اقش-تىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى قىزمەتىن اتقارعان ريچارد حوگلەند ۆاشينگتوندا قازاقستاندىق جۋرناليستەرمەن كەزدەسىپ, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ امەريكاعا رەسمي ءىسساپارىنا قاتىستى پىكىرىمەن ءبولىستى.
ديپلوماتتىڭ ايتۋىنشا, ەلباسى ن.نازارباەۆ مەن اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ اراسىنداعى كەزدەسۋدە ەكىجاقتى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى تەرەڭدەتۋ جانە كۇشەيتۋ, وڭىرلىك جانە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ماسەلەلەرى تالقىلانادى.
«قازاقستان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپتىڭ ارنايى شاقىرتۋىمەن اق ۇيگە كەلەتىن ورتالىق ازياداعى تۇڭعىش كوشباسشى. مەملەكەت باسشىلارى كەزدەسۋ بارىسىندا الداعى ءۇش جىلعا ارنالعان ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستاردىڭ باعىت-باعدارى ايقىندايدى. ن.نازارباەۆ ايتقان ءسوزدى اق ۇيگە جينالعان لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ ءبارى مۇقيات تىڭدايدى, كەرەك جەرىن قاعازعا ءتۇرتىپ الادى. وسى تۇرعىدان العاندا كەزدەسۋدىڭ ەكى ەلگە دە ماڭىزى ەرەكشە», دەدى ر.حوگلەند.
اقش ديپلوماتىنىڭ پىكىرىنشە, ورتالىق ازيا الەم نازارىن وزىنە كوبىرەك اۋدارۋدى قاجەت ەتەتىن ايماق. سونىمەن قاتار ۆاشينگتون دا وڭىرمەن تىعىز ارىپتەستىك ورناتۋعا مۇددەلى.
«قازاقستان ورتالىق ازياداعى كوشباسشى مەملەكەت ەكەنىن شارتاراپتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرى بىلەدى. ەلدەرىڭىز الەمدىك دەڭگەيدە ابىرويعا يە بولىپ, حالىقارالىق ارەنادا ساياسي تابىستارعا قول جەتكىزدى. قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى ساۋدا جانە ەكونوميكالىق ارىپتەستىك تامىرىن الدەقاشان تەرەڭگە جىبەرگەن. مۇنداي قۋاتتى بايلانىستىڭ سەبەبى مىنادا. تاۋەلسىزدىك العان تۇستا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ تۇبەگەيلى ەكونوميكالىق رەفورمالار جاساۋ شەشىمى قازاقستاننىڭ الەمدىك ەكونوميكادا ءوز ورنىن تابۋعا كومەكتەستى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بۇل قادامى ءساتتى بولعانىن ۋاقىت دالەلدەدى», دەدى ديپلومات جۋرناليستەرمەن كەزدەسۋىندە.
ر.حوگلەند قازاقستاندا ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاسالعانىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى سالانى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ەلىمىزدە اتقارىلىپ جاتقان شارالار حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان جوعارى باعالانعان.
«قازاقستانعا ينۆەستيتسيا سالعان امەريكالىق الپاۋىت كومپانيالار جەتەرلىك ەكەنىن كوپشىلىك بىلەدى. مىسالى, استانادا General Electrics ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ وتىر. بۇدان بولەك كوپتەگەن ءتۇرلى دەڭگەيدەگى امەريكالىق كومپانيالار مىڭداپ سانالادى. قازىرگى تاڭدا قازاقستانداعى ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاسالعاندىقتان, الداعى ۋاقىتتا ولاردىڭ سانى ارتاتىنىنا كامىل سەنەمىن», دەدى بۇرىنعى ەلشى.
ديپلومات بيزنەس وكىلدەرى ءاردايىم قاعازباستىلىقتىڭ از جانە ينۆەستيتسيا سالۋدىڭ مۇمكىنشىلىكتەرى وڭاي بولعانىن قالايتىنىن اتاپ كورسەتتى. وسى ورايدا, ەلىمىزدە كەزەڭ-كەزەڭىمەن اتقارىلىپ جاتقان ينۆەستورلارعا قاتىستى وڭ وزگەرىستەردى الەم ەلدەرى بايقاپ ۇلگەرگەن.
«بيزنەس باستاۋعا جاسالعان جاعدايدى انىقتايتىن Ease of doing Business دەپ اتالاتىن حالىقارالىق ساراپتاما بار. قازاقستان اتالعان تىزىمدەگى ورنىن جىلدان جىلعا جاقسارتىپ كەلەدى. بۇل ساراپتاماعا بيزنەس وكىلدەرى ۇلكەن ءمان بەرەدى. ويتكەنى ولار ينۆەستيتسيا سالماستان تۇرىن سونداعى كاسىپكەرلىككە جاسالعان جاعدايعا, تۇسەتىن پايدا كولەمىنە جانە جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ بىلىمىنە نازار اۋدارادى. قازاقستاندا مۇنىڭ ءبارى بار», دەدى ديپلومات.
جۋرناليستەرمەن كەزدەسۋىندە ر.حوگلەند قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى رەتىندەگى باستامالارى ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, ەلىمىزدىڭ ۇستانىمى بۇۇ تاراپىنان جوعارى باعالانىپ وتىر.
«بۇۇ-داعى قازاقستاننىڭ تۇراقتى وكىلى قايرات وماروۆتى اقش-تا ەلشى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن كەزىنەن جاقسى تانيمىن. ول ‒ الەمدىك دەڭگەيدەگى ساياساتكەر. ق.وماروۆ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردى انىقتاۋ ءۇشىن كوپتەگەن ەلدەرمەن تىعىز بايلانىس ورناتتى. توراعالىق مەرزىمىندە قازاقستان كوتەرگەن باستامالار بۇۇ تاراپىنان قولداۋ تاباتىنىنا سەنىمدىمىن», دەدى ديپلومات.
ر.حوگلەند باراك وبامانىڭ باستاماسىمەن وتكىزىلگەن «س5+1» فورماتىنداعى كەزدەسۋ توڭىرەگىندە دە اڭگىمە قوزعادى. ونىڭ ايتۋىنشا, د.ترامپ ونىمەن جاقسى تانىس جانە كەزدەسۋدى قولدايدى. ەلشى جىلىنا ءبىر رەت ۇيىمداستىرىلاتىن جيىننىڭ جەتكىلىكسىز ەكەنىن, سوندىقتان ورتالىق ازياداعى بەس مەملەكەت رەسمي تۇردە تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەپ, گەوساياسي بلوك قۇرۋعا شەشىم قابىلدايتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. ونىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي قادام ايماقتىڭ الەۋەتىن جانە ەكونوميكاسىن كۇشەيتىپ, ەگەمەندىكتى نىعايتا تۇسەدى.
بۇدان كەيىن, ر.حوگلەند بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى قازاقستان توراعالىعى كەزىندە تالقىلاناتىن تاقىرىپتاردىڭ وزەكتىلىگىنە توقتالدى. ول يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ ماسەلەسى قازىرگى تاڭدا كۇن تارتىبىندە تۇرعانىن ايتادى. ەلشىنىڭ پىكىرىنشە, قازاقستان بۇل ماسەلەدە كورەگەندىگىن كورسەتىپ, جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋعا قاتىستى بەرىك ۇستانىمىن بەلگىلەدى. ر.حوگلەند ەلىمىزدىڭ مۇنداي شەشىمى باسقا ەلدەرگە ۇلگى بولۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى.
ريچارد حوگلەند 2008-2011 جىلدار ارالىعىندا اقش-تىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى قىزمەتىن اتقاردى. سونداي-اق ازياداعى بىرقاتار ەلدە ديپلوماتيالىق ميسسياسىن ورىندادى.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
ۆاشينگتون