بيىلعى جولداۋىندا ەلباسى ن.نازارباەۆ 5 جىل ىشىندە اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى ەڭبەك ونىمدىلىگىن جانە وڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ ەكسپورتىن كەم دەگەندە 2,5 ەسەگە ارتتىرۋدى تاپسىرعانى بەلگىلى.
قازىرگى تاڭدا اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىنىڭ ونىمدىلىگى باسقا فاكتورلارىمەن قاتار تۇقىم شارۋاشىلىعىنا تىكەلەي بايلانىستى. باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ ونىڭ ىشىندە قاجەتتى كولەمدە جوعارى رەپرودۋكتسيالى تۇقىمداردى ءوندىرۋ مەن ساتۋ جانە وعان اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ تۇقىم شارۋاشىلىعىنىڭ باستى ماقساتى بولىپ تابىلادى. وسىعان وراي تۇقىم شارۋاشىلىعىنداعى كەيبىر ماسەلەلەرگە توقتالىپ كەتكەندى ءجون كورەمىز.
ەلىمىزدەگى بارلىق شارۋاشىلىقتاردا سۇرىپتاردى جاڭارتۋ مەن الماستىرۋ پايىزى تومەن, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ وتاندىق سەلەكتسيا جەتىستىكتەرىن پايدالانۋ, سورتتىق سىناۋ جانە تۇقىم شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى يننوۆاتسيالىق قىزمەتتى قابىلداۋ دەڭگەيى جەتكىلىكسىز بولىپ وتىر.
اتتەستاتتالعان تۇقىم وندىرۋشىلەر نەگىزىنەن ءداندى داقىلدار تۇقىمىن وندىرۋمەن اينالىسادى, ال ءداندى-بۇرشاقتى, مايلى داقىلدار, بىرجىلدىق جانە كوپجىلدىق شوپتەردىڭ تۇقىمدارىن ءوندىرۋ بۇگىنگى كۇنى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەر ء(اشتو) قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتپەيدى.
ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جانە تەحنولوگيالىق بازانىڭ ەسكىرۋى, سەلەكتسيانىڭ كادرلارمەن قامتاماسىز ەتىلۋى, سۇرىپ سىناۋ جانە تۇقىم شارۋاشىلىعى بازالارىنىڭ ەسكىرگەنى سەلەكتسيالىق پروتسەستى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋعا جانە جوعارى ساپالى تۇقىمدار ءوندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەي كەلەدى. سەلەكتسيالىق عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىساتىن جاس ماماندار مەن عىلىمي دارەجەسى بار عالىمدار جەتكىلىكسىز. سەلەكتسيالىق مەكەمەلەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جىلدار بويى جاڭارتىلماي, كەنجەلەپ قالعان. سالا ماماندارى مەن عالىمداردىڭ قولدانىستاعى بارلىق سەلەكتسيالىق تەحنيكالارى مەن قۇرال-جابدىقتارى مورالدىق جاعىنان ەسكى جانە زاماناۋي تالاپتارعا مۇلدەم سايكەس كەلمەيدى.
تۇقىم شارۋاشىلىعىندا قوردالانعان ماسەلەلەردى شەشۋ ماقساتىندا شارۋاشىلىقتار تۇقىم سەبۋ كەزىندە ەليتالى جانە جوعارى رەپرودۋكتسيالى تۇقىمداردى پايدالانۋعا مۇددەلىلىك ءبىلدىرۋى كەرەك, تۇپنۇسقالى جانە ەليتالى تۇقىمداردى, ءبىرىنشى ۇرپاقتاعى بۋداندار (گيبريدتەر) مەن ءبىرىنشى رەپرودۋكتسياداعى تۇقىمداردى (باسىم داقىلدار بويىنشا) الۋ ءۇشىن سۋبسيديا تۇرىندە مەملەكەتتىك قولداۋ جاساۋ جۇمىستارىن, مەملەكەتتىك باقىلاۋدى, تومەن رەپرودۋكتسيالى تۇقىمداردى پايدالانعانى ءۇشىن اكىمگەرشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدى كۇشەيتۋ قاجەت.
سونىمەن قاتار جوسپارلى سورتتىق جاڭارتۋدى جۇرگىزۋ ءۇشىن سۋبسيديالانعان تۇقىمداردى ماقساتتى پايدالانۋعا باقىلاۋ جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا «تۇقىم شارۋاشىلىعى تۋرالى» زاڭعا سايكەس بۇل سالاداعى مەملەكەتتىك باقىلاۋدى وبلىستاردىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ تۇقىم شارۋاشىلىعى بويىنشا مەملەكەتتىك ينسپەكتورلارى ىسكە اسىرادى. بىراق اۋدانداردىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ قۇزىرەتتىلىگى قارالماۋى, تۇقىم شارۋاشىلىعى سالاسىنا اۋداندىق دەڭگەيدە باقىلاۋ جۇرگىزۋگە قيىندىقتار تۋدىرۋدا. سوندىقتان, باقىلاۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا تۇقىم شارۋاشىلىعىندا اۋدانداردىڭ (وبلىستىق ماڭىزداعى قالالاردىڭ) جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ قۇزىرەتتىلىگىن قاراستىرۋ كەرەك.
عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىقتار مەن ءاشتو ەگىس القاپتارىندا ۇزدىك وتاندىق سورتتار مەن گيبريدتەردى كەڭ اۋقىمدا سالا ماماندارىنا كورسەتۋدى ۇيىمداستىرعان ءجون. مەملەكەتتىك سورتسىناۋ ۋچاسكەلەرىندە مەملەكەتتىك سىناۋ ادىستەمەسى مەن سورتتتىق تەحنولوگيانى قولدانۋدى ساقتاي وتىرىپ ناقتى ايماققا بەيىمدەلگەن قولدانىستاعى اگروتەحنيكاعا سايكەس داقىلدار مەن سورتتاردى زەرتتەۋدى جۇرگىزۋ كەرەك.
2015 جىلعى 27 ناۋرىزداعى № 4-2/226 ءتيىستى ەرەجەلەر شەڭبەرىندە تۇقىم ءوسىرۋشى شارۋاشىلىقتاردى اتتەستاتتاۋدان نەمەسە قايتا اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋ قاجەت دەپ سانايمىز.
ءبىز پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى, اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ومىرزاق شوكەەۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, وسى ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە نازار اۋدارۋدى سۇرادىق.
ابزال ەراليەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى