تاۋەلسiزدiكتiڭ بۇگiنگi ۇرپاققا تاتىرعان جەمiستەرi مەن باسقا دا يگiلiكتi iستەرi كوپ قوي. ماسەلەن, بۇرىن بارىنشا بۇرمالانىپ كەلگەن ەل تاريحى تۇزەتiلiپ قايتا جازىلار دەپ ويلاپ پا ەدiك؟ ءوڭiمiز تۇگiل تۇسiمiزگە دە كiرمەگەن. اتا-بابا رۋحىمەن قايتا تابىسقانىمىز, ءار قالادا بوي كوتەرگەن حاندارىمىز بەن باتىرلارىمىزدىڭ ات ۇستiندەگi ءزاۋلiم ەسكەرتكiشتەرi دە – سول تاۋەلسiزدiكتiڭ ارقاسى. باتىر بابالارىمىز بiر كەزدە قازاق دالاسىن باسقىنشى جاۋلاردان قالاي تازارتسا, تاۋەلسiزدiكتەن كەيiن ولاردىڭ ەسiمدەرi قالالارىمىز بەن كوشەلەرiمiزدە سiرەسiپ تۇرعان قىزىل كوميسسارلاردى دا سولاي ىعىستىرىپ شىعاردى.
ءوز باسىم XVIII عاسىرداعى جوڭعارعا قارسى ازاتتىق سوعىسىنىڭ تاريحىن بiر كiسiدەي زەرتتەپ, قازاق حانى ابىلاي مەن باس قولباسى قابانباي ومiرiنەن «دارابوز» اتتى قوس تومدىق رومان جازعان كiسiمiن. ال يمپەريا كەزiندە سول ابىلايدىڭ دا, قابانبايدىڭ دا اتىن اتاتقىزباي شەك قويىلعانى بەلگiلi. سول قابانبايدىڭ قازiر جەتi قالادا ەسكەرتكiشi تۇر. جەكە قابانباي عانا ەمەس, كەزiندە ابىلاي توڭiرەگiنە توپتاسقان باسقا دا باتىرلاردىڭ ەسكەرتكiشتەرi ءار قالادا ورناپ بولدى دەۋگە بولادى. الدىن الا قور قۇرىپ, قارجى توپتاپ, ەسكەرتكiش سوققان – باتىردىڭ ۇرپاقتارى.
مەن سول باتىرلاردىڭ ءبارiنiڭ دەرلiك مەرەيتويلارىنا قاتىسىپ, ءسوز سويلەپ, قۇتتىقتاعان اداممىن. بiراق, امال نە, سول قۋانىشتارعا ورتاق بولىپ جۇرسەم دە, كوڭiلiمدە بiر نارسەنiڭ ورنى تولماي, وزiمنەن-ءوزiم قورلانىپ ءجۇرۋشi ەدiم. نەگە دەيسiز عوي؟ وزگە باتىرلارعا iزدەۋشi, جوقتاۋشى بولىپ جۇرەتiن جازۋشىنىڭ ءوز باباسى بايمۇرات باتىرعا بۇگiنگە دەيiن بiر بەلگi قويىلماپتى عوي.
بايمۇرات – جاي بiرەۋ ەمەس, مەن تۋىپ-وسكەن ءتورتۋىل تايپاسىنىڭ مەدەت بەرەر ۇرانى. قولباسى قابانبايمەن ۇزەڭگi قاعىسىپ, بiرگە سوعىسقان ايگiلi باتىرلاردىڭ بiرi. اتتانىس, نە قورعانىس كەزiندە ءتورتۋىل مىڭدىعىن باستاپ, قاشاندا تۋ تۇبiندە تابىلعان كiسi. بايمۇرات تا – كوكجال باراق, باتىر بايان, ەر جانiبەك, بەردiقوجا, ولجاباي, داۋلەتباي, شىڭقوجا باتىرلار سياقتى ابىلايدىڭ ۇكiلەپ ۇستاعان سەتەرلەر توبىنا كiرەدi. مولشەرمەن 1710 جىلى تۋىپ, 1785 جىلداردا قايتىس بولعان. كەزiندە جوڭعاردان بوساعان بارقىتبەلدiڭ تەرiسكەيi مەن كۇنگەيiنە ءوز ۇلىسىن باستاپ بارىپ قونىستاندىرعان رۋ كوسەمi. سۇيەگi بارقىتبەلدiڭ كۇنگەيiندە, شاۋەشەكتەن 50 شاقىرىم جەردەگi كۇجiباي اڭعارىندا جاتىر.
ال وسى بايمۇرات باتىرعا وسى ۋاقىتقا دەيiن اس بەرiلمەي, ەسكەرتكiش بەلگi ورناتىلماي, ەسكەرۋسiز قالۋىنىڭ سەبەبi نە؟ مەنiڭشە, ونىڭ سەبەبiن ءتورتۋىل تايپاسىنىڭ ەشكiمگە ۇقسامايتىن ايرىقشا تاعدىرىنان, ىلعي دا وسى رۋدىڭ باسىنا بۇلت بولىپ تونەتiن تاريحتىڭ تالكەگiنەن iزدەۋ كەرەك. ول ءۇشiن, امال جوق, كونە تاريح بەتتەرiن از-كەم اقتارۋعا تۋرا كەلەدi.
شەجiرە بويىنشا, توعىز تاڭبالى نايماننىڭ بiر تاڭباسىن يەلەنگەن iرگەلi تايپانىڭ بiرi – ءتورتۋىلدار. نايمان iشiندە: قاراكەرەي, ماتاي, سادىر, ءتورتۋىل تورتەۋiن – بايبiشە نايماندار نەمەسە ء«تورت تولەگەتاي» دەپ تە اتايدى. «بايبiشە نايمان» دەيتiن سەبەبi – بۇلار اقسوپى نايماننان قالعان جالعىز تۇياق – بەلگiباي مەن اقسۇلۋدىڭ تۇڭعىشى سۇيiنiشتەن تارايدى. اكەلەرi قىتاي باتىر ەرتە قايتىس بولىپ, اتالارى تولەگەتايدىڭ باۋىرىندا وسكەندiكتەن, ء«تورت تولەگەتاي» اتانعان.
بۇلاردىڭ كەيiنگi تاعدىرى ءتورتۋىلدىڭ كورگەن تۇسiنە, ونى اتالارىنىڭ قالاي جورىعانىنا بايلانىستى ءوربيدi. تولەگەتايدىڭ ەڭ كەنجە نەمەرەسi ءتورتۋىل اتاسىنا كەلiپ: «تۇسiمدە جان-جاققا شاشىراپ كەتكەن قىسىراقتىڭ ءۇيiرiن قانشا قايىرسام دا, باسىن قوسا الماي شارشاپ جاتىپ وياندىم», دەپتi. سوندا اتاسى: «قاپ, اتتەگەن-اي, ۇرپاعىڭ بىتىراڭقى بولادى ەكەن-اۋ», دەپ قاتتى قىنجىلعان ەكەن.
نە كەرەك, سول تولەگەتاي اتاسىنىڭ ايتقانى اينا-قاتەسiز كەلدi دە تۇردى. ءتورتۋىل ۇرپاقتارى, شىنىندا دا, قونىس جاعىنان بىتىراڭقى بولىپ شىقتى. ءبولiنiپ-جارىلۋ كەرەك بولسا, نىساناعا الدىمەن iلiنەتiنiن قايتەرسiڭ. XVIII عاسىردا جوڭعاردان بوساعان تارباعاتاي تاۋىنىڭ كۇنگەيi مەن تەرiسكەيiنەن, بiر جاعى ەرتiستi بويلاپ, سوناۋ التايعا دەيiن بايمۇرات بابامىز قونىستى ويىپ تۇرىپ-اق العان ەكەن. كەيiن, رەسەي مەن قىتاي قاعاناتتارى ءوزارا ەنشi بولiسكەندە, شەكارا سىزىعى تارباعاتايدىڭ قىر جونىنان تارتىلىپتى دا, ءتورتۋىلدار ەكiگە ءبولiنiپ قالىپتى. ورىسقا باعىنىپ, زايسان, مارقاكول ءوڭiرiن مەكەندەگەندەر – «ەرتiس ءتورتۋىلى» اتاندى دا, قىتاي جاعىندا, شاۋەشەك ماڭىندا قالعاندار – «كۇنگەي ءتورتۋىلى» دەگەن اتاق الدى.
