بۇگىن پارلامەنت ماجىلىسىندە ەلىمىزدەگى سوت-ساراپتاما قىزمەتىنىڭ ماسەلەلەرى جان-جاقتى تالقىلانعان ۇكىمەت ساعاتى ءوتتى. ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير بوجكو جەتەكشىلىك ەتكەن جيىندا ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ نەگىزگى بايانداما جاسادى.
جىلدىڭ العاشقى ەكى جۇمىس اپتاسىندا اۋىل-ايماقتاردى ارالاپ قايتقان دەپۋتتاردىڭ العاشقى وتىرىسىن اشقان توراعا ورىنباسارى كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان تاقىرىپتىڭ قوعامدىق ماڭىزى جوعارى ەكەندىگىنە نازار اۋداردى. سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوڭعى جولداۋىندا ناقتىلانعان باعىت-باعدار مەن ونىڭ الدىندا قابىلدانعان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى, جوسپار-جوبالاردى ءوزارا قابىستىرا وتىرىپ جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىرعاندىعىن تىلگە تيەك ەتتى. «وتكەن جىلى «سوت-ساراپتاما قىزمەتى تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى قابىلداندى. بۇل قۇجات سالالىق قىزمەتتىڭ كەيبىر تەتىكتەرىن جەتىلدىرىپ, ءتۇرلى ساراپتاما جۇرگىزۋدىڭ وزىق تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەرىن كەڭىنەن قولدانۋعا مۇمكىندىكتەر بەرەدى دەپ سانايمىز», دەگەن ۆ.بوجكو سوت-ساراپتاما قىزمەتىندە ءوز دەڭگەيىندە ورىندالماي قالعان ولقىلىقتار دا بار ەكەندىگىن اتادى. «ماسەلەن, 2013 جىلى ەل پرەمەر-ءمينيسترى بىرقاتار مينيسترلىكتەرگە ازاماتتار مەن ساراپشىلاردىڭ قىزمەتىنە قيىندىق تۋعىزباس ءۇشىن مايىتxانالارداعى جاعدايدى تارتىپكە كەلتىرۋدى تاپسىرعانى بەلگىلى. الايدا, بۇل ءتۇيىن ءالى كۇنگە دەيىن ءوز دەڭگەيىندە شەشىمىن تاپقان جوق. ءتىپتى, استانا قالاسىندا xالىق سانى 5 ەسەگە ارتسا دا, ءمايىتxانالار وبلىستىق دەڭگەيدە قالىپ وتىر. الماتىدا دا جاعداي ءماز ەمەس. قارجى مينيسترلىگى قازىرگى زامان تالاپتارىنا ساي ءمايىتxانا سالۋعا قارجى بولمەيدى. ال مەكەمەلەر مەن اكىمدىك ءبىر-بىرىنە سىلتەپ الەك. سول سەبەپتى سوت ساراپتاماسىن جاسايتىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن سوت ورگاندارى قيىندىق كورۋدە. وعان قوسا, بارلىق قۇقىق قورعاۋ ورگانى وڭىرلەردەگى بىرنەشە اۋداندا سوت-مەديتسينالىق ساراپشىلاردىڭ جوقتىعىن ايتىپ شاعىمدانادى. تەرگەۋشىلەر ءمايىتتى نەمەسە ءىس ماتەريالدارىن 200-500 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان سوت-ساراپتاما بولىمدەرىنە جىبەرۋگە ءماجبۇر. بۇدان قىلمىستىق ءىستى تەرگەۋ مەرزىمى سوزىلىپ كەتەدى دە, وسى ءىس بويىنشا جۇرەتىن ادامدار زارداپ شەگەدى», دەدى ۆ.بوجكو.
