ارمەنيا بۇگىنگى قازاقستاننىڭ قارىشتى دامۋىنا زور قىزىعۋشىلىقپەن قارايدى. بۇل ەلدىڭ باعىندىرعان بيىكتەرى مەن قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى تاڭ قالارلىقتاي. قازاقستان حالقى سان ءتۇرلى توسقاۋىلداردىڭ تەتىگىن ءتيىمدى شەشە ءبىلدى. ەندەشە, قازاقستان مەن ونىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق اۋقىمداعى جەتىستىكتەرىنە كوز جۇگىرتىپ كورەلىك.
قازاقستان پوستكەڭەستىك ەلدەر اراسىنان العاشقى بولىپ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتتى جانە 2010 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ونىڭ ءسامميتىن استانا قالاسىندا وتكىزدى. بۇل جيىنعا 74 رەسمي دەلەگاتسيا مەن بۇۇ باس حاتشىسى قاتىستى. سونداي-اق ايماقتىق ۇيىم رەتىندە بولعانىمەن الەمدىك اۋقىمداعى ءىرى باسقوسۋ الاڭى سانالاتىن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى مەن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا قازاقستان توراعالىق ەتتى. 2009 جىلدىڭ 2 جەلتوقسانىندا بۇۇ باس اسسامبلەياسى قازاقستاننىڭ 29 تامىزدى يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىقارالىق كۇنى رەتىندە جاريالاۋ جونىندەگى باستاماسىن قولدادى.
سونىمەن قاتار قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان ەۋرازيالىق ينتەگراتسيالانۋ پروتسەسى تىڭعىلىقتى جۇزەگە استى. 2014 جىلدىڭ مامىر ايىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرىلدى. قازاقستان تمد ەلدەرىنىڭ اراسىنان العاشقى بولىپ الەمدىك قوعامداستىقتىڭ تاڭداۋىمەن ەكسپو مامانداندىرىلعان حالىقارالىق كورمەسىن وتكىزدى. 2017 جىلى بۇل ەل بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى اتاندى جانە وسى كۇندەرى قازاقستان وعان توراعالىق ەتۋدە.
سونداي-اق قازاقستان باسشىلىعى ارقاشان دا ىشكى رەفورمالاردى ءساتتى جۇرگىزىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك ساياسي جۇيە مەن ەكونوميكالىق جۇيەلەردى جاڭعىرتۋ ارقىلى ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ تەتىگى جوسپارداعىداي ورىندالدى. بۇعان مىسال رەتىندە كونستيتۋتسيالىق رەفورما مەن «قازاقستان-2050» دامۋ ستراتەگياسىنىڭ قابىلدانۋىن, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى, يندۋستريالاندىرۋ باعدارلامالارى, قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى, «تسيفرلى قازاقستان» كەشەندى باعدارلاماسى سىندى ەلدى دامىتۋ مەن جاڭعىرتۋدىڭ سان ءتۇرلى جوبالارى قولعا الىنعانىن اتاۋعا بولادى. وسىنداي جاڭاشىلدىقتار مەن زامان تالابىنا ساي ماقسات-مىندەتتەرگە قاراپ, قازاقستان ءوزىنىڭ دامۋ باعىتىن ۋاقىتتىڭ شىنايى تالابىمەن ۇشتاستىرىپ كەلەدى. بۇل ماسەلە پرەزيدەنتتىڭ بيىلعى ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى جولداۋىندا دا كورىنىس بەرەدى.
مەملەكەت باسشىسى بۇل جولعى جولداۋىندا جان-جاقتى ءبىلىمدى بولۋعا باسا نازار اۋدارعان. وندا ەكونوميكا سالاسىنا ەلدىڭ دامۋ دىڭگەگى رەتىندە عانا قاراماي, نەگىزگى باسىمدىقتى ايماقتارعا دا بەرۋ قاجەتتىگى ايتىلعان. اسىرەسە, وبلىستارداعى وندىرىستەرگە زاماناۋي وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جايى ەسكەرىلگەن. وسى ماقساتتا قازاقستاندىق كاسىپورىنداردى تسيفرلى تەحنولوگيامەن جابدىقتاپ, جاڭعىرتۋ باعىتىندا جاڭا قۇرالداردى قولدانىسقا ەنگىزۋ كوزدەلگەن جانە ونىمدەردى ەكسپورتتاۋ ماسەلەسىنە دە ءجىتى كوڭىل بولىنگەن.