ءاسiلi, ءتورتۋىل تايپاسى ءتورت رۋدان تۇرادى: اقباراق, اقبولات, انداباراق, امانباراق. شەكارا سىزىعى تارتىلعاندا, اقباراق تۇتاستاي, اقبولات جارتىلاي قىتايعا قاراپ قالدى دا, انداباراق پەن اقبولاتتىڭ تاعى بiر بولiگi ەرتiس بويىندا قالا بەردi. سوندا, امانباراق قايدا دەيسiز عوي؟ «اقتابان شۇبىرىندى» كەزiندە نايمان رۋلارى التاي مەن تارباعاتايدى تاستاپ, ارقا وڭiرiنە اۋىپ باردى ەمەس پە؟ كەيiن ءتورتۋىلدار ءوز جەرiنە ورالعاندا, امانباراقتار ەلگە قايتپاي, سول جاقتا قالىپ قويادى. قازiر ولار ارعىن iشiندە ءتورتۋىل اتىمەن سۇيiندiكتiڭ بiر اتاسى سانالىپ ءجۇر.
قىتايعا قاراعان كۇنگەي ءتورتۋىلدىڭ كورمەگەن قورلىعى, تارتپاعان ءجابiر-جاپاسى جوق دەۋگە بولادى. باياعى ابىلاي, قابانباي زامانىندا (1760 جىلدار) جوڭعاردان بوساعان ق ۇلىستاي وڭiرiنەن قونىس العان ءتورتۋىلدار بايمۇرات باتىردىڭ باستاۋىندا جەرگiلiكتi قىتاي وكiمەتiنە تيiستi المان-سالىعىن تولەپ, بەيبiت جاعدايدا تۇرىپ جاتقان-دى. كەيiن, قازاقتىڭ سورىنا قاراي, 1864 جىلدار قىتايدىڭ بiرنەشە قالاسىندا «دۇنگەندەر كوتەرiلiسi» دەگەن بiر پالە بۇرق ەتە قالدى. گانسۋ, شىڭحاي ولكەلەرiن جايلاعان ون ميلليونداي دۇنگەن ميلليارد قىتايعا جون كورسەتiپ, وقتا-تەكتە وسىلاي گاداۋات سوعىسىن جاريالاپ تۇراتىن ادەتi بار. مۇسىلماننىڭ اق تۋىن كوتەرiپ كەلگەن سوڭ, زيانىنان باسقا پايداسى جوق سول كوتەرiلiسكە قازاق رۋلارى دا قوسىلىپ كەتەدi. تiپتi بايجiگiت رۋىنىڭ باتىرلارى مانشىڭ اسكەرiن تۇرە قۋىپ, سوناۋ ماناسقا دەيiن بارىپتى. الايدا كوپ ۇزاماي دۇنگەندەر جويىلىپ, كوتەرiلiس باسىلادى دا, مانشىڭ وكiمەتi بۇلعاققا قاتىسقان قازاقتاردان كەك الۋعا كiرiسەدi. جازالاۋشى شەرiكتەر وزدەرiنشە بۋددا ۇرانىن كوتەرiپ, قوبىقتاعى شاعان كەگەن باستاعان قالماقتاردى دا قارۋلاندىرىپ, وزدەرiنە قوسىپ الادى.
