جاسامپازدىق ءداۋىرى

رەسپۋبليكامىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي, مادەني جانە عىلىمي ومى­رىندەگى ەلەۋلى وقيعالاردىڭ بىرىنە اينالعان بۇل كىتاپ – عاسىر­لار­عا بەرگىسىز ۇلى داۋىردەن قالىپ­تا­س­قان تاۋەلسىز قازاقستان مەم­لەكەتى­نىڭ شەجىرەسى ىسپەتتەس. ويتكەنى ونى وسى تاۋەلسىز ەلدىڭ شىعۋ «تە­گىن», قالىپتاسۋ كەزەڭدەرىن, دامۋ باعىتتارىن جاقسى بىلەتىن ادام جازدى. كىتاپتىڭ مازمۇن­دىق جەلىسى جان-جاقتى ويلاستىرىل­عان, عى­لىمي تۇرعىدا دايەكتەل­گەن, دا­لەل­دى جانە ناقتى فاكتىلەر­گە نەگىز­د­ە­­لىپ تۇسىنىكتى تىلمەن قىس­قا دا نۇس­قا جازىلعان. ونىڭ ەرەك­شەلىگى – ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءار ءىستىڭ باسىندا بولىپ, ولاردى يدەيا­لىق جاعىنان قامتاماسىز ەتىپ, ءوزى كورىپ, ءوز قولىمەن اتقار­عان جۇمىستارىن وسى كىتابىندا وي ەلەگىنەن وتكىزۋىندە جاتىر. پرەزيدەنتتىڭ ەل تاعدىرى ءۇشىن ماڭىزى بار ءىس-شارالاردىڭ جوس­پار­لانۋ كەزەڭىنەن باستاپ, ولار­دىڭ ورىندالۋ بارىسى مەن نا­تي­جەلەرىنە دەيىن تىكەلەي ءوزى­نىڭ باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىرۋى, بارلىعىنان حاباردار بولىپ, ماسەلەنى تەرەڭ مەڭگەرۋى وقىر­مان­دار تاراپىنان مەملەكەت باس­شىسى ن.نازارباەۆقا دەگەن قىزى­عۋشىلىقتى ارتتىرىپ, ونىڭ جەكە پىكىرىن بىلۋگە دەگەن ۇمتىلىس تۋدىراتىنى تۇسىنىكتى نارسە.

ەلباسى ءوزى سالعان «قازاقستان­دىق جولدى» اراعا شيرەك عاسىر ۋاقىت سالىپ قايتا ءجۇرىپ وتكەن­دەي. ونى سارالاپ, سول كەزدەرى قا­بىل­دانعان شەشىمدەر نەگىزىندە ەسكى قاعيدالاردى قالاي قيراتىپ, باتىل رەفورمالار جۇرگىزىپ, يننوۆاتسيالاردى ومىرگە ەنگىزگەندى­گىن دالەلدى كورسەتكەن. كىتاپتا جاڭا ساياسي جۇيە قۇرۋدىڭ وزىن­دىك, تەك قازاقستانعا عانا ءتان ەرەك­­شە­لىكتەرى ايقىندالعان, نارىق­­تىق ەكونومي­كانىڭ نەگىزى مەن قۇقىق­تىق مەم­لە­كەتتىڭ ىرگەتاسىن قالاۋ­­دىڭ ەرەك­شە­لىكتەرى كورى­نىس تاپ­­قان. «الدىمەن ەكونوميكا,  سو­دان كەيىن ساياسات» قاعي­دا­تى­نىڭ شەشۋشى ءرول اتقار­عان­دى­عى­نا كوڭىل اۋدارىلعان. وسى نات­ي­جە­لەردىڭ نەگىزىندە جيناق­تال­عان جەكە تاجىريبەسى مەن سايا­سي ۇستانىمدارىن ەلباسى تا­عى دا ءبىر وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, ەل­دىڭ, حالىقتىڭ بولاشاعىنا باع­دار­لانعان جاڭا ستراتەگيالىق جوس­پار­لاردى رەت-رەتىمەن ۇسى­نىپ, ولاردى جۇيەلى تۇردە ىسكە اسى­رۋدىڭ تەتىكتەرى مەن العى­شارت­تارىنا توقتالعان.  داعدارىستاردى ەڭسەرىپ, جاڭ­عىرۋ پروتسەستەرىن ىلگەرىلەتۋ بارى­­سىندا كوپتەگەن جاڭاشىل ەكو­نو­مي­كالىق, ساياسي مەحانيزمدەر مەن قاعيداتتار پايدالانىلدى. سولار­دىڭ ىشىندە ەلباسى داعدا­رىس­تاردى سەرپىلىس ءۇشىن ءتيىمدى پايدالانىپ, قالىپتى جاعدايلاردان عانا ەمەس, سونداي-اق داعدارىستان دا ۇپايىن جوعالتپاي, پايدامەن شىعىپ وتىردى. ولار ءوز كەزەگىندە ەلدىڭ ەكونوميكاسى مەن مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن ۇنەمى جەتىلدىرىپ, دامىتىپ وتى­رۋعا سەپتىگىن تيگىزدى. 

