وتكەن جىلى دۇنيە ءجۇزىنىڭ ساراپشىلارى الماتىدا بىرنەشە رەت باس قوستى. ولاردىڭ پايىمداۋىنشا, كريپتوۆاليۋتا ۇعىمىن كوپشىلىك كادىمگى ەلەكتروندى اقشامەن شاتاستىرىپ, ونسىز دا ب ۇلىڭعىر تۇسىنىكتى ودان سايىن تۇمشالاپ جىبەرگەن.
قارجىگەر ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, دامىعان ەلدەردىڭ كريپتوۆاليۋتاعا قىزىعىپ وتىرعانى ءبىرىنشى كەزەكتە ونىڭ جاريالىلىعىمەن بايلانىستى. ياعني, بۇل تەوريا بويىنشا باردى جاسىرۋ مەن جوقتى اسىرىپ كورسەتۋ مۇمكىن ەمەس ەكەن. كريپتوۆاليۋتا تاقىرىبىنىڭ ءبىزدىڭ باق-تا ءباسى باسىم بولعانىمەن, بانكتەر, شەتەلدىك جانە وتاندىق ينۆەستورلار وعان سالقىنقاندىلىق تانىتىپ وتىر. اقش, ەۋرووداققا مۇشە ەلدەر دە اسىعىستىق تانىتپاي وتىر ەكەن. قارجىلىق جۇيەسى بىزبەن سالىستىرعاندا الدەقايدا دامىعان ەلدەردىڭ اياق تارتۋىنىڭ وزىندىك سەبەبى بار. ميللياردەر ءھام فيلانتروپ ۋوررەن باففەت وتكەن جىلدىڭ اياعىندا ونىڭ ابستراكتىلى سەنىمگە ەمەس, سپەكۋلياتسيالىق قۇرالعا نەگىزدەلگەنىن ايتىپ سالدى. بۇل ورايدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كريپتوۆاليۋتانىڭ ناقتى اكتيۆتەرگە نەگىزدەلۋى ءتيىس ەكەندىگىن الدىن-الا ەسكەرتكەنىن تىلگە تيەك ەتە كەتەيىك.
ۇلتتىق بانك بيىلعى جىلدىڭ باسىندا كريپتوۆاليۋتالاردى ساتىپ الۋ ماقساتىندا قولما-قول اقشا ەنگىزۋ جولىمەن جانە قولما-قول اقشاسىز تارتىپپەن ينتەرنەت جەلىسى ارقىلى باعدارلامالارعا قاتىسۋدى ۇسىنىپ جاتقان كومپانيالار بار ەكەنىن ايتقان-دى. ءبىر سوزبەن جەتكىزەر بولساق, ەلدە تىركەلگەن جانە كريپتوۆاليۋتامەن پايدا تابۋدى كوزدەيتىن كومپانيالاردىڭ قىزمەتىندە قارجى پيراميدالارىنىڭ ەلەمەنتتەرى بايقالادى ەكەن.
تاياۋدا الماتىدا وتكەن حالىقارالىق كريپتوكونفەرەنتسيادا وسى وزەكتى ماسەلە كەزەكتى مارتە تالقىلاندى. شارا باستالاردان بىرەر كۇن بۇرىن «Expert Update» الاڭىندا باس قوسقان قارجىگەرلەر قازاقستاننىڭ كريپتوۆاليۋتا نارىعىنداعى جاعدايدى ورتاعا سالعان بولاتىن. قارجىگەرلەردىڭ پايىمداۋىنشا, بانك سەكتورىنا IT تەحنولوگيالاردى جەدەلدەتىپ ەنگىزۋ كەرەك, بىراق كريپتوۆاليۋتانى زاڭمەن رەتتەيتىن تەتىكتەردى قولدانىسقا ەنگىزۋگە اسىعۋدىڭ رەتى جوق. ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى ايدارحان قۇسايىنوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, كوپتەگەن ەلدەردە بۇل ماسەلە ءالى تالقىلانۋ دەڭگەيىندە.
– ولار تالقىلاۋدان كەيىن ناقتى تەتىكتەردى قولعا الا ما, الدە سونىمەن توقتاپ قالا ما, ول جاعى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە. سوندىقتان اسىعىس شەشىم قابىلدامايىق. تۇرعىنداردى جانە كاسىبي ەمەس ينۆەستورلاردى ءتۇپ-توركىنى كۇماندى اكتيۆتەردەن قورعاۋ كەرەك,– دەيدى ايدارحان قۇسايىنوۆ.
قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعى قارجىلىق تەحنولوگيا جانە يننوۆاتسيانى دامىتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى كونستانتين پاك كريپتوۆاليۋتا تۋرالى تۇسىنىكتىڭ ءوزى الداپ-ارباۋدان تۇراتىنىن, ونىڭ ۆاليۋتا, تولەم قۇرالى ەمەس ەكەنىن, ءتىپتى كريپتوۆاليۋتالاردىڭ قارجىلىق قۇنى مەن سالماعى تۋرالى ەشكىم بىلمەيتىنىن ايتادى. سوعان قاراماستان, وتكەن جىلى كريپتوۆاليۋتالاردىڭ الەمدىك كاپيتالدانۋى 673 ملرد اقش دوللارىنا جەتىپتى. ءتىپتى ونىڭ ەڭ جوعارى كورسەتكىشىن 5 ترلن دوللار دەيتىندەر از ەمەس.
ەلىمىزدە 2017 جىلدىڭ قازان ايىندا وتكەن ICO جيىنىندا قازاقستاننىڭ بلوكچەين قاۋىمداستىعى قۇرىلعان-دى. سول جيىندا ۇلتتىق كريپتوبيرجا قۇرماققا دا تالپىنىس جاسالدى. قازاقستانداعى كريپتوۆاليۋتا جانە بلوكچەين قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى ەسەت بۋتين بلوكچەين تەحنولوگياسىنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا بەيىم تۇستارىن زەرتتەۋمەن اينالىساتىن ساراپشىلار كەڭەسى اشىلاتىنىن, جان-جاقتى زەرتتەپ بولعان سوڭ ينۆەستورلارعا قارجى سالۋ نەمەسە سالماۋ تۋرالى كەڭەس بەرىلەتىنىن ايتتى. ە.ءبۋتيننىڭ پايىمداۋىنشا, كريپتوۆاليۋتانى ساتىپ الۋعا شاماسى كەلەتىن توپ ەمەس, شاماسى كەلمەيتىن كەدەي توپ كريپتونارىقتا ماسەلەنى قيىنداتۋى مۇمكىن. سەبەبى ولار كاسىبي قاتىسۋشى بولماعاندىقتان, قاجەتتى قارجى جينالعان كۇننىڭ وزىندە نارىققا دەربەس شىعا المايدى ەكەن.
قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلى كونستانتين پاك بولسا كريپتوۆاليۋتالار نارىعى ءتۇپ نەگىزى, اتى-ءجونى بەلگىسىز ءبىر تۇلعا ويلاپ تاپقان باعدارلامانىڭ ءبىر بولىگى بولىپ شىعۋى دا ابدەن مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.
– قارجىلىق جاعىنان رەتتەلمەگەن جانە زاڭدىق تۇرعىدا بەلگىلى ءبىر تارتىپكە باعىنبايتىن, ءبىلىم-عىلىمنىڭ شەڭبەرىنە سىيمايتىن مەحانيزم بىرەۋلەردىڭ اقشاسىن قابىلداپ الادى, اينالىمعا سالادى. كريپتوبيرجالارداعى جاريالانعان باعا دا وبەكتيۆتى ەمەس. كاپيتالدانۋدى ەسەپتەۋ الگوريتمى دە تۇسىنىكسىز,–دەيدى ول.
ە.بۋتين جيىن بارىسىندا قازاقستاندا بروكەرلەر مەن ديلەرلەرگە اكتيۆتەرىنىڭ 1 پايىزىن كريپتوۆاليۋتادا ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن «light-مەحانيزمىن» قالىپتاستىرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن ايتتى. بۇل قازاقستاندىقتارعا كاسىبي قاتىسۋشىلاردىڭ كومەگىمەن قور نارىعىنا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ساراپشى الەكسەي سيدوروۆتىڭ ايتۋىنشا, كريپتونارىقتى زاڭمەن رەتتەۋ ءدال قازىر مۇمكىن ەمەس.