قىتاي-قالماق شەرiكتەرiنەن قۇرالعان جازالاۋشى پولك ەڭ الدىمەن كوتەرiلiسكە قاتىسپاعان, مالىن سەمiرتiپ جايلاۋدان ەندi ءتۇسiپ جاتقان ءتورتۋىل تايپاسىنا سوقتىعادى. قارۋسىز, بەيبiت ەل قورعانىپ ۇلگەرە المايدى. ا دەگەندە قارسى شاپقان ولجاباي, كەمپiرباي سەكiلدi باتىرلار بiردەن وققا ۇشادى. شەرiكتەر كوزiنە كورiنگەن قازاقتى جاس دەمەي, كارi دەمەي, ەر-ايەل دەمەي قىلىشپەن تۋراي بەرەدi. ەسi شىققان جۇرت تاۋ-تاسقا, ورمان-توعايعا تىعىلادى. «جاۋ كەپ قالدى» دەگەندە باتىسقا قاراي ۇركە كوشكەن ءتورتۋىلدار شەكارانى كوكتەي ءوتiپ, قاتىنسۋعا كەلiپ پانالايدى. بiراق جازالاۋشى اسكەر قازاق كوشiنiڭ قىر سوڭىنان قالمايدى. 1864 جىلى قىركۇيەك ايىندا تۇندەلەتiپ قۋىپ جەتكەن جەندەتتەر الاڭسىز تاڭعى ۇيقىدا جاتقان بوسقىنداردى وققا بايلاپ, تiرi قالعاندارىن نايزامەن شانشىپ, قىلىشپەن تۋراپ شىعادى... نە كەرەك, وسى قاندى قاساپتا ءتورتۋىلدىڭ ءار رۋىنان ءۇش مىڭداي ءتۇتiن حاراپ بولادى. بۇل – جاي ەل اۋزىنداعى اڭگiمە ەمەس, ورىس قۇجاتتارىندا ساقتالعان بەلگiلi وقيعا. سول كۇندەرi اياگوزدەگi سەرگيوپول قامالىنىڭ باستىعى نيۋحالوۆ سەمەي گۋبەرناتورىنا توتەنشە مالiمەت-حات جولدايدى. سول حاتتا: ءۇرiجار مەن باقتى بەكەتi اراسىندا سۇمدىق قىرعىن بولعانىن, قىتاي شەرiكتەرi قاتىنسۋدىڭ بويىندا ءوز ەلiنەن قاشىپ وتكەن مىڭداعان ادامدى قانعا بوكتiرiپ قىرىپ سالعانىن حابارلايدى دا, قازiر ادام ەتiن جەگەن يتتەر قۇتىرىپ, ءارى-بەرi وتكەن جۇرگiنشiگە شاباتىنىن ايتادى. ولiكتەردiڭ مۇڭكiگەن يiسiنەن اۋرۋ تارالۋ قاۋپiن ەسكەرتiپ, مايiتتەردi جيناپ كومۋگە, قۇتىرعان يتتەردi اتۋعا قوسىمشا قارجى, وق-ءدارi سۇرايدى... بۇل سۇمدىقتىڭ ەل ەسiندە قالعانى سونشا, مۇقانشى سەلوسىنان 25 شاقىرىم جەردەگi ءتورتۋىلدار قىرعىن تاپقان قاتىنسۋدىڭ بويى قازiر دە «ويران» دەپ اتالادى...
جاۋگەرشiلiكتە جان-جاققا شاشىلىپ كەتكەن ءتورتۋىلداردى iزدەپ تاۋىپ, باسىن قايتا قۇراۋ ءۇشiن مەنiڭ بابام سىمايىل زاڭگi مەن كەرiمباي ۇكiردايعا ون جىلداي ۋاقىت كەرەك بولىپتى. كەيبiر ۇساق رۋلار مۇلدە جويىلىپ, ون شاقتى عانا ءۇي قالعان. ەل ۇرiككەندە تايپا كوسەمi سىمايىل زاڭگi قايىڭباي جانە ەسiم اتتى ەكi ۇلىنان كوز جازىپ قالعاندا, باسقالارعا نە سورىم؟! زاڭگi ءوز بالالارىن iزدەي ءجۇرiپ, ات جەتەر جەردەگi جەتiم بالا, جەسiر ايەلگە دەيiن تۇگەل جيناعان ەكەن. قىرعىننان امان قالعان, اتا جاعىنان جاقىن بiرنەشە شاڭىراقتى بiرiكتiرگەن. Iز-ءتۇزسiز جوعالعاندار قانشاما! سويتسە كوپ اۋىلدار تارباعاتايدان قونىس اۋدارعان قىزايلاردىڭ كوشiنە iلەسiپ, Iلە ءۋالياتىنا ءوتiپ كەتiپتi.