پرەزيدەنتتىڭ ءمىنسىز لوگيكاعا نەگىزدەلگەن باسىم باعىتتاردى دۇرىس ايقىنداۋىنىڭ ارقاسىندا ەكونو­ميكا سالاسىنداعى تابىس­تارى­مىز سايىپ كەلگەندە ساياسي رەفورمالارعا ۇلاستى. حالىق­تىڭ ءال-اۋقاتى ءوستى, ەلدە تۇراقتى­لىق ورنادى, ازاماتتاردىڭ ەتنوس­تىق سيپاتىنا قاراماستان زاڭ الدىن­داعى تەڭدىگىنە, ياعني ۇلتارا­لىق بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمگە قول جەتكىزگەندىگىمىز اتالمىش كىتاپ­تىڭ ارقاۋىنا اينالعان. ەلبا­سى ەڭبەگىندە سىرتقى ساياسات­تىڭ اي­قىن جانە مىزعىماس باسىم­دىق­­­تارىنا دا ەگجەي-تەگجەيلى توق­تاعان. كوپۆەكتورلىق قاعيدا­تىنا نەگىزدەلگەن سىرتقى ساياساتى­مىز قازاقستاننىڭ الەمدىك دەڭگەي­دەگى بەدەلىن كوتەرگەندىگى, ونى حالىقارالىق ساحنادا تانىمال ەتكەندىگى دە ناقتى كورىنىس تاپ­قان. وسىنىڭ بارلىعىن تالداي كەلە, ن.ءا.نازارباەۆ «مەملەكەتتىك قۇ­رىلىس پەن دامۋدىڭ ايرىق­شا قازاق­ستاندىق ۇلگىسى قالىپ­تاس­تى دەۋگە تولىق نەگىز بار», دەپ قورىتادى. ەڭبەكتىڭ قۇندىلىعى – بولا­شاققا جول سالعان جەتىستىكتەردىڭ اتالۋىندا. ەلباسى ولاردىڭ قاتا­رىنا جاڭا مەملەكەتتىڭ قۇرى­لۋىن, تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاجى – استا­نا­نىڭ سالىنۋىن, قازاقستان حال­قىن ءبىرتۇتاس ۇلت رەتىندە قالىپ­تاس­تىرۋدىڭ باستالعاندىعىن جانە قازاقستاندىق دامۋ مودەلىنىڭ جاسال­عاندىعىن جاتقىزادى. تاري­حي تۇرعىدان الىپ قاراعاندا پرە­زي­دەنتتىڭ جاسامپازدىق ءداۋىرى – تاۋەل­سىزدىك كەزەڭدەرىن نەگىزدەپ, تۇجى­رىمداۋىن وراسان زور ماڭىزى بار وقيعا دەپ قاراستىرعان ءجون.

ءبىر سويلەگەن سوزىندە ەلباسى ءححى عا­سىرداعى قازاقستان تابى­سىنىڭ كىلتى رەتىندە جاڭعىرۋ ۇعىمىن ءبىرىنشى ورىنعا قويىپ, «جاڭعىرۋ – مەنىڭ مەملەكەتتىك ساياساتىمنىڭ باستى وزەگى», دەگەن بولاتىن. ەڭ­بەكتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشە تۇسى دا وسىندا بولسا كەرەك. ويتكەنى بۇل جۇمىس قازاقستاندى جاڭعىرتۋدىڭ ءۇش تولقىنىن جۇيەلى تۇردە زەردەلەۋ نەگىزىندە جازىلعان. 