جولداۋدا ايتىلعان تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى – قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋ. بۇل رەتتە, قازاقستان ينفراقۇرىلىمىن ءتيىمدى باسقارۋ مەن دامىتۋعا باعىتتالعان ينتەلەكتۋالدى كولىك جۇيەلەرىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا. تەرريتوريالىق اۋماعى اۋقىمدى بولىپ تابىلاتىن قازاقستان ءۇشىن مۇنداي جاڭاشىلدىقتار تاپتىرماس قۇندىلىق بولارى ءسوزسىز. وسى ورايدا, ءتيىمدى مەملەكەتتىك باسقارۋ تەتىگى جايىن اينالىپ وتۋگە بولمايدى. كاسىپكەرلىك سالا مەن جەرگىلىكتى جەرلەردەگى مەملەكەتتىك اكىمشىلەندىرۋ رەسۋرستارىن مەملەكەت تاراپىنان تسيفرلى تەحنولوگيامەن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى ء«بىر تەرەزە» قاعيدالارى قالىپتى جاعدايدا قىزمەت كورسەتپەك. بيزنەستى قولداۋ پاكەتىنىڭ مۇنداي جاڭاشىل ۇلگىلەرى قوعامدى كولەڭكەلى ەكونوميكادان قورعاپ, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرادى.
سونداي-اق اتقارعان قىزمەتىنە قاراي ءتيىستى جالاقىنى ءادىل تولەۋ جۇيەسى دە ىسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانعان. جولداۋدا ايتىلعان جاڭاشىل باعىتتىڭ ءبىرى – جەمقورلىقپەن زاڭ شەڭبەرىندە كۇرەس جۇرگىزۋ. وسى ورايدا, سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە 2,5 مىڭعا جۋىق ادام جاۋاپقا تارتىلىپ, ولاردان 17 ملرد تەڭگە شاماسىندا قاراجات كەرى قايتارىلعانى بەلگىلى. ءجىتى كوڭىل بولىنگەن سالالار ساناتىندا دەنساۋلىق پەن ءبىلىم بەرۋ ءىسى دە بار. الەۋمەتتىك ماسەلەلەر دە اڭگىمە اۋانىنان تىس قالماعان. ايتالىق, جولداۋدا ناقتىلانعان تاپسىرما اياسىندا مەملەكەت تاراپىنان كەپىلدەندىرىلگەن مەديتسينالىق تەگىن كومەكتى ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا ۇلگىسى جوسپارلانۋدا. سونىمەن قاتار ونىڭ رەتتىك ءتارتىبى دە تياناقتالىپ كەلەدى. وسىلايشا, ۇتىمدى ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شارالار ناتيجەسىندە قازاقستانداعى كەدەيلىك كورسەتكىشى 13 پايىزعا دەيىن تومەندەپ, جۇمىسسىزدىق 4,9 پايىزدى قۇرادى. بۇعان 2016-2017 جىلدا مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن جاردەماقى مەن زەينەتاقى كولەمى ءۇش رەت جوعارىلاعانىن قوسىڭىز. سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ماماندارىنىڭ جالاقىسى 28 پايىزعا دەيىن, ءبىلىم سالاسىندا 29 پايىز, الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىندا 40 پايىزعا دەيىن, شاكىرتاقى كولەمى 25 پايىزعا كوبەيگەن. ءسويتىپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن الەۋمەتتىك سالاعا بولىنەتىن بيىلعى شىعىن شاماسى 12 پايىزعا وسكەن دەپ بولجانعان. مۇنىڭ ءبارىن دە مەملەكەتتىك تۇرعىدا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ءتيىمدى ترانسفورماتسيا, باسقارۋدى جاڭاشا ۇلگىدە جۇرگىزۋدىڭ ناتيجەلەرى رەتىندە باعالاۋعا بولادى.
ستەپان گريگوريان,
جاھاندانۋ جانە ايماقتىق ارىپتەستىك جونىندەگى ساراپتامالىق ورتالىقتىڭ باسقارما توراعاسى (ارمەنيا)