ءسويتiپ اتالارىنىڭ كورگەن تۇسiنە وراي, كۇنگەي ءتورتۋىلىنىڭ بىت-شىت بىتىراعان بiر كەزi وسى ەكەن. ايتكەنمەن ءومiر قايتا جالعاسادى. 1880 جىلدارى ەكi مەملەكەت اراسىنداعى شەكارا بەكiپ, مانشىڭ وكiمەتi وزiنە قاراستى قازاقتارعا سايلاۋ جۇرگiزگەندە, ءتورتۋىلداردىڭ سانى ءۇش مىڭ تۇتiنگە جەتiپ, بiر ۇكiرداي ەلگە اينالادى. بۇل كەزدە جوعالعان بالالارىنىڭ كۇيiگiنەن كۇرت قارتايىپ كەتكەن سىمايىل زاڭگi «العاشقى ۇكiرداي كiم بولادى؟» دەگەندە جاسى كiشi كەرiمبايعا جول بەرەدi. ال كەيiن, ەل iرگەسi بۇتiندەلگەندە, كۇنگەيدەگi ءتورتۋىلدار جەتi زاڭگi (بولىس) ەلگە اينالادى. التى زاڭگi اقباراق, بiر زاڭگi اقبولات.
بۇدان كەيiنگi وقيعالار مەنiڭ «تاعدىر», «سوڭعى كوش», «تاڭعاجايىپ دۇنيە» اتتى روماندارىمدا باياندالعاندىقتان, بۇل ارادا ونى قايتالاپ جاتپايمىن. ەندiگi اڭگiمە باسقا بiر كوش جايىندا. سويتسەك ءتورتۋىل تايپاسىنىڭ ماڭدايىنا جازىلعان «بىتىراۋ» ناۋقانى ءالi دە بiتپەپتi عوي... ولاي دەيتiنiمiز, قىتاي شوۆينيستەرiنiڭ جان-جاقتى ەزگiسiنە شىداماعان شاۋەشەك توڭiرەگiندەگi ءتورتۋىلدار 1962 جىلى كوكتەمدە iرگە كوتەرiپ, اتاجۇرت قازاقستانعا ءتۇپ قوپارىلا كوشiپ ءوتتi. نەبارi بiر ايدىڭ iشiندە (10 ساۋiردەن – 1 مامىرعا دەيiن) بوسىپ وتكەن قازاقتىڭ سانى 200 مىڭنان اسادى. سونىڭ ءجۇز مىڭنان استامى, ءسوز جوق, ءتورتۋىلدار... كوكتەمگi كوكوزەك شاقتا بiر ەلدەن ەكiنشi ەلگە قونىس اۋدارۋ وڭاي شارۋا ەمەس. بۇل, ارينە, سوۆەت وكiمەتiمەن كۇنi بۇرىن كەلiسiمگە كەلiپ, كوشتi الدىن الا دايىنداعان ازاماتتاردىڭ ارقاسى. اتاجۇرتقا كوشۋ يدەياسىن باستاعان, قىسقاسى سول كوشتi ۇيىمداستىرعان – وسىنىڭ الدىندا الماتىدان وقىپ قايتقان قابدەش جۇمادiلوۆ ەكەنiن بۇل كۇندە جۇرتتىڭ ءبارi بiلەدi.