بۇل عىلىمي جانە ساياسي تۇر­عى­دان العاندا مۇلدەم جاڭا كوز­قاراس, ال مەتودولوگيالىق جاعىنان كەلگەندە دە ورىندى ۇستانىم. سەبەبى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ-اق ن.ءا.نازارباەۆ ەل دامۋى­نىڭ باستى باعىتتارىن, بولاشاعىن ايقىنداۋ ماسەلەسىنە كوپ كوڭىل ءبولدى. پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى مەملەكەتتەر اراسىندا العاش بولىپ ستراتەگيالىق باعدارلامالار قالىپتاستىرىپ, ونى كەزەڭدەرگە ءبولىپ, ارالىق قىسقا جانە ورتا مەرزىمدى جوسپارلار جاساۋدى قول­عا الدى. جاسامپازدىق ءداۋىرىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونس­تيتۋتسياسىنىڭ قابىلدانىپ, پرەزي­دەنتتىك يسنتيتۋتتىڭ نىعا­يۋى داعدارىستى ەڭسەرۋگە, ۇزاق مەر­­زىمدىك «قازاقستان-2030» سترا­تەگيا­سى نەگىزىندە مەملەكەتتىڭ جۇيەلى دامۋىنا جاعداي جاسادى.

بەتبۇرىستىق سيپات العان وسىنداي الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, سايا­سي جانە قوعامدىق دامۋ ءۇردى­سى ەل­با­سىنىڭ جىل سايىنعى قازاق­ستان حالقىنا جولداۋلارى ارقى­لى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىم­دىقتارىن انىقتاپ, ولاردى ءتيىستى جوسپارلار نەگىزىندە ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك تۋدىرىپ وتىردى. وسىلايشا, سوناۋ 90-جىلدار­دىڭ باس كەزىنەن باستاۋ العان جاڭ­عىرۋ پروتسەسى وزىندىك لوگيكا­سى بار, جۇيەلى سيپاتقا يە بولىپ, بۇگىنگى رۋحاني جاڭعىرۋ كەزە­ڭىمەن ءوز جالعاسىن تاۋىپ وتىر. ونىڭ ديالەكتيكالىق باستاۋىن­دا دا, ونىڭ قايناعان ور­تاسى مەن كىندىگىندە دە, دامۋ پرو­­تس­ە­سىن­دە دە, قازىرگى جاhاندانۋ زا­ما­­نىندا حالقىمىزدىڭ رۋحاني مايەگىن نىعايتىپ, ونى ءارى قا­راي جالعاستىرۋ جولىندا دا ەل­باسى تۇردى. ەندەشە جاڭعىرۋ سايا­سا­تىنىڭ ءۇش تولقىنىنىڭ باسىن قوسىپ ساراپتاۋ, زەردەلەۋ, سول جاڭعىرۋلاردىڭ كونتەكستىندە بولا­شاققا باعىتتالعان تاعدىر­شەشتى قورىتىندىلار جاساپ, ستراتە­گيالىق جوسپارلار قۇرۋ ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەنشىسىنە تيگەنى دە زاڭدى نارسە.

بۇل كىتاپتىڭ ماڭىزدىلىعى قازاق­ستاندىق دامۋ ۇلگىسىنىڭ تابي­عا­تى مەن ەۆوليۋتسياسىن جان-جاق­تى جانە تەرەڭ زەرتتەۋگە ار­نال­­­عان­دى­عىندا. وسى جاعدايدىڭ ءوزى ءبىز قا­راستىرىپ وتىرعان ەڭبەك­كە تەك تا­ريحي پۋبليتسيستي­كا جانرى تۇر­عى­­سىنان عانا قاراۋ­دى ازدىق ەتە­تىن سياق­تى. ونى تولىق­قاندى عىلى­مي با­سى­لىم, باي جانە قۇندى دەرەك­كوز رە­تىندە قاراستىرعان ورىندى شىعار.

