياسات ءبو­لىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى قىز­مە­تىن­ اتقاردى. 1996-1998 جىلدارى «ەگە­مەن قا­زاق­ستان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى; 1998-1999 جىلدارى قازاقستان رەس­پۋبلي­كاسى اقپارات جانە قو­عامدىق كەلىسىم مينيس­ترلىگى تىل­دەردى دامىتۋ دەپارتامەنتى ديرەك­تورىنىڭ ورىنباسارى بول­دى. 1999 جىلى پارلامەنت سەناتىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى بو­­لىپ تاعايىندالدى. 1999-2011 جىلدار ارالى­عىندا ۋ.قالي­جانوۆ پارلا­مەنت ءماجىلىسىنىڭ II, III, IV شا­قى­رىلىمدارىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ قىز­مەت اتقاردى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ول حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى, بىرقاتار زاڭداردىڭ باستاماشىسى بولدى.

وسىعان بايلانىستى تاعى ءبىر وقيعا ەسىمە ءتۇسىپ وتىر.

بىردە تالعاردا لايلى سۋ تاس­قىنى بو­لىپ, كوپ ادام وپات بولدى. بۇل دەپۋتات ۋاكەڭنىڭ سايلاۋ وكرۋگى ەدى. وسىعان وراي ول پار­لامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارى­نا بىر­كۇندىك ەڭبەكاقىلارىن ارنايى ەسەپ­شوتقا اۋدارۋ ­جو­نىندە ۇسىنىس تاستادى. ءسوي­­تىپ ءوزى ءجۇز مىڭ تەڭگەسىن الىپ ال­ما­تىعا, ماعان مۇفتياتقا كەل­دى. تالعارداعى ادام شىعىنى بولعان وتبا­سىلارعا كوڭىل ايتىپ, قۇ­ران وقىپ, دەمەۋ بىلدىرگىسى كەلەتىنىن جەت­كىز­دى. مەن دە بىردەن: – بىرگە بارام. ساۋاپتى ءىستىڭ جا­نىندا جۇرگەن پارىز عوي, – دەگەنىم ەسىمدە.

ءاربىر ۇيگە كىرىپ كوڭىل ايتتىق. قۇران وقىدىق. مەن دە ۋاكەڭ سەكىلدى ءبىر وتباسىعا كومەك رەتىن­دە ءجۇز مىڭ تەڭگە بەردىم. 

ۋاكەڭدىكى ءجون. ماسەلە, قار­جى­نىڭ از-كوپت­ىگىندە ەمەس. «باس­ ءمۇفتي مەن دەپۋتاتتىڭ بىر­گە كەلىپ, قاسىرەتكە دۋشار بول­عان­داردىڭ قايعىلارىنا ور­تاقتاسقاندارى قاراشاڭىراق قاي­عىسىن ازايت­قانداي ەدى», دەپ جازىپتى ۋاكەڭ «زامان ءسوزى» (الماتى, 2016) اتتى كىتابىنىڭ 82-بەتىندە. بۇل ۋاكەڭ ازاماتتىعىن تا­نىتقان جال­عىز­ وقيعا ەمەس. 

ەلiمiز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيiن كەڭەس يمپەرياسىنىڭ توتا­ليتارلىق يدەولوگيا­سى سالدارىنان ۇزاق جىلدار بويى بiر جاق­تى بۇرمالانىپ كەلگەن ادەبيەتىمىزدىڭ بەلگiسiز بەتتەرىنە ءۇڭiلۋ مۇمكiندiگi تۋدى. مىنە, وسى تۇستا جوعارى مەملەكەتتiك قىز­مەت­تە جۇرسە دە, ءۋاليحان قا­ليجان ۇلى عى­لىمنان قول ۇزبەي, ءوزiنiڭ بۇرىنعى تاقى­رىبى – قازاق ادەبيەتىندەگى دiن تۋرالى iزدەنiستەرiن جالعاستىرا بiل­دi. Fىلىمي كە­ڭەسشiسi بولعان بەل­گiلi عالىم, اكادەميك رىم­عالي نۇر­عاليەۆتىڭ قالاي دا دوكتورلىق جۇ­مىسىن قورعاۋ كەرەكتىگى تۋرالى كەسiپ ايت­قان ءۋاجى دە ديسسەرتاتسياسىن تەز اياقتاۋعا ىقپال ەتكەن بولۋى كەرەك. ءسويتىپ «قازاق ادە­­بيەتىندەگى دiني اعارتۋشىلىق اعىم» تاقىرىبىندا زەرتتەۋ جۇر­گiزگەن تالانتتى عالىم ديسسەرتاتسياسىن التى ايدىڭ ىشىندە اياقت­اپ, ءساتتى قورعاپ شىعادى.

