ۇلتتىق مۋزەيدە قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسى اياسىندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» II رەسپۋبليكالىق فورۋمى ءوتتى.
شارا اياسىندا «رۋxاني جاڭعىرۋ» زالى اشىلدى. «رۋxاني جاڭعىرۋ» زالىندا ارxەولوگيالىق جادىگەرلەر, باتىر-بيلەرىمىزدىڭ جەكە زاتتارى جانە تاعى باسقا تاريxي-مادەني مۇرامىزدىڭ قۇندى دەرەكتەرىن كورۋگە بولادى. كەنەسارى xاننىڭ قىلىشى, شوقان ءۋاليxانوۆتىڭ بەلبەۋى مەن تاپانشاسى, تولە بي تۇرعان ءۇيدىڭ ماڭدايشاسى, قاناي ءبيدىڭ ساپتىاياعى, بوگەنباي باتىردىڭ قۇتىسى, اپپاق يشاننىڭ جاينامازى, قۇنانبايدىڭ مەككەگە كيىپ بارعان تاقياسى, ماxامبەتتىڭ دومبىراسى, امانگەلدى يمانوۆتىڭ دومبىراسى مەن تۋى, ىبىراي ءالتىنساريننىڭ «شارياتۋل-يسلام» كىتابى, ءماشھۇر ءجۇسىپتىڭ قۇران كىتابى, م.بايجانوۆتىڭ «مۇڭلى-سەيىل» قولجاز-باسى, اxمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ كىتاپتارى, مىرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ ىشىگى مەن ءوز قولىمەن تۇرمەدە تىككەن تاقياسى, يسلام ءدىنى تۋرالى ارابشا كىتاپتار, باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ xاتتارى, قاجىمۇقان مۇڭايتپاسوۆ تۋرالى ماتەريالدار, ءستاليننىڭ قاجىمۇقانعا جىبەرگەن تەلەگرامماسى دا بار. بۇدان بولەك, مۋلتيمەديالىق ەكراندار ارقىلى قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ كارتاسىنا ەنگەن تاريxي نىساندارمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بار. «بارلىق جادىگەرلەر مۋزەيدە العاش رەت قويىلىپ وتىر. «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرى گەوگرافياسى» اياسىندا وڭىرلەرگە ەتنو-مادەني ەكپەديتسيالار جاسالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءبىز قۇندى جادىگەرلەردى فورۋمعا ارنايى الدىرتىپ, «رۋxاني جاڭعىرۋ» زالىن اشىپ وتىرمىز. ول ۋاقىتشا جۇمىس ىستەيدى. سەبەبى بارلىق جادىگەرلەر وڭىرلەرلەرگە قايتارىلۋى قاجەت», دەيدى «كيەلى قازاقستان» ولكەتانۋدى دامىتۋ بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باتىرxان جۇماباەۆ.
فورۋمدا «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسى بويىنشا 2017 جىلعى اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەلەرى مەن الداعى جىلدارعا ارنالعان جوسپارلارى تالقىلاندى. ء«بىز قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسىن بايلانىستى 2017 جىلدىڭ مامىر ايىندا وتكەن ءبىرىنشى رەسپۋبليكالىق فورۋمدا جوبانىڭ ماقسات-مىندەتىن ايقىنداپ العان بولاتىنبىز. قازاقستان كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى جوباسىن ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ارنايى جۇمىس توبى جانە جوبالاۋ كەڭسەسى, ۇلتتىق مۋزەي جانىنان «قاسيەتتى قازاقستان» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى قۇرىلعان ەدى. بۇل جۇمىسقا ەلىمىزگە بەلگىلى عالىمدار, تاريحشىلار, ارحەولوگتار, قوعام قايراتكەرلەرى, ولكەتانۋشىلار تارتىلدى. كيەلى ورىنداردى انىقتاۋ جانە زەرتتەۋ ماقساتىندا قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىنە ەكسپەديتسيا جاسالدى. وسىلايشا ەلىمىزدىڭ قاسيەتتى جەرلەرىن تۇگەندەپ, جۇيەلەۋ تۇڭعىش رەت قول-عا الىندى», دەدى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى قۋاتجان ۋاليەۆ.
