بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ەڭ ىرگەلى قۇرىلىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە بولۋ جانە وعان توراعالىق ەتۋ الەمدەگى ەلدەردىڭ كەز كەلگەنىنە بۇيىرا بەرمەيدى. وعان حالىقارالىق قوعامداستىقتا ۇستامدى ساياساتىمەن ءوزىن مويىنداتا بىلگەن مەملەكەتتەر عانا قول جەتكىزە الادى. ەلىمىزدىڭ وسىنداي دەڭگەيدە مويىندالۋى, تورتكۇل دۇنيەنىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن تورەلىك ايتاتىن تورگە وتىرۋى ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى ەكەنى اقيقات.
ءبىزدىڭ ەلىمىز بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە قازىرگى زاماننىڭ بارىنشا وزەكتى حالىقارالىق پروبلەمالارى بويىنشا بەلسەندى پوزيتسيا ۇستاناتىن مەملەكەت رەتىندە مۇشە بولدى. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 47-سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتى تۋرالى ايتا كەلىپ, ەكى ماڭىزدى ماسەلەنى ۇسىنعان ەدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – بارلىق ەلدەر ۇكىمەتتەرىنىڭ ىزگى نيەت ءبىلدىرۋ تارتىبىمەن ۇيىمنىڭ بىتىمگەرلىك كۇش-جىگەرىنىڭ قورىن قۇرۋدى باستاۋ. وندا ءاربىر مەملەكەت وسى قورعا وزدەرىنىڭ قورعانىس بيۋدجەتىنىڭ ءبىر پايىزىن ءبولىپ, ونى جىل سايىن ۇلعايتىپ وتىرۋ كوزدەلگەن. ەكىنشى ۇسىنىسى – ازياداعى ءوزارا ىقپالداستىق جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس شاقىرۋ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى باستامالارى كوپشىلىك ەلدەر تاراپىنان, سونداي-اق بۇۇ تاراپىنان قولداۋ تاپتى جانە ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىن ايقىنداۋدا ەرەكشە ءرول اتقاردى.
بۇۇ مەن قازاقستان اراسىندا وسىلاي باستالعان ىنتىماقتاستىق بۇۇ جارعىسىنا سايكەس دامىپ, بۇگىندە جوعارى ساتىعا كوتەرىلدى. بۇل جەردە قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ الەمدە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە, جاپپاي قىرىپ-جوياتىن يادرولىق قارۋدى ءوندىرۋدى توقتاتۋعا, يادرولىق سىناقتاردى وتكىزۋگە تىيىم سالۋعا, ادام ولىمىنە سوقتىراتىن قارۋلى قاقتىعىستار مەن جانجالداردى بەيبىت جولمەن رەتتەۋگە, تەرروريزم مەن زاڭسىز ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ اينالىمىنا قارسى كۇرەسۋگە شاقىرعان باستامالارىنىڭ, ۇسىنىستارىنىڭ ورنى بولەك ەكەنىن ايتۋىمىز كەرەك. قازىرگى كەزدە ءدال وسى ماسەلەلەر ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىمەن الەمدىك قوعامداستىقتىڭ نازارىن اۋدارىپ كەلەدى ءارى الاڭداتىپ وتىر.
ەلىمىز بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشەلىگىنىڭ ءبىر جىلىن ارتتا قالدىردى. تانىمال ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلار جىل ىشىندە اتقارىلعان جۇمىستار مەن وتكىزىلگەن ءىس-شارالارعا جوعارى باعا بەردى. ەلباسىمىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلى مەن ساياساتكەرلىگىن دە ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ويتكەنى ەلىمىز ۇيىمنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشەلىككە سايلانعان كۇنىنەن باستاپ, وعان قاتىستى ماسەلەلەر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىندا بولدى جانە باقىلاۋىندا بولىپ كەلەدى.
«ەلىمىزدىڭ وعان سايلانۋى – قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلى مەن ەڭبەگىنىڭ مويىندالۋى دەگەن ءسوز, – دەگەن ەدى پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 2017-2018 جىلدارداعى تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە سايلانۋىنا بايلانىستى ۇندەۋىندە. – ءبىزدىڭ ەلىمىز بەيبىتشىلىكتى, قاۋىپسىزدىكتى جانە ورنىقتى دامۋدى جاقتايتىن تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ بارلىعىندا ءوزىنىڭ ناقتى ىستەرىمەن دالەلدەپ كەلەدى. بىزگە الەمدىك قوعامداستىقتىڭ مۇنداي سەنىم كورسەتۋى مەملەكەتىمىزدىڭ قارقىندى دامۋىنا جانە بەرەكە-بىرلىگىمىزگە دە بايلانىستى».