وسىلاي دەگەن توراعا ورىنباسارى قازىرگى كەزدە بۇل سالاعا جاۋاپتى ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ ايقىندالعان مىندەتى – سوت-ساراپتاما قىزمەتىن رەفورمالاۋ بولىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەلىپ, اتالعان قىزمەت جايلى ەگجەي-تەگجەيلى بايانداۋ ءۇشىن مىنبەردى ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆقا ۇسىندى. ءوز كەزەگىندە مينيستر ءا دەگەننەن-اق, سوت-ساراپتاما قىزمەتىن الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك تاجىريبەلەرىنە سايكەستەندىرىپ, جاڭعىرتىلعان قۇقىقتىق جۇيەنىڭ باستى ەلەمەنتىن قالىپتاستىرۋ ماقساتى كوزدەلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. قۇقىقتىق مەملەكەت ورناتۋدا سوت ساراپتاماسى ينستيتۋتىنىڭ ءرولى ايرىقشا ەكەندىگىن العا تارتقان مينيستر سالاداعى بىرقاتار قيىندىقتاردى جىپكە ءتىزدى. «ولار سىزدەرگە جاقسى ءمالىم جانە جۇيەگە جاعىمسىز اسەر ەتەدى. ايتالىق, ساراپتاما قورىتىندىسىن ۇزاق كۇتۋگە تۋرا كەلەدى. سونىمەن قاتار ولاردىڭ ساپاسى تومەن كۇيدە. بۇل جەردە ادەتتەن تىس جاعداي قالىپتاسادى. ساراپشىلاردىڭ قورىتىندىلارىندا ءجيى قاراما-قايشى تۇجىرىمدار بولادى», دەدى م.بەكەتاەۆ.
جالپى, قازاقستان تاجىريبەسىندە ساراپتاما ناتيجەلەرى انىقتىلىق ەنگىزۋدىڭ ورنىنا قوعامدا تەرىس رەزونانس تۋدىرعان جاعدايلار ورىن المادى دەپ ايتا المايمىز. وسى ارادا ساراپتاما قىزمەتى ءىستى انىقتاۋعا جانە ءادىل شەشىم قابىلداۋعا كومەكتەسۋى ءتيىس دەسەك تە, مۇنداعى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ جوعارى قاۋپى جاعدايدى قيىنداتا تۇسەدى. ءوزىنىڭ جەكە پايداسى ءۇشىن ساراپشى پىكىرىنە اسەر ەتۋدى قالايتىندار دا جوق ەمەس.
«ساراپتاما جۇيەسى داعدارىسىنىڭ سەبەپتەرى, ءبىر قاراعاندا, انىق سياقتى. بۇل – تومەن ەڭبەك اقى, ءالسىز ينفراقۇرىلىم, بىلىكتىلىكتىڭ تومەندىگى, كاسىبي كادرلاردىڭ كەتۋى. مۇنداي ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ توتە جولى رەتىندە تەك قارجىلاندىرۋدى ۇلعايتۋ تەتىگى تاڭدالادى. الايدا, ەگەر ورىندى جۇمىس ىستەيتىن مودەل بولماسا, كەز كەلگەن قوسىمشا اقشا قاراجاتتارى ءتيىمدى بولمايدى», دەگەن ادىلەت ءمينيسترى وسى ماقساتتا سوت-ساراپتاما قىزمەتىنىڭ مودەلىن وزگەرتۋ تۋرالى كۇردەلى شەشىم قابىلدانعانىن ايتادى. ونىڭ تۇسىندىرۋىنشە, قايتا جاڭعىرتۋدىڭ ءمانى – جاڭا مەحانيزمدەردى قۇرۋ جانە ەسكىلەرىن وزگەرتۋ بولىپ تابىلادى ەكەن.
سالا ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى قابىلدانعان زاڭ قىزمەتتىڭ كاسىبي تۇرعىدا جەتىلۋىنە وڭ اسەرىن تيگىزگەن. سوت ساراپشىلارىنىڭ پالاتاسى قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەۋ ءتارتىبى رەتتەلگەن. ناتيجەسىندە, رەسپۋبليكالىق پالاتا اياسىنا 105 سوت ساراپشىسى بىرىگىپ, ەلىمىزدىڭ 7 ايماعىندا فيليالدار قۇرىلعان. سونىمەن قاتار كادرلىق الەۋەتتى ارتتىرۋ ءۇشىن ارنايى وقۋ باعدارلامالارى شەڭبەرىندە 40 ساراپشى الەمدىك دەڭگەيدەگى وقۋ ورىندارىندا بىلىكتىلىكتەرىن جەتىلدىرگەن. بيىل بۇل باعىتتاعى جۇمىس جالعاسىن تاۋىپ, مولەكۋليارلى-گەنەتيكالىق جانە تراسولوگيالىق سوت-ساراپتاما زەرتتەۋلەرى, قولتاڭبالاردى تانىپ-ءبىلۋ, ۆيدەوفونوگرافيالىق, مەديكو-كريميناليستتىك ساراپتامالار جاساۋ شەبەرلىگىن شىڭداۋدان 170 مامان اقش, تۇركيا, ليتۆا سىندى ەلدەرگە اتتانادى دەپ جوسپارلانعان.
قالاي دەسەك تە, ءبىزدىڭ ەلدىڭ بۇگىنگى تاڭداعى سوت-ساراپتاما جۇيەسى جىلجىمايتىن م ۇلىك قورىن جاڭارتۋدى قاجەت ەتەدى. مينيستر م.بەكەتاەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە ءمايىتحانا عيماراتتارى بەلگىلەنگەن ستاندارتتارعا سايكەس كەلمەيتىنى جاسىرىن ەمەس. مينيسترلىك بۇل قيىندىقتاردى قولدا بار مۇمكىندىكتەر ارقىلى شەشۋگە تىرىسۋدا. جەرگىلىكتى اكىمدەرمەن كەڭەسىپ بوساپ جاتقان وبەكتىلەردى بەرۋ جانە جاڭا عيماراتتار سالۋ تۋرالى ماسەلەلەر پىسىقتالۋ ۇستىندە ەكەن. «تاعى ءبىر ماڭىزدى ءتۇيىن – ساراپتامانىڭ جۇمىسىنا قاجەتتى قاراجاتتاردىڭ جىل سايىن قىسقارتىلۋى. مىسالى, امورتيزاتسيالىق شىعىستارعا جەتكىلىكتى تۇردە قارجى بولىنبەيدى. سوندىقتان دا توزعان جابدىقتاردىڭ ماسەلەسى سول كۇيىندە قالىپ وتىر», دەگەن مارات باقىتجان ۇلى سوت-ساراپتاما قىزمەتىن جەتىلدىرۋ جونىندەگى جۇمىس كەلەشەكتە ءوز جالعاسىن تاباتىنىن ايتادى. «ارينە, بۇل سالا ەلىمىزدىڭ نەگىزگى ستراتەگيالىق قۇجاتتارىن جۇزەگە اسىرۋعا نەگىزدەلەتىن بولادى. وسى كۇنى مينيسترلىك كەزەڭ-كەزەڭمەن ەنگىزىلەتىن رەفورماعا باستاما جاسادى جانە ول ءبىراز ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى. ونىڭ ايتارلىقتاي ناتيجەلەرىن 4-5 جىل كۇتۋگە تۋرا كەلەدى», دەدى م.بەكەتاەۆ.
جيىن بارىسىن قوسىمشا باياندامانى ماجىلىستەگى زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ جاساپ, ول سالانىڭ بىرقاتار تۇيتكىلدى ماسەلەلەرىنە توقتالدى. «ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, بۇگىندە سوت-ساراپتاما قىزمەتى رەسپۋبليكامىزداعى 175 اۋداننىڭ 92-ىندە جوق ەكەن. ال بارىنىڭ وزىندە قىزمەت ەتەتىن كادرلاردىڭ ەڭبەك ءوتىلى 20 جىلدان اسىپ جىعىلادى. سول سياقتى ولاردىڭ قاتارىن 120-150 مىڭ تەڭگە شاماسىنداعى جالاقىمەن جاس ماماندارمەن تولىقتىرۋ مۇمكىن ەمەس سەكىلدى», دەدى دەپۋتات ن.ءابدىروۆ.
تاقىرىپتى تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتات م.ايسينا, ا.تولەشوۆ, ق.مۋسين, ا.تاسبولاتوۆ, س.ابدرحمانوۆ, ن.ميكاەليان سىندى حالىق قالاۋلىلارى سوت-ساراپتاما قىزمەتىنە قاتىستى ماسەلەلەردى كوتەرىپ, ءسوز سويلەدى. ال جيىن سوڭىندا ۇكىمەت ساعاتىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا ۇكىمەت اتىنا ءتيىستى ۇسىنىستار ازىرلەندى.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»