وعان نەگىز دە بار. اۆتور كى­تاپ­­تى جازۋ بارىسىندا ءوزىنىڭ تۇپ­­­نۇس­قالىق جازبالارىن, مۇ­را­­عات­تىق قۇجاتتاردى, ستاتيس­تيكالىق مالى­مەتتەردى كەڭى­نەن پايدالانعان. ونىڭ ۇستىنە مەملەكەت باسشىسى تالداپ وتىر­عان ستراتەگيالىق قۇجاتتار, جال­پىۇلتتىق باعدارلامالار مەن رەسمي شەشىمدەردىڭ بارلىعى كەزىندە ەلباسىنىڭ جەكە باستا­ماسىمەن, ۇسىنىسىمەن عىلى­مي تۇرعىدا نەگىزدەلىپ, ونىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن وتكەن ماجىلىستەردە جان-جاقتى تالقى­لاۋدان وتكەن دۇنيەلەر. ماسە­لەن, كىتاپتا ارنايى قاراس­تىرىل­عان ەلباسىنىڭ جىل سايىنعى قازاقستان حالقىنا جول­داۋلارى ايتقاندارىمىزدىڭ دالەلى بولا الادى. ولارعا پرەزي­دەنتتىڭ قاي­تا­دان ورالىپ, تاريحي كەزەڭ­دەر­مەن, جاڭارۋ ساياساتىمەن بايلانىستىرا جۇيەلەۋى وسى كىتاپتىڭ تاعى ءبىر ۇتىمدى قىرى دەپ ەسەپتەيمىن.

ءبىز ءبىر اقيقاتتى ەستەن شىعار­ماۋى­مىز كەرەك سياقتى. كەڭەس داۋى­­رىندە تاريحىمىزدى جازۋدان قاساقانا شەتتەتىلىپ ءوز تاريحىمىزدى باسقالاردىڭ جازعانىنان وقۋعا ءماجبۇر بولدىق. سوندىقتان ءبىزدىڭ تاريحىمىزدا اشىلماعان «اقتاڭداقتار» جەتىپ ارتىلادى. ەندىگى جەردە, تاۋەلسىزدىك ال­عان كەزىمىزدە, تاريحىمىزدى بۇر­ما­لاۋعا, جۇلمالاۋعا, «جاڭا اقتاڭ­داق­تار» تۋدىرۋعا جول بەرۋدىڭ ەش­بىر قيسىنى جوق. ويتكەنى ول ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزبەن تىكەلەي بايلانىستى نارسە. ەندىگى قاتەلىگىمىز ول ءوز تامىرىمىزعا ءوزىمىز بالتا شاپقانمەن تەڭ بولادى. 

سوندىقتاندا بولار, مەملەكەت باسشىسى بۇل ەڭبەگىندە ء«بىزدىڭ ازاماتتارىمىز, اسىرەسە, جاستارىمىز باعدارىمىزدىڭ نە ءۇشىن جانە قالاي ايقىندالعانىن, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قانداي جاعدايدا ومىرگە كەلىپ, قۇرىلعانىن, ونى قالىپتاستىرۋدا قانداي ادامدار­دىڭ ماڭىزدى ءرول اتقارعاندىعىن, سول كەزدە قانداي وقيعالار بولعا­نىن بىلۋ­گە ءتيىس», دەگەندى ايتادى. وسى­نىڭ بارلىعىن وي تارازىسىنان وتكىزۋ بارلىعىمىزعا قاجەت ەكەن­دىگىن ەسكەرتەدى.

ەندەشە بۇگىنگى تاڭداعى تاريحي, قوعامدىق-ساياسي پروتسەس­تەردىڭ بەل ورتاسى ەمەس, باستاۋىندا تۇرعان قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرە­زي­دەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» ەڭبەگى نەگى­زىن­دە تاۋەلسىز قازاق­­ستاننىڭ كانون­دىق تاريحىن جازىپ, سو­عان سۇيەنە وتىرىپ وقۋ­لىقتار ماسە­لە­سىندەگى ولقىلىق­تار­دى جون­گە كەلتىرۋدى قولعا الۋ قوعام­­دىق عىلىم (اسىرەسە تاريحشى­لار) وكىلدەرىنىڭ الدىندا تۇرعان باس­تى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولۋعا ءتيىس سياقتى. 

