بۇگىن ۇكىمەت وتىرىسىندا قانداي ماسەلەلەر تالقىلاندى

سونداي-اق ەلىمىزدىڭ بيىلعى جىلعى قاڭتار-اقپان ايلارىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى جاريالاندى سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك ءمانى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ شارالارى قارالدى. سونىمەن قاتار, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا ۇلتتىق باياندامانىڭ جوباسى قابىلداندى.

تاپسىرمالار تياناقتالدى

جول كارتاسىنىڭ جوباسىن تانىستىرعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ قۇجات مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە ۇلتتىق بانكپەن بىرلەسىپ ازىرلەنگەنىن ايتىپ ءوتتى. ول 35 شارادان تۇرادى جانە 7 زاڭ جوباسىن, 6 ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ جوباسىن جانە 3 ۇلتتىق بانك باسقارماسى قاۋلىسىنىڭ جوباسىن ازىرلەۋدى, سونداي-اق مينيسترلەردىڭ 2 بۇيرىعى مەن اكىمدىكتەردىڭ 4 قاۋلىسىن قابىلداۋدى قاراستىرادى.

«ۇلتتىق بانك ء«اربىر وتباسىنا باسپانا الۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن بەرۋ» تۋرالى ءبىرىنشى باعىتىنىڭ باستى ورىنداۋشىسى. ۇلتتىق بانك وتكەن جىلداردىڭ ەڭ ءساتتى تاجىريبەسىن پايدالانىپ, مەملەكەت باسشىسى بەلگىلەگەن – جىلدىق 7%, 25 جىلعا, باستاپقى جارناسى 20 پايىز  جاعدايىندا «7 – 20 – 25» باعدارلاماسىن ىسكە قوسۋدى كوزدەپ وتىر», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ. سونداي-اق باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا دايىندىق كەزەڭدەرى انىقتالعانىن جەتكىزدى. ءسويتىپ ۇلتتىق بانك قاجەتتى زاڭنامالىق تۇزەتۋلەردى ۇكىمەتكە ناۋرىزدا ەنگىزبەك.

«باعدارلاماعا رەسمي تابىسى بار قازاقستان ازاماتى قاتىسا الادى. قازىرگى ۋاقىتتا بانكتەر كريتەريلەردى ازىرلەپ جاتىر. ماسەلەن, ەگەر تۇرعىن ءۇي قۇنى 7 ملن تەڭگە بولسا, وندا اي سايىنعى تولەم 50 مىڭ تەڭگەدەن اسپايدى, بۇل قازاقستاندىق قىزمەتكەرلەردىڭ كوپشىلىگى ءۇشىن قولايلى. ءىرى قالالار مەن اۋداندارداعى تۇرعىن ءۇي قۇنىنىڭ سارالانۋى جوققا شىعارىلمايدى, سەبەبى تۇرعىن ءۇي قۇنى ءارتۇرلى بولادى», دەدى مينيستر.

ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس, جاڭا يپوتەكالىق باعدارلاما بويىنشا العاشقى تۇرعىن ءۇي نەسيەسىن بەرۋ شامامەن وسى جىلدىڭ تامىز ايىنا جوسپارلانىپ وتىر.

ال «جالاقىسى تومەن جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن كوبەيتۋ ءۇشىن ولاردىڭ سالىق جۇكتەمەسىن ازايتۋ» تۋرالى ەكىنشى باعىتىنىڭ باستى ورىنداۋشىسى – ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ەكەنى بەلگىلى. وسى باعىتتا سالىق زاڭناماسىنىڭ نورمالارىن وزگەرتۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق «جوعارى ءبىلىم الۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرىپ, ستۋدەنت جاستاردىڭ جاتاقحاناداعى جاعدايىن جاقسارتۋ» ءۇشىنشى باعىتىنىڭ نەگىزگى ورىنداۋشىسى – ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى. بۇل رەتتە اتالعان باعىت اياسىندا تەحنيكالىق ماماندىقتارعا ەكپىن بەرە وتىرىپ, مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىستارىن ۇلعايتۋ كوزدەلگەن. وعان قوسا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى قاعيداسىنداعى جاتاقحانالار قۇرىلىسى بويىنشا تەتىكتەردى انىقتاۋ مەن زاڭنامالىق تۇزەتۋلەردى ازىرلەۋ جوسپارلانۋدا.