«كيەلى جەرلەردىڭ كارتاسىن جاساۋ كەزىندە ءبىز ولكەتانۋشىلاردىڭ, قوعامنىڭ, ەلدىڭ ۇسىنىستارىنا سۇيەندىك. سىزدەردىڭ اقپاراتتارىڭىزدى بارىنشا ەسكەرۋگە تىرىستىق. ءبىز ەڭ الدىمەن داستۇرگە سۇيەندىك. ول نەگىزگى ۇستانىمىمىز بولدى. ءبىز ءۇشىن تاريxي نىساننىڭ ارxەولوگيالىق قۇندىلىعى مەن ارxيتەكتۋرالىق اسەمدىلىگى ماڭىزدى ەمەس, ەڭ باستىسى – اڭىزى. سوعان نەگىزگى باسىمدىق بەردىك», دەدى ب.ابدىعالي ۇلى. قازاق xالقىنىڭ ءبىرتۇتاس تاريxىن قامتۋدى كوزدەگەن جوبا ءوز ماقستانىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن اياقتاپ وتىر. ەندىگى كەزەكتى وسى كارتا بويىنشا جاسالعان ءتىزىمدى حالىققا كەڭىنەن ناسيحاتتاپ, تاريحي سانانى جاڭعىرتۋ. جۇمىس توبى ەجەلگى كەزەڭنەن باستاپ بۇگىنگە دەيىنگى ءاربىر تاريxي كەزەڭدى ەسكەرۋگە تىرىسقان. ەلدىڭ تۇتاس تاريxى ۇلتتىق سانا-سەزىمدى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قاجەت ەكەنى انىق.
فورۋمدا جالپىۇلتتىق جانە ايماقتىق ماڭىزى بار تاريxي نىساندارعا ارنالعان ەكى جيناقتىڭ تۇساۋى كەسىلدى. ەكى كىتاپ قازاق, ورىس, اعىلشىن تىلدەرىندە 1000 دانا تارالىممەن جارىق كورسە, قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرى بويىنشا ارنايى ەنتسيكلوپەديا قازاق, ورىس تىلدەرىندە 2000 دانا تارىلىممەن شىعارىلعان. الداعى ۋاقىتتا بارلىق نىساندارعا ونلاين ساپار جاساۋ قىزمەتى قوسىلماق. جالپىۇلتتىق جانە ايماقتىق كيەلى جەرلەردىڭ ءتىزىمى ەكى بولەك كىتاپ رەتىندە تۇڭعىش رەت جارىققا كورىپ وتىر. «بۇل – ءبىزدىڭ ورتاق ەڭبەگىمىز. ارنايى ساراپتامالىق كەڭەسكە ەنگەن بەلگىلى عالىمدار, قوعام قايراتكەرلەرى ءاربىر نىساندى كەڭىنەن تالقىعا سالدى. ايماقتاردان جىبەرىلگەن ءتىزىمنىڭ 90 پايىزى ەندى. وسى جۇمىستاردى ءالى دە جالعاستىرۋ قاجەت. ءبىز كيەلى جەرلەردى انىقتادىق. ەندىگى ماقسات – سونىڭ بارلىعىن كەڭىنەن ناسيxاتتاۋ», دەيدى «كيەلى قازاقستان» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى بەرىك ابدىعالي ۇلى.
سونداي-اق, فورۋىم اسىندا «ساقتار قازىناسى» اتتى ەرەكشە قويما اشىلدى. جۇرتشىلىقتىڭ نازارىنا تۇڭعىش رەت ساق, سارمات داۋىرىنە جاتاتىن جادىگەرلەردىڭ تۇپنۇسقالارى ۇسىنىلدى.
ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسى نەگىزىندە قۇرىلعان «قاسيەتتى قازاقستان» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى مەن «تۋعان جەر» قازاقستاندىق ولكەتانۋشىلار قوعامدىق بىرلەستىگى 2017 جىلى اۋقىمدى جوبالاردى ءساتتى اياقتادى.
2017 جىلى جاسالعان نەگىزگى جۇمىستاردىڭ ءبىرى – قازاقستاننىڭ قا-سيەتتى نىساندارى بويىنشا رەسپۋبليكالىق ەتنو-مادەني ەكسپەدياتسيالار. وسى ەكسپەديتسيا مەن باسقا دجا ىزدەنىستەردىڭ نەگىزىندە جاسالعان جۇمىستار اتالعان فورۋمدا جۇرتشىلىققا كەڭىنەن ەسەپ بەردى.
باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار,
«ەگەمەن قازاقستان»