– الەمدە كريپتوۆاليۋتا يندۋسترياسىن زاڭمەن رەتتەگەن بىردە-ءبىر مەملەكەت جوق. سەبەبى ونىڭ قۇرىلىمىندا ورتالىقسىزداندىرۋ جانە ترانزاكتسيانى ەكىنشى ادامنىڭ قاتىسۋىنسىز جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. ال قازاقستان ەكونوميكاسى الەۋمەتتىك باعىتقا نەگىزدەلگەن. ۇلتتىق بانكتىڭ كريپتوۆاليۋتاعا شەكتەۋ قويعان سەبەبى سول. مۇنداي شەكتەۋلەردى كاسىبي ەمەس قاتىسۋشىلارىنىڭ مۇددەسىن قورعاۋ ءۇشىن ءبىراز ەلدەر قولدانادى, – دەيدى ول.
الەمدەگى ەڭ ءىرى بلوكچەين پلاتفورماسىن قۇرعان تالعات تاسقوجاەۆ تا مۇنداي تەحنولوگيانى قازاقستاندا قۇرۋعا ەشبىر كەدەرگىنىڭ جوق ەكەنىن, دەگەنمەن ساقتانۋ قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى.
– بىزدە ماماندار لەگى قالىپتاسىپ كەلەدى. ولاردىڭ الەۋەتى امەريكالىق ارىپتەستەرىنەن كەم ەمەس. ءبىز ءوز ماماندارىمىزدى دايىنداپ الماساق, بۇل ماسەلەمەن ەرتەڭ شەتەلدىك ماماندار اينالىسادى– دەيدى ول.
ۇلتتىق بانك ۇسىنعان دەرەكتەر بىزگە كريپتوۆاليۋتا كەرەك ەكەنىن ايتادى. بۇل – «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىن العا جىلجىتاتىن قوزعاۋشى كۇش. بىراق بىزدە بۇل ماسەلە تەك ينۆەستيتسييالىق قىزمەتتەر ۇسىناتىن قور جۇمىسى, ول ۆيرتۋالدى دەڭگەيدە دامي باستادى. ماماندار بولسا جاپونيا نەمەسە وڭتۇستىك كورەيا ەلدەرىندەگى ۆيرتۋالدى ۆاليۋتا ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ مەنتاليتەتىنە جاقىن دەيدى. ەگەر ولاردىڭ تەحنولوگياسىن وزىمىزدە ەنگىزە الساق, قولما-قول اقشا ماسساسىن ازايتىپ, كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ ىقپالىن السىرەتۋگە بولادى. ول ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە ەكونوميكالىق-قارجىلىق ساۋاتتىلىق كەرەك.
«Asia Blockchain» كوممەرتسيالىق قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىسى, ترەيدەر ت.تمۋسليم كريپتوۆاليۋتا ينۆەستيتسيا ەمەس, ءتىپتى ونىڭ ەكونوميكالىق-قارجىلىق سيپاتى ايقىندالماعان دەپ سانايدى. ت.تمۋسليم حالقىمىزدىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ قارجىلىق ساۋاتىنىڭ تومەن ەكەندىگىنە قىنجىلاتىنىن جاسىرمادى. مۇنداي جاعدايدا, اسىرەسە العاشقى كەزەڭدەردە ساقتىق شارالارى تىعىرىقتان الىپ شىعاتىن بىردەن-ءبىر جول ەكەن.
– كريپتوۆاليۋتا تۋرالى شالا ساۋاتى بار سالىمشىلار اقشاسىن سالىپ, تەزىرەك پايدا تاپقىسى كەلەدى. ولار بۇعان تەك ماركەتينگ نەمەسە ايسبەرگتىڭ ۇشار شىڭى دەپ قارايدى. مەحانيزمىن تۇسىنگىسى كەلمەيدى. 18 ملن حالىققا ءبىر مەزگىلدە قارجىلىق ساۋاتتىلىق كۋرسىن جۇرگىزۋ, جۇرگىزگەن كۇننىڭ وزىندە ونىڭ بىردەن ناتيجەلى بولۋى مۇمكىن ەمەس,– دەيدى ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا كەدەي ادامدار وتە كوپ. بۇل ينۆەستورلاردىڭ بيتكوين نەمەسە كريپتوۆاليۋتاعا ينۆەستيتسيا سالۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. ەگەر قازاقستاندىقتاردىڭ كەم دەگەندە 60 پايىزىنىڭ تۇرمىس دەڭگەيى ورتا كلاستى توپتان جوعارى تۇرسا, كريپتوۆاليۋتانىڭ كەرى زاردابىنا ەشكىم نازار اۋدارماس ەدى.
گۇلبارشىن ساباەۆا
الماتى