«شاعىن نەسيە بەرۋدى كوبەيتۋ» اتتى ءتورتىنشى باعىتقا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى جاۋاپتى. اتالعان باعىت جەلىسى بويىنشا 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان ء«ونىمدى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ» باعدارلاماسىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ جوسپاردا بار. وزگەرىستەر قالالارداعى جانە اۋىلدىق جەرلەردەگى شاعىن نەسيە بەرۋدى قارجىلاندىرۋدى ۇلعايتۋعا جانە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا جاردەمدەسۋگە باعىتتالاتىن بولادى.

«ەلدى گازبەن قامتاماسىز ەتۋدى جالعاستىرۋ» جايىنداعى بەسىنشى باعىتىنىڭ باستى ورىنداۋشىسى – ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى. اتالعان باعىت «سارىارقا» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىنىڭ قۇرىلىسىنا ارنالىپ وتىر. جوبانىڭ سحەماسى مەن قارجىلاندىرۋدىڭ شارتى بەلگىلەنەتىن بولادى. ەقدب, ەادب جانە باسقا دا حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارى ارقىلى قارجى تارتۋ جوسپارلانۋدا. جوبانى بيىل شىلدە ايىندا باستاۋ جوسپارلانعان. گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسىن 2019 جىلعى جەلتوقساندا اياقتاۋ جوسپاردا بار.

ۇكىمەت وتىرىسىندا سونىمەن قاتار ۇلتتىق بانك توراعاسى د.اقىشەۆ, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى ج.قاسىمبەك, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ە.ساعاديەۆ, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى م.ابىلقاسىموۆا, ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ق.بوزىمباەۆ پرەزيدەنتتىڭ بەس باستاماسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا جول كارتاسىنىڭ جوسپارلانعان ءىس-شارالارى تۋرالى باياندادى.

پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ تالقىلاۋ قورىتىندىسىندا, ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن پارلامەنتكە ۇسىنۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى زاڭنامالىق وزگەرىستەردى ازىرلەۋدى تاپسىردى.

دامۋ تۇراقتى

قازاقستاننىڭ 2018 جىلعى قاڭتار-اقپانداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىسى تۋرالى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ, ۇلتتىق بانك توراعاسى دانيار اقىشەۆ جانە قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ باياندادى.

ءمالىم بولعانداي, بيىل ەكى ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءوسۋدىڭ تۇراقتى سەرپىنى ساقتالىپ تۇر. بارلىق نەگىزگى ينديكاتورلارعا قول جەتكىزىلگەن.

«ەسەپتى كەزەڭدە ءىجو 4 پايىزدى قۇرادى, ال وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىندە 2,5 پايىزدى قۇراعان بولاتىن. مۇنداي سەرپىن وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر سالاسىنداعى وسۋمەن قامتاماسىز ەتىلدى. سونداي-اق ينۆەستيتسيالار مەن ىشكى تۇتىنۋ دا ءوستى. ينفلياتسيا باياۋلادى جانە جىل باسىنان بەرى 1,3 پايىزدى قۇرادى. بۇل سوڭعى جىلدارداعى ەڭ تومەنگى ءمان. جىلدىق كورىنىستەگى ينفلياتسيا – 6,5 پايىزدى قۇرادى», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.

وسى جىلدىڭ ەكى ايىندا ەلدىڭ حالىقارالىق قورى 2 پايىزعا, 90,8 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايعان. التىن-ۆاليۋتا قورلارى 2,2 پايىزعا, ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى 1,8 پايىزعا وسكەن. مالىمەتكە, سۇيەنسەك, نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار 54,4 پايىزعا ۇلعايعان. مۇنداي ءوسۋ «پەتروقازاقستان ويل پروداكتس» شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ جانە قايتا قۇرۋىمەن بايلانىستى. سونداي-اق تەڭىز كەن ورنىندا ءۇشىنشى بۋىن زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى جانە كەلەشەكتە كەڭەيۋ جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ينۆەستيتسيالار قۇرىلىستا – 2,8 ەسەگە, ونەركاسىپتە – 1,8 ەسەگە جانە ساۋدادا – 1,6 ەسەگە وتكەن.