2012 جىلى گۋمانيتارلىق عى­لىمدار سا­لاسىنداعى ۇزدiك عىلىمي-زەرتتەۋلەر بويىنشا «قازاق ادەبيەتىندەگى دiني اعار­تۋشىلىق اعىم» جۇمىسى ءۇشiن ءۋاليحان قاليجانوۆقا ش.ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى سىي­لىق بەرiلدi. 

2012 جىلدىڭ اقپان ايىنان قا­دىرلى ارىپ­تەسىم, زامانداسىم م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى بولدى. 2017 جىلى ۇلتتىق عى­لىم اكادەمياسىنىڭ تولىق مۇ­شەسى – اكادەميگى بولىپ سايلاندى. عۇمىرىن عالىمدىق جولدان باستاعان ول دا, مەن سياقتى عىلىمعا قايتىپ ورالدى. قازىر بىرگەمىز. كەزدەسىپ, سۇح­بات­تاسىپ, اقىلداسىپ, پىكىرلەسىپ تۇ­رامىز.

ۋاكەڭ 2012 جىلى ادەبيەت ينس­تيتۋتىنا باس­شى بولىپ كەلگەن سوڭ « ۇلى دالا تۇلعالارى» سەرياسى بويىنشا «جامبىل» اتتى قو­ماقتى دۇنيەسىن جاريالادى. ول عا­لىم رەتىندە ادەبيەت ينستيتۋتىنا بوسقا كەل­مەگەنىن بايقاتتى. عالىم قالامىنان تۋعان دۇنيە جامبىل عۇمىرناماسىنىڭ جانە شىعارمالارىنىڭ ادەبي-كوركەمدىك الەمىن زەرتتەۋ­گە ارنالعاندىعىن, ءارى ول ءساتتى شىق­قاندىعىن ايتا كەتكەن ءجون.

ۋاكەڭ عىلىم ماسەلەسى ءسوز بول­عان ءتۇر­لى جيىندارداعى تالقى­لاۋ­لارعا بەلسەنە قاتىسىپ, پىكىر ءبىلدىرىپ وتىرادى. ەكەۋمىز ءال-فا­رابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ دوكتورلىق ديس­سەر­تاتسيا قورعالا­تىن عىلى­مي كە­ڭەسىنىڭ مۇشەسىمىز. دوسىم­نىڭ وندا دا ورىس جانە قازاق تىلدەرىندە كەز كەلگەن تاقىرىپتار بويىنشا وزەكتى ويلارىن ءبىل­دىرىپ, پىكىر ايتپاي قالعان كەزدەرى بول­عان ەمەس. 

ۋ.قاليجانوۆتىڭ ءار جىلدارى ء«ماشھۇر ءجۇسىپ», «پرەزيدەنت: كوز­بەن كورگەندەر مەن كوڭىلگە تۇيگەندەر», ء«جاديتشىل جىرلار: تاريحي زەرتتەۋلەر» اتتى بىر­­نەشە ەڭبەگى جارىق كوردى. ولار­دىڭ كوپشىلىگى اۆتوردىڭ فيلولوگيالىق زەردەلەۋ نىسا­نىن­­داعى ءدىني-اعارتۋشىلىق اعىم ماسەلەسىنە ارنالعان زەرت­تەۋلەرىن, تىڭ عىلىمي تۇجى­رىمدارىن, جاڭا زامانعا ساي تولىمدى تولعانىستارىن قامتيدى. 2008 جىلى گۋليا گەورگيدىڭ «ومار حايام تۋرالى اڭىز» اتتى رومانى ۋ.قاليجانوۆتىڭ اۋدار­ماسىندا جارىق كوردى. ونىڭ «سىر ساندىقتى اشىپ قارا», «كوڭىل كوكجيەگى», «قازاق ادەبيەتىندەگى ءدىني-اعارتۋشىلىق اعىم» اتتى كولەمدى ەڭبەكتەرى دە باسپا بەتىن كوردى. 2012 جى­لى اۆتور­دىڭ عىلىمي ماقالالارى مەن ەسسە­لەرىن قامتيتىن «ويكوز» كى­تابى, 2013 جى­لى «عىلىمي قازىنا» سەرياسى بويىنشا «جامبىل» مونوگرافياسى, 2014 جىلى «ۆ پوتوكە ۆرەمەني» جانە ­«ۇلت رۋحى» اتتى زەرت­تەۋلەر,­ ماقالالار مەن ەسسەلەر جيناعى سىندى زەرتتەۋ كىتاپتارى وقۋشى­لار­دىڭ قولىنا ءتيدى.

كورنەكتى عالىم ارىپتەسىمنىڭ باستاماسىمەن م.و.اۋەزوۆ اتىن­دا­عى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىندا حالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۇمىسى جاندانىپ, عىلىمي, قو­عامدىق, مادە­ني ماڭىزعا يە ءتۇر­لى ءىس-شارالار وتكى­زىلە باستادى. 2012 جىلدىڭ مامىر ايىندا ۋ.قاليجانوۆتىڭ ۇسىنىسىمەن بۇل حالىق ۋنيۆەرسيتەتىنە وسى قوعام­دىق ۇيىمنىڭ تۇڭعىش باسشىسى بولعان اكادەميك, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پرو­فەسسور ر.بەر­دىباەۆتىڭ ەسىمى بە­رىلدى.

2012 جىلى قازاقستاننىڭ حالىق­ارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلىن ارتتىرۋ ماقساتىندا اقش-تاعى قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەل­شى­لىگىمەن جانە كولۋمبيا ۋني­ۆەرسيتەتىمەن بىر­لەسە وتىرىپ «قازىرگى قازاقستان ادەبيە­تىنىڭ انتولوگياسى» جارىق كور­­دى. ينستيتۋت ديرەكتورى­ ۋ.قاليجانوۆتىڭ تىكە­لەي باس­­شى­لى­عىمەن ءارى ونىڭ العى­سوزى­مەن جارىق كورگەن بۇل باسىلىم قازاقستان ادەبيەتىن الەمدىك مادە­نيەتتىڭ قۇرامداس بولىگى رە­تىندە كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ ىسىندە تاپ­تىرماس قۇرال بولىپ تابىلادى.

ۋاكەڭنىڭ ادەبيەتىمىز بەن ما­دە­نيەتىمىزدىڭ اعا بۋىن وكىل­دەرى جۇبان مولداعاليەۆ, سا­فۋان شايمەردەنوۆ, حاميت ەر­عاليەۆ, زەينوللا قابدولوۆ, قا­راتاي تۇرىسوۆ, سەي­داحمەت بەر­دىقۇلوۆ, ساكەن ءجۇنىسوۆ, بال­عابەك قىدىربەك ۇلى, تۇمان­باي مولداعاليەۆ, رىمعالي نۇر­عاليەۆ, شەرحان مۇرتازا, مىر­زاتاي جولداسبەكوۆ, يمانعالي تاسماعامبەتوۆ جايلى ەستەلىك ەسسەلەرىن كەز كەلگەن وقۋشى قىزىعا وقيدى دەپ ويلايمىن. ولار­دىڭ قاراپايىم جۇرت بايقاي بەرمەيتىن قىر-سىرى, ازىلدەرى اڭگىمەلەرگە, كوركەم شىعار­مالارعا سۇرانىپ تۇرعانىن باي­قايسىڭ. 

ۋاكەڭ قاي ىستە دە العىر, يدەيالارى ومىر­شەڭ, ىسكەر دە باتىل, رۋحاني الەمى باي, ءوز ىسى­نە قاشاندا مى­عىم ازامات.

وسى ماقالانى جازاردا مەن ۋاكەڭ قالا­مىنان تۋعان ەڭبەك­تەردى تاعى ءبىر قاراپ شىقتىم. ولار­دىڭ ۇلكەن زەرتتەۋلەرگە سۇ­رانىپ تۇرعانىنا كوزىم جەت­تى. جال­پى, ۋا­كەڭدى ءبىلۋ ءۇشىن ەڭبەك­تەرىن وقۋ كەرەك, تە­رەڭىنە بويلاۋ كەرەك دەگەن ويعا كەلدىم. ويت­كەنى وندا ادەمى ويلار, تىڭ يدەيالار, ورىندى ۇسىنىستار كوپتەپ ۇشى­را­سادى.

ۋ.قاليجانوۆ 2015-2017 جىلدار ارا­لى­عىن­دا ۇلتتىق عىلىمي كە­ڭە­سىنىڭ, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى پرەزيديۋمىنىڭ, سون­داي-اق 2017 جىلى ەل پرەزيدەنتى جا­­نىن­داعى قوعامدىق سانانى جاڭ­­عىرتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسى­رۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميس­سيا­­سىنىڭ مۇشەسى بولدى.

ونىڭ ەلى, حالقىنىڭ ادەبيەتى مەن ونە­رىنە, عىلىمى مەن بىلى­مىنە, قوعامىنا, مەم­لەكەتىنە سىڭىر­گەن ەڭبەگى كوپ­­­تەگەن ماراپات, اتاقتارعا يە. ۋاكەڭنىڭ ادەبيەت پەن مادە­نيەت, قوعام­دىق ءومىر جايلى ەڭ­بەك­تەرى وتە مازمۇندى. ولاردان ەش­­كىمدى بەيجاي قالدىرمايتىن دۇ­نيە­لەردى مول كورەسىڭ. ۋاكەڭ شى­­عارما­لارىن وقۋ ۇستىندە ونىڭ قاتار جۇرگەن دوس-جول­داسقا دەگەن ادال­­دىعى مەنمۇندالاپ تۇرادى. ءيا, ولاردى وقۋ كەرەك. 