جالپى, ۇلت تاعدىرىمەن ولشەگەندە, بiر مەزگiلدە كوشiپ وتكەن 200 مىڭداي قازاق – قازاقستاننىڭ ەڭكەيiپ كەتكەن ەڭسەسiن بiر كوتەرiپ تاستاعانى انىق. ولار شەكارا بويىنداعى ءتورت وبلىسقا: شىعىس قازاقستان, سەمەي, تالدىقورعان, الماتى وبلىستارىنا بىتىراي جايعاستى. ويتكەنi ءار سوۆحوزعا 40-50 ۇيدەن بولiنۋگە تۋرا كەلدi. ەڭ باستىسى, اشتىق قۇرساۋىنان قاشىپ قۇتىلعان حالىق بiردەن توقشىلىققا كەنەلiپ ەدi. جاڭادان قوسىلعان 200 مىڭ حالىقتى كەڭەس مەملەكەتi شىبىن شاققان قۇرلى ەلەگەن جوق. بiر ايدىڭ iشiندە ەرەسەكتەردi تۇگەل جۇمىسقا ورنالاستىرىپ, ەكi ايدىڭ iشiندە «سوۆەت وداعىنىڭ ازاماتى» دەگەن قىپ-قىزىل پاسپورت بەردi. دەموگرافتاردىڭ ايتۋىنشا, سول جىلى شەكارادان وتكەن 200 مىڭ قازاق بۇل كۇندە ۇرپاعىمەن ميلليوننان اسقان كورiنەدi. ونى رەسپۋبليكاداعى قازاق سانىنىڭ 40 پايىزدان 70 پايىزعا كوتەرiلۋiنەن-اق كورۋگە بولادى.
مىنا بiزدەر ەلگە ەل قوسىلىپ, ۇلت مەرەيiنiڭ تاسىعانىنا ءماز بولدىق تا, رۋلاردىڭ تارتقان «زيانىنا» ءمان بەرمەۋگە تىرىستىق. سويتسەك رۋلىق قۇرامنىڭ بۇلايشا كۇرت وزگەرۋi بiراز قيىندىقتار تۋدىرادى ەكەن. مىسالى, ءبولiنiپ- جارىلعان اتالاس اعايىننىڭ بiر-بiرiنە جات بولۋى, جاستارى بiرiن-بiرi تانىماي, ۇيلەنگەندە «جەتi اتا» زاڭىنىڭ بۇزىلۋى, تورقالى توي, توپىراقتى ءولiم كەزiندە باس قوسا الماۋ... بۇل دا ەشتەڭە ەمەس, بiزدiڭ ءتورتۋىلدار اتا-باباسىنا اس بەرە الماۋ, باتىر بابالارىنا ەل قاتارلى ەسكەرتكiش قويا الماۋ قاسiرەتiنە ۇشىرادى. ءتورتۋىلدىڭ ۇرانى بولعان بايمۇرات باتىرعا بۇگiنگە دەيiن ەسكەرتكiش قويا الماي جۇرگەنiمiز سودان.
مەن باتىر بابانىڭ الدىندا ءوزiمدi كىنالi ساناپ, iشتەي ءمۇجiلiپ جۇرەتiنمiن. سەبەبi بايمۇرات باتىردىڭ ءوزi باستاپ بارىپ قونىستاندىرعان ەل-جۇرتىن ارادا ەكi عاسىر وتكەندە جىلى ورنىنان قوزعاپ, قازاقستانعا كوشiرiپ اكەلگەن مەن عوي. اقىرىندا باتىر باباما ەسكەرتكiش قوياتىن ون سوتىق جەردi كiمنەن سۇرارىمدى بiلمەي, ءۇمiت ءۇزiپ قويعانمىن... سول ءۇشiن باتىر بابامىزدان كەشiرiم سۇراعاننان باسقا امال جوق.
بiراق مەن تىم اسىعىس, ءۇستiرت ويلاپ ءجۇر ەكەنمiن. قازاقستانعا ءوزiم باستاپ كەلiپ, تارىداي شاشىپ جiبەرگەن اقباراقتىڭ الەگiمەن ءجۇرiپ, ءتورتۋىلدىڭ وزگە بالالارىن ەستەن شىعارىپپىن. سويتسەم سوناۋ التايدا, زايسان مەن مارقاكولدi مەكەندەگەن اعايىندارىم – انداباراق بار ەكەن عوي. وتكەن جىلى اياق استىنان سولار اتقا قونسىن! ولاردى وياتقان, تۇستەرiنە كiرiپ ايان بەرگەن – باتىر بابامىزدىڭ ءوزi. بiزدiڭ ءتورتۋىلدار ءتۇس كورمەي جۇرمەيدi عوي. قاليبەك التىباەۆ دەگەن iنiمiز بiر كۇنi ۇيىقتاپ جاتسا, تۇسiندە زايسان قالاسىنىڭ ءدال قاقپاسىنىڭ الدىندا بايمۇرات باباسى تۇر دەيدi. ءوزiنiڭ ءتول تۇلپارى نارقىزىلدىڭ ۇستiندە, بەس قارۋى بويىندا. ءوزi تىم اشۋلى سياقتى ما, قالاي؟
– مەنi ۇمىتقان جوقسىڭدار ما؟ مەن – بابالارىڭ بايمۇرات باتىرمىن عوي! – دەپتi دە, كوزدەن عايىپ بولىپتى.