 ۇلتتىق بانك توراعاسى د.اقىشەۆ ءوز كەزەگىندە قاڭتار-اقپان ايلارىندا تەڭگەنىڭ دوللارعا شاققانداعى باعامى 3,6 پايىزعا, ياعني 320,30 تەڭگەگە دەيىن تۇراقتالعانىن ايتتى. دەپوزيتتەردىڭ كولەمى قاڭتار ايىنىڭ سوڭىندا 17,1 ترلن تەڭگەنى قۇرادى, مەرزىمدىك تۇرعىدا 2,2 پايىزعا تومەندەگەن. شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى سالىمدار 6,9 پايىزعا تومەندەدى, تەڭگەدەگى سالىمدار 2,1 پايىزعا وسكەن. نəتيجەسىندە شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى سالىمداردىڭ ۇلەسى 45,4 پايىزعا دەيىن تومەندەگەن.

ال قارجى ءمينيسترى ب.سۇلتانوۆ 2018 جىلدىڭ ەكى ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ پايدامەن ورىندالعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل نەگىزىنەن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر كىرىستەرىن اسىرا ورىنداۋ ەسەبىنەن بولعان. «بيۋدجەتتىڭ بارلىق دەڭگەيىندە كىرىستەر تولىعىمەن اسىرا ورىندالدى, شىعىستار بويىنشا ورىندالۋ پايىزى بىلتىرعى كورسەتكىشتەردەن جوعارى», دەدى ب.سۇلتانوۆ.

باعا باقىلاۋدا

ۇكىمەت وتىرىسىندا قارالعان تاعى ءبىر ماسەلە ­– وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ قىزمەتى جانە نارىقتى وتاندىق ازىق-ت ۇلىكپەن قامتۋ تۋرالى اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ا.ەۆنيەۆ باياندادى.

ءمالىم بولعانداي, جىلدىڭ باسىنان بەرى الەۋمەتتىك ءمانى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسى 0,7 پايىزعا وسكەن. جىل باسىنان بەرى باعانىڭ ەڭ ۇلكەن ءوسىمى استانا, الماتى, اقتوبە, تاراز, ورال, اتىراۋ جانە پاۆلودار قالالارىندا بايقالعان.

«جالپى العاندا, باعا ءوسىمى ماۋسىمدىق سيپاتقا يە جانە ول ساقتاۋ كەزىندەگى شىعىندار مەن ىسىراپتارعا, كوكونىس ونىمدەرى قورلارىنىڭ تومەندەۋىنەن ۇسىنىستىڭ ازايۋىنا, سونداي-اق ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر قۇنىنىڭ وسۋىنە جانە تاسىمالداۋعا كەتەتىن شىعىندارعا بايلانىستى»,  دەدى ا.ەۆنيەۆ.

وڭىرلەردە 2018 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا تۇراقتاندىرۋ قورىنا 2178 توننا ازىق-ت ۇلىكتىك تاۋارلارى ساتىپ الىنعان. وبلىستار, استانا جانە الماتى قالالارى اكىمدىكتەرىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس تۇراقتاندىرۋ قورلارىنداعى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ ناقتى كولەمى 8136,7 توننانى قۇراعان, ال 14257,8 توننا ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى جاڭارتۋعا جانە جاۋاپتى ساقتاۋعا بەرىلگەن.

«تۇراقتاندىرۋ قورلارىن قالىپتاستىرۋعا ارنالعان 4423 ملن تەڭگە قاراجات اكك شوتتارىندا جانە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ دەپوزيتتەرىندە جاتىر», دەدى ا.ەۆنيەۆ.

جيىندا سونداي-اق استانا قالاسىنىڭ اكىمى ءا.يسەكەشەۆ, اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ن.نوعاەۆ, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ا.كولگىنوۆ, اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى ب.ساپارباەۆ, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى ب.بايبەك, ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى س.امانعاليەۆ العاشقى قاجەتتىلىك ونىمدەرى بويىنشا باعانىڭ جاي-كۇيى تۋرالى باياندادى.

قورىتىندىسىندا پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ جونىندەگى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ەسكە سالىپ, اكىمدىكتەرگە الداعى مەرەكە كۇندەرىن ەسكەرە وتىرىپ باعالاردىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى تاپسىردى.

ۇلتتىق بايانداما جوباسى قابىلداندى

ۇكىمەت وتىرىسىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا ۇلتتىق باياندامانىڭ جوباسىن مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ اپپارات باسشىسى سايان احمەتجانوۆ تانىستىردى.

ۇلتتىق باياندامانىڭ جوباسى بەس تاراۋدان تۇرادى جانە ەلدەگى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى اقپاراتتاپ, ماسەلەلەر تالداۋىنان, سونداي-اق ەلىمىزدىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندەگى ۇسىنىستاردى قامتيدى.

دينارا بىتىك, «ەگەمەن قازاقستان»