ويتكەنى بۇل كىتاپ – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ داڭقتى تاريحىن بىلۋگە جانە تۇسىنۋگە, ەلىمىزدى ماق­تان ەتىپ, حالقىمىزدىڭ پات­ريوت­تىق سەزىمىن كۇشەيتەتىن ەڭ­بەك. ونىڭ ۇستىنە ول – دەرەكتەر­دى تالداۋ, وقيعالارعا وبەكتيۆتى باعا بەرۋ, تاريحي ۇدەرىستەردى بولاشاق تۇر­عى­سىنان تەرەڭ ءتۇسىنۋ, وتكەنگە قازىرگى كەزەڭ تۇرعىسىنان كوز سالۋ جانە بولاشاقتى ويلاي وتىرىپ, وتكەندى ۇمىتپاۋ سياقتى ازاماتتىق, عىلىمي ۇستانىم نەگىزىندە جازىل­عان قولدانبالى سيپاتى بار جۇمىس.

ن.ءا.نازارباەۆ كىتابىندا تاريحتان وزىمىزگە جانە ەلىمىزدىڭ ودان ءارى دامۋىنا قاجەتتى تاعىلىم الا ءبىلۋ قاجەتتىگىن ايتا كەلە: «تاۋەل­سىز قازاقستان تاريحىنىڭ باستى تاعىلىمى مىنادا: كەز كەلگەن تىعى­رىقتان جول تاۋىپ, كەدەرگىنى – مۇم­كىندىككە, تاۋەكەلدى تابىسقا اينال­دىرىپ, ەڭ اسقاق ارمانعا قول جەتكىزۋ اركىمنىڭ ءوز قولىندا... ۇلى تاريح كەمەل كەلەشەككە جەتە­لەيدى», دەيدى. ايتا كەتۋ كەرەك, ەلباسى تاريحتى قوعامدى ۇيىس­تىرۋدىڭ قۋاتتى فاكتورى رەتىندە قاراستىرۋعا ۇلكەن ءمان بەرگەن.

ولاي بولسا, جوعارىداعى سوز­دەر­دى پرەزيدەنت بەكەردەن-بەكەر ايتىپ وتىرعان جوق. سەبەبى اينالامىزدى قانتوگىستى ازامات سوعىسىنىڭ ءورتى شارپىپ جات­قاندا ءبىز سول قايعى-قاسىرەتتى بول­­­دىر­­مادىق: «ويتكەنى 1991 جىلى ار­قايسىمىز جۇرەك قالاۋى­مىزدى بىلدىرە وتىرىپ, تىلەككە تىلەك, بىلەككە بىلەك قوسىپ, ور­تاق شاڭىراق استىنا بىرىگىپ, بە­رە­كە-بىرلىكتىڭ, ىنتىماق پەن دوس­تىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەت­تىك. بۇل – ءبىزدىڭ ۇكىلى ءۇمىتىمىز, ءبارى­مىزدى باقىتقا جەتەلەگەن بايان­دى تاڭ­داۋىمىز بولدى», دەي­دى پرە­زي­دەنت. سوندىقتان ول كىتا­بىن جا­سامپاز, بىرلىك پەن تۇراق­تى­لىق­تى تۋ ەتىپ ۇستاعان حال­قى­نا ارناۋىنىڭ وزىندە ۇلكەن ءمان بار. راسىندا دا, ەلباسى اتاپ وت­كەن­دە­ي, ادام تاع­دىرى وتانى­مەن تا­عدىرلاس. ۇلت­ارالىق جەتىس­تىگىمىز – قوعامدىق ءومىر مەن ونىڭ جاڭا تاريحىنىڭ بارىسىن انىق­تايتىن ۇلى قۇندىلىق دەيتىنىمىز دە سوندىقتان. ەلباسى ايتقانداي ء«بارىمىز بىرگە – ءبىرتۇتاس حالىق­پىز, ءبىزدىڭ ارقايسىمىز – ونىڭ ءبىر-ءبىر بولشەگىمىز».