ۋاكەڭنىڭ تۋعان جەرى الماتى وبلىسى, جامبىل اۋدانى, بۇعى­مۇيىز – بەسمويناق اۋىلى. بۇل ءبىر سيرەك كەزدەسەتىن قىزىق اتاۋ. رەتى كەلسە ۋاكەڭنەن سۇرارمىن دەپ جۇرگەم. سويتسەم ول جايلى ۋاكەڭنىڭ «زامان ءسوزى» (الماتى, 2016) كىتابىندا تومەندەگىدەي دەرەك­تەر بار بولىپ شىقتى.

«بۇعىمۇيىز – بەسمويناق جەر­دىڭ جايلاۋى. جەتىسۋدىڭ پە­يىش جەرىنىڭ ءبىرى. بۇل ستولى­پين رەفورماسىنان كەيىن قارا­شەك­پەندىلەر كەلىپ, قوس وزەننىڭ بويىنا قونىس سالىپ, شىركەۋ قوي­عان جەر. اتاقونىستان ايى­­رىلىپ, ءبىر اتا دۋلات-جانىس­ تو­مەن قۇلديلاپ اراسان, بەرىك­تاس­ جاققا ۇدەرە كو­شىپ, كەيىن كە­ڭەس وكىمەتى ورناعاندا قاي­تا­ كە­لىپ قونىستانعان. بۇل قىر­عىز­دىڭ توقپاعىنا تۋرا­ شى­عاتىندىعىمەن دە ەرەك­شە­لەنەتىن جەر. بۇل جەردە ءمۇيىزدى وتەگەن با­تىر ايالداپ, اتىن سۋارعان. ۇلى ءسۇيىنباي جامبىل باباعا باتا بەر­گەن قاسيەتتى جەر. نايمانباي باتىر ۇرپاعى ءوسىپ-ونگەن دە وسى مەكەن. اتاقتى «قۇلاگەردىڭ» اۆتورى ءىلياس جانسۇگىروۆ ءۇي تىك­تىرىپ, قىمىز ءىشىپ دەمالعان جەر دە وسى بۇعىمۇيىز – بەس­مويناق. جام­­بىل ولەڭدەرىن بۇعىمۇيىز – بەس­­مويناقتىڭ گۇلدەرىنە تەڭەۋى بەكەردەن- بەكەر دەيسىز بە؟» – دەپ­تى­ ۋاكەڭ.

اللانىڭ قالاۋىمەن بىردە ول جەرگە دە تابان ءتيدى. ءبىر تەلە­ارنا ۋاكەڭ جايلى ارنايى حابار تۇسىرمەك بولدى. ول جايلى ­سۇحبات بەرۋ ءۇشىن ۋاكەڭنىڭ اۋى­لىندا كەزدەسپەك بوپ كەلىس­تىك. بۇعىمۇيىز – بەسمويناق الا­تاۋدىڭ ەتەگىندەگى جاسىل جايلاۋ­لى جەر ەكەن. مىنە, وسىنداي تابي­عاتى تامىلجىعان مامىراجاي ادەمى جەردە عانا ءۋاليحان سياقتى ازاماتتار دۇنيەگە كەلسە كەرەك دەپ وي ءتۇيدىم.

ءيا, سونداي جەردىڭ پەرزەنتى ءۋالي­حان ­قا­ليجان ۇلى ۇلكەن جۇرەك­تى, پاراساتتى ازامات.

زامانداس, ارىپتەس, دوس, ءىرى قاي­­­راتكەر, قادىرلى دە قۇرمەت­تى زا­­مانداسىم ءۋاليحان قا­لي­جانوۆ قا­­زىر كەمەل شاعىندا. ءۋالي­حان­نىڭ ەڭبەكتەرىن وقىعان سايىن ونىڭ ازاماتتىق تا, قايراتكەرلىك تە,­ عالىمدىق تا, قالامگەرلىك تە­­ كەلبەتىن تاني تۇسەسىڭ. مەنىڭ انام مارقۇم «جاقسى جەردە جات­ساڭ جاقسى ءتۇس كورەسىڭ» دەپ وتى­رۋشى ەدى. شىنىندا دا وسىنداي ومىردە, عىلىمدا, قوعامدا وزىن­دىك ۇلكەن ورنى بار تۇلعا, كەۋ­دەمسوقتىعى جوق كىشىپەيىل, پاراساتتى دا جاقسى اداممەن بىرگە جۇرگەن دە عانيبەت-اۋ...

ءابساتتار دەربىسالى, ر.ب. سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى شىعىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى,ۇلتتىق عىلىم اكادەميا­سىنىڭ  كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور