ترانزيتتىك الەۋەت كوكجيەگى

ەلباسىنىڭ قازاق­ستان حالقىنا ار­نا­عان ء«تورتىن­شى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاع­دايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىن­دىكتەرى» اتتى جولداۋىندا ەلى­مىزدىڭ تران­­زيتتىك كولىك-لوگيستيكا ينفرا­قۇ­رى­لىمىن دامىتۋعا باسىم­دىق بەرۋىنىڭ سەبە­بى دە وسىندا. حالىق­ارالىق ساراپ­شى­لاردىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان پوست­كەڭەستىك كەڭىستىكتە تەمىر جول كولىك-لوگيستيكاسى بويىنشا اسا اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى ءىس جۇزىنە اسىرعان ءبىرىنشى تاۋەلسىز ەل بولىپ تابىلادى.

ماسەلەن, تاۋەلسىزدىك العان 25 جىل ىشىندە قازاقستان بۇكىل تمد مەم­­­لە­­­كەتتەرىن قوسقانداعىدان ارتىق تەمىر جول قۇرىلىسىن سالدى. ەلى­مىز­­­دىڭ ءتورت قۇبىلاسىن بايلانىس­تى­را جالعاستىرعان جاڭا تەمىر جول تو­راپ­تارىنىڭ ۇزىندىعى 2558 شاقى­رىم­عا سوزىلدى. ويلاپ قارا­ساڭىز, 3 مىڭ شاقىرىمعا جۋىق تەمىر جول ما­گيسترالى! باياعىدا الىپ كەڭەس وداعى ۇزاق جىلدار بويى تۇرعىزعان بام-نىڭ ۇزىندىعى 4200 شاقىرىمدى قۇ­را­عان بولاتىن. ەندەشە ەگەمەندىك العان جىلدار ىشىندە ەلىمىز ءوز كۇشىمەن-اق كىشى بام قۇرىلىسىن سالىپ تاستاعان ەكەن.

تاۋەلسىزدىك العان جىلدار ىشىندە ەلىمىز ترانزيتتىك تۇيىق مەملەكەتتەن قۋاتتى ترانزيتتىك مەملەكەتكە اينالدى. بۇل «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اك­تسيونەرلىك قوعامىنىڭ جاقىندا دايەك­تەلگەن 2017 جىلعى جۇمىس قورى­­تىن­دىسىنان دا ايقىن كورىنەدى. «قا­زاق­ستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كوم­پانياسى وتكەن جىلى ترانزيتتىك جۇكتەردى تاسىمالداۋ كولەمىن 16 ميل­ليون تونناعا جەتكىزىپ, 2016 جىلمەن سالىستىرعاندا 23 پايىزعا ارتتىر­دى. قىتاي – ەۋروپا – قىتاي باعى­­تىنداعى كونتەينەرلىك تاسىمال ەكى ەسەگە ءوستى. ءسويتىپ 201 مىڭ جفە (جيىرما فۋتتىق ەكۆيۆالەنت) جەت­تى. 2018 جىلى ترانزيتتىك تاسى­مال كولەمىن 17,1 ميلليون تون­ناعا جەت­كى­زۋ كوزدەلىپ وتىر. وسى رەتتە 2018 جىلى قىتاي – ەۋرو­پا – قىتاي باعى­تىن­داعى كون­تەي­نەرلىك تاسىمالدى شاما­مەن 340 مىڭ جفە-گە جەتكىزۋ جوس­پار­لان­دى. سوڭعى كەزدە قۇرىق پاروم كەشەنى مەن باكۋ – تبيليسي – كارس تەمىر جول تورابىنىڭ ىسكە قوسى­لۋى ەكسپورتتىق كونتەينەرلىك تاسىمال­دى ەسەلەپ ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. قا­زاق­ستاننىڭ جاھاندىق كولىك جەلى­سىنە ىقپالداسۋىنا «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» ەركىن ەكونوميكا­لىق ايماعىنا الەمدىك ءىرى سOSCO Shipping كومپانياسىنىڭ كىرۋى ما­ڭىز­دى ءرول اتقاردى. سونىمەن بىرگە وت­كەن جىلى «نۇرلى جول» باعدار­لا­­ماسى اياسىندا الماتى – شۋ تەمىر جول تورابىنىڭ ەكىنشى جەلىسى ىسكە قوسىلدى. وسى­لاي­شا, توراپتىڭ وتكىزۋ الەۋەتى 4 ەسەگە ءوستى. جۇردەك جو­­لاۋ­­شىلار پويى­زىن وتكىزۋ 6 ەسەگە جو­عا­رى­لادى. ۋچاسكەلىك جىلدامدىق سا­عا­­تىنا 39,6 شاقىرىمنان 44,5 شاقى­­رىم­عا ارتتى. قۇرىق پاروم كەشە­نى ارقىلى 1,5 ميلليون توننا جۇك جو­نەلتىلدى. تەستىلىك سىناق رەتىن­دە اۆ­توكولىك پاروم وتكەلى ىسكە قوسىلدى.

بۇگىندە مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندىق تەمىرجولشىلاردىڭ الدىنا ەلىمىزدىڭ اۋماعى ارقىلى وتە­تىن تران­زيتتىك جۇك تاسىمالىن ارت­تىرۋمەن بىرگە اۋقىمدى سەر­ۆيس­تىك قىزمەت جانە زاماناۋي لوگيستيكا جۇيەسىن قۇرۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى استانا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى قارساڭىندا استانادا «نۇرلى جول» ۆوكزال كەشەنى مەن استانا حا­لىق­ارالىق اۋەجايىندا جاڭا جولاۋشىلار تەرمينالى ىسكە قوسىلدى. جىل ىشىندە ەلىمىزدىڭ تەمىر جول تورابى بويىنشا 779 شاقىرىم جول جاڭعىرتىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 489 شاقىرىمدا جولاۋشىلار پو­يىز­دارىنىڭ, 402,5 شاقىرىمدا جۇك پويىزدارىنىڭ جىلدامدىعى ارتتىرىلدى. ەكسپو-2017 كورمەسى كە­زىندە قوسىمشا 14 باعىتتا پويىزدار قاتىناسا, ونىڭ ىشىندە 7 پويىزدىق باعىت تۇراقتى كەستەگە كوشىرىلدى. وسى كەزەڭدە 5 ميلليون 647 مىڭ جولاۋشىلار تاسىمالداندى. وتكەن جىلى ەلەكتروندى بيلەت ساتۋ 64 پايىزعا وسسە, 2018 جىلى ونى 75 پايىزعا ءوسىرۋ كوزدەلىپ وتىر.

«قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا ەلىمىزدى ترانزيتتىك-كولىكتىك, ساۋدا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ىسكەرلىك حابىنا اينالدىرۋداعى قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن دامىتۋعا ارنالعان ءىرى جوبالاردى ءىس جۇزىنە اسىردى. وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق كومپانيانىڭ تابىسى دا ارتىپ وتىر. ماسەلەن, وتكەن جىلى ۇلتتىق كومپانيانىڭ تازا تابىسى 12 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. جىل ىشىندە سالانى دامىتۋعا 255,9 ميلليارد تەڭگە جۇمسالدى. بۇل قارجى «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا تەمىر جول ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ, جولدىڭ ۇستىڭگى قاباتىن جاڭالاۋ, قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, جىلجىمالى قۇرامدى جاڭعىرتۋ جونىندەگى لوگيستيكالىق مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا جۇمسالدى. «وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەرىمىز جامان بولعان جوق. نەگىزىنەن جۇك تاسىمالىندا وڭ وزگەرىستەر بايقالدى. كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىم سالاسىنداعى سەرپىندى دامۋلاردىڭ ارقاسىندا ءبىز وركەنيەتتى كەشەندى لوگيستيكالىق تالاپقا ساي قىزمەت كورسەتۋگە قول جەتكىزدىك. بيىلعى جىلى دا ءبىز قول جەتكىزەر جەتىستىكتەرىمىزدى بيىكتەتە بەرۋىمىز كەرەك. 2018 جىلى جۇك اينالىمىن 214 ميلليارد توننا-شاقىرىمعا, جولاۋشىلار اينالىمىن 15 ميلليارد جولاۋشى-شاقىرىمعا, وپەراتسيالىق تابىس­تى 170 ميلليارد تەڭگەگە جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر», – دەيدى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسشىسى قانات الپىسباەۆ.

دۋالى اۋىز ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن بولجاۋ قيىن. تابيعات تارتۋىمەن قازاقستان ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى ءتورت قۇبىلانى بايلانىستىراتىن كوپىر ىسپەتتەس. سونىمەن بىرگە قازاقستان رەسەيدىڭ ونەركاسىپتىك ورتا­لىقتارىن قىتايدىڭ شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالى وڭىرىمەن جانە ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن بايلانىستىرادى. قازاقستان ەۋروپالىق وداق پەن قىتايدى بايلانىستىراتىن ءدالىز ەكەندىگى دە داۋسىز. سوڭعى جىلدارى ەلىمىز پارسى شىعاناعى ەلدەرىمەن دە تەمىر جول ارقىلى بايلانىسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.

سوڭعى ۋاقىتتا ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول» باعدارلاماسى الىپ كورشىمىز قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» حالىقارالىق جوباسىمەن ناقتى ۇيلەسىم تاۋىپ, قازاقستاننىڭ ەۋرازياداعى ءىرى ىسكەرلىك ترانزيتتىك حاب رەتىندە شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى شىنايى التىن كوپىرگە اينالۋىنا ۇتىمدى مۇمكىندىك جاساپ وتىر. بۇل مەگاجوباعا بەلسەنە قاتىسۋ ارقىلى قازاقستان 2020 جىلعا تامان ەلىمىزدىڭ اۋماعى ارقىلى وتەتىن ترانزيتتىك جۇك كولەمىن ەكى ەسە ارتتىرىپ, 50 ميلليون تونناعا جەتكىزۋى ءتيىس. بۇل مەملەكەتىمىزدىڭ قارجىلىق الەۋەتىن ارتتىرىپ, ترانزيتتىك قۋاتىن حالىقارالىق بيىككە كوتەرەدى. مىنە, وسى كەشەندى مىندەتتەردى سارالاي كەلىپ, ەلباسى ءوزىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا «ترانزيتتەن تۇسەتىن جىل سايىنعى تابىستى 2020 جىلى 5 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋ مىندەتىن» كۇن تارتىبىنە قويىپ وتىر.

جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»