كىتاپتا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ دۇنيەگە كەلۋى, وعان تونگەن سىن-قاتەرلەر, ۇلى بەتبۇرىس كەزەڭنىڭ قىر-سىرى, قياعا قۇلاش سەرمەۋ كەزەڭىمىز, ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ ەرەكشەلىكتەرى, مەملەكەتتىك ءتىل, دىنارالىق كەلىسىم مەن ديالوگ­تىڭ ماڭىزدىلىعى, قالىپتاس­قان مەم­لە­كە­تىمىزدىڭ قۇرىلۋى تە­رەڭ زەرتتەلگەن. بىرەگەيلىك پەن تۇراق­تىلىقتى نىعايتۋ, جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم ماسەلە­لەرىنە جاڭا كوزقاراس قاجەتتىگى ءسوز بولعان. 

جاڭا ەكونوميكاعا بەت بۇرۋ, ينستيتۋتتىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ, حالىقتىڭ ءال-اۋقا­تىن جانە ادامي كاپيتالدى ارتتىرۋ, جاستاردىڭ ورنى, قوعام دامۋ­ىنىڭ باسقا دا ماسەلەلەرىنە ەرەكشە كوڭىل اۋدارۋ, ۇلت جوسپارىن جۇيەلى ورىنداۋدىڭ ماڭىز­دىلىعى دا پرەزيدەنتتىڭ نازارىنان تىس قالماعان.

اۆتور مەملەكەتتىڭ ىشكى سايا­ساتى, ونىڭ بارلىق سالا­لارى­نىڭ دامۋىن قامتىپ, تاريحي تۇرعىدا ساراپتاپ, ەلدىڭ قارقىندى دا ءتيىمدى دامۋى ستراتەگيالىق مەم­لەكەتتىك جوسپار­لاۋسىز مۇم­كىن ەمەستىگىنە كوز جەتكى­زەدى. ول «قازاقستان-2030» سترا­تەگيا­سىنىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالۋىن ايعاقتارمەن دالەل­دەپ, ونىڭ 25 باستى ناتيجە­لەرىن ايقىن كورسەتكەن. سونىمەن بىرگە 1991-2017 جىلدارداعى تاۋەلسىز قازاق­ستان­نىڭ 33 باستى ناتيجەلەرى ىرىك­تەلىپ, عىلىمي تۇردە نەگىزدەلگەن ناقتى قورىتىندىلار جاسالعان. 

پرەزيدەنت جاڭا جاhاندىق احۋال­عا سايكەس جاڭا باعداردى اي­قىن­داپ, قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ «قازاقستان - 2050» ستراتەگياسىنا سۇيەنە وتىرىپ, 2017 جىلدىڭ باسىنان باستاپ مەملەكەت پەن قوعام­دى جاڭعىرتۋدىڭ ءۇش باعىتىن ىسكە قوستى. نەگىزگى مىندەتتەرى ءوزارا تو­عىسپايتىن وسى ءۇش جاڭعىرۋ تۇتا­سا كەلگەندە مازمۇنى مەن الگو­­ريتمى ءبىرتۇتاس جاڭعىرۋ جانە دا­مۋ پروتسەسىن تۇزەدى. ساياسات, ەكو­نوميكا جانە سانا ۇشتاعانى قازاق­ستاندا ءۇشىنشى جاڭعىرۋدىڭ باس­تال­عانىن كورسەتەدى. ول ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كۇشەيتىپ, ونى الەمدەگى ەڭ دامىعان وتىز مەم­لەك­ەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا جاع­داي جاساماق. مەملەكەت باسشىسى ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورما­لار­­دىڭ وزەگى رەتىندە قوعامدىق سانا­نىڭ جاڭعىرۋىنا, ەلدىڭ رۋحاني تۇ­­لەۋىنە باسىمدىق بەرۋ ارقىلى قازاق­­س­تان حالقى ءۇشىن ءححى عاسىر­دا­عى ەڭ باستى مىندەتتى انىقتاپ بەردى. 

جاپسارباي قۋانىشەۆ,  قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ كىتاپحاناسى ۇيىمداستىرۋشىلىق  جۇمىس قىزمەتىنىڭ باسشىسى, ساياسي عىلىمداردىڭ دوكتورى