ۇيقىدان قۋانا ويانعان قاليبەك كورگەن ءتۇسiن ەرتەڭiندە جورا-جولداستارىنا, تۋىسقاندارىنا ايتادى عوي. سودان نە كەرەك, بابالارىن كەنەت ەسكە العان انداباراقتار كوپ ۇزاماي باس قوسىپ, زايسان قالاسىندا بايمۇرات باتىرعا ەسكەرتكiش قويماق بولىپ شەشىم قابىلدايدى. اۋدان اكiمi ورىنباسارىن ءوز iشiنە العان قور قۇرادى. «دارابوز» رومانىنداعى بايمۇرات باتىر سۋرەتتەلەتiن تاراۋلاردى قايتا وقىپ, وزدەرiن تاريحپەن قارۋلاندىرادى. مiنە, وسىدان كەيiن عانا باتىردىڭ ءومiربايانىن ناقتىلاي ءتۇسۋ ماقساتىندا قاليبەك التىباەۆ باستاعان بiر توپ الماتىداعى ماعان كەلەدi عوي.
زايساندىق ءتورتۋىلداردىڭ مىنا ۇسىنىسىن ەستiگەندە, قۋانعانىم سونشا, جۇرەگiم جارىلا جازدادى. نەشە جىلدان بەرi ەڭسەنi كوتەرتپەي, يىقتان باسىپ تۇرعان اۋىر جۇك لەزدە سىپىرىلىپ تۇسكەندەي بولدى. و, عاجاپ, ءتورتۋىل ۇرپاعى جالعىز اقباراقپەن بiتپەيدi ەكەن-اۋ! التايدا «زولوتوي زاپاسىم» انداباراعىم بار ەكەن-اۋ! ەسكەرتكiشتi قايدا ورناتامىز دەيتiن ەمەس, زايسان دەگەن مەنشiكتi قالامىز بار ەكەن-اۋ! مەن ويلانباستان انداباراقتار توبىنا قوسىلدىم دا كەتتiم.
وسىدان كوپ جىل بۇرىن زايسانعا بiر بارعانىم بار ەدi. كەڭەس داۋiرiندەگi اۋدان باسشىسىنىڭ قىرى-قاباعى ۇنامادى ما, الدە قاعازباستىلىقتان قول تيمەدi مە, ول جاققا ەكiنشi رەت ات باسىن بۇرا قويماپپىن. ەندi, مiنە, باتىر بابامىزدىڭ ارۋاعى بiزدi قايتا بiرiكتiردi. قازiر مەن دە «بايمۇرات باتىر قورىنىڭ» بiر مۇشەسiمiن. الماتىدا, استانادا, سەمەي مەن وسكەمەندە قوردىڭ بولiمشەلەرi بار. قوردىڭ زايسانداعى ەسەپ-شوتىنا اقشا دەگەن مىڭ-مىڭداپ اۋدارىلىپ جاتىر.
مۇسiنشiلەرگە تاپسىرىس بەرiلiپ تە قويدى. ءتاڭiر جازسا, الداعى جازدا زايسان قالاسىنىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا بابامىز بايمۇرات باتىردىڭ ات ۇستiندەگi ايبىندى تۇلعاسى قالا قاقپاسىنىڭ الدىندا بوي تۇزەمەك.
قابدەش جۇمادiلوۆ