قازاقستاننىڭ ۇيىمنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مۇشەلىگىنە سايلانۋى, ونىڭ ءبىر جىلىن تابىستى اياقتاۋى, ەلباسىمىز اتاپ وتكەندەي, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس, بۇعان دەيىن حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە جاۋاپ بەرەتىن بەدەلدى ورگاندا ەشقاشان وكىلەتتىلىك ەتپەگەن بۇكىل ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ دە تابىسى. سەبەبى بۇعان دەيىن ورتالىق ازياداعى مەملەكەتتەردىڭ ەشقايسىسى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشەلىككە سايلانباعان. قازاقستان بۇل جاۋاپتى ءارى مارتەبەلى ورگان مۇشەلىگىن حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ كۇردەلى كەزەڭىندە, جانجالدار مەن قاۋىپ-قاتەردىڭ اسقىنعان كەزىندە اتقارىپ وتىر. ەلىمىز وسى قاتەرلەردەن تارتىنىپ وتىرعان جوق. قايتا وسىناۋ جاھاندىق پروبلەمالاردى شەشۋدىڭ جولدارىن ىزدەستىرۋگە سۇبەلى ۇلەس قوسۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەپ كەلەدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ەلىمىزدىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشەلىگى قىزمەتىنە كىرىسۋىنە بايلانىستى «قاۋىپسىز, ءادىل جانە وركەندەگەن الەم قۇرۋ ءۇشىن جاھاندىق ارىپتەستىكتى نىعايتۋعا قازاقستاندىق تۇجىرىمدامالىق كوزقاراس» اتتى ساياسي جولداۋ ارناعانىن حالىقارالىق قوعامداستىق جاقسى بىلەدى. بۇل ساياسي جولداۋ وتكەن جىلدىڭ قاڭتارىندا بۇۇ-دا كوپشىلىككە تانىستىرىلدى دا. ءىس-شاراعا بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش تە قاتىستى. مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ جولداۋىندا «قازاقستان قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ مەن نىعايتۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماڭىزدىلىعىن نەگىزگە الا وتىرىپ, ونىڭ بۇكىل كۇن ءتارتىبى بويىنشا ءادىل جانە شىنايى جۇمىس ىستەيتىن بولدى», دەپ اتاپ وتەدى.
وسىعان بايلانىستى توراعالىقتىڭ العاشقى وتىرىسىندا قازاقستان تاراپى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ, قاڭتار ايىنداعى قىزمەتىنىڭ باعدارلاماسىن بەكىتتى, جۇمىس جوسپارىن ناقتىلادى. قاتىسۋشى شەتەلدىك ديپلوماتتار باعدارلامانىڭ ساپالى دايىندالعانىنا نازار اۋداردى. مىسالى, بۇۇ-داعى رەسەيدىڭ تۇراقتى وكىلى ۆاسيلي نەبەنزيا قازاقستاندىق دەلەگاتسيانىڭ كەڭەس توراعالىعىنىڭ جۇمىسىن ءساتتى اتقاراتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. ال ۇيىمداعى اقش-تىڭ تۇراقتى وكىلى نيكي حەيلي مەن وزگە دە ەلشى-ديپلوماتتار قازاقستان باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن «جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتپاۋ: سەنىم شارالارى» دەگەن تاقىرىپتاعى ءىس-شارانىڭ اسا وزەكتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىندە ەلباسىمىزبەن تەرەزەسى تەڭ كەلەتىندەي الەمدىك دەڭگەيدەگى ساياساتكەر وتە سيرەك, ءتىپتى جوق دەسە دە بولادى. سوندىقتان دا قازاقستان باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ كوتەرگەن باستامالارى مەن ايتقان ۇسىنىستارى جوعارى باعالانىپ, حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ جاتادى. سونداي-اق بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى, الەمگە تانىمال ساياساتكەرلەر ونىمەن كەزدەسۋگە ىنتا تانىتىپ وتىرادى. مىسالى, بۇۇ-نىڭ بۇرىنعى باس حاتشىلارى كوفي اننان جانە پان گي مۋنمەن بىرنەشە رەت كەزدەستى. ولار ەلىمىزگە رەسمي ساپارمەن كەلىپ تە قايتتى.
ال بۇۇ-نىڭ قازىرگى باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريشپەن وتكەن جىلى ەكى مارتە كەزدەستى. استانادا وتكەن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ كەڭەسىنە ارنايى كەلگەن ا.گۋتەرريش پەن ن.ءا.نازارباەۆتىڭ كەزدەسۋىندەگى ەكەۋارا اڭگىمەدە بارشاعا ورتاق ماسەلەلەر تالقىلانعانىن كورەر ەدىك. «شىۇ تاريحىندا بۇۇ باس حاتشىسى ونىڭ جۇمىسىنا ءبىرىنشى رەت قاتىسۋدا. ءسىزدىڭ وسى شاراعا كەلۋىڭىز ۇيىم ءۇشىن تاريحي ءسات – شىۇ-عا ءۇندىستان مەن پاكىستاننىڭ قابىلدانۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىر. سول ارقىلى بۇل ۇيىم ايماقتىق دەڭگەيمەن شەكتەلمەي, ەلەۋلى ساياسي كۇشكە اينالۋدا», دەپ اتاپ وتكەن ەدى ەلباسىمىز.
قازاقستان پرەزيدەنتى, سونداي-اق قازاقستان بۇۇ قىزمەتىنىڭ قاعيداتتارى مەن ونىڭ بارلىق باستامالارىن ءاردايىم قولداپ كەلگەنىنە نازار اۋداردى. ء«وزىڭىز بىلەتىندەي, قازاقستان انتيادرولىق قوزعالىس كوشباسشىسى سانالادى جانە بۇۇ تاراپىنان 29 تامىز – يادرولىق سىناقتارعا قارسى حالىقارالىق ءىس-قيمىل كۇنى بولىپ جاريالاندى», دەدى ەلباسى. ال بۇۇ باس حاتشىسى ا.گۋتەرريش شىۇ-عا ءۇندىستان مەن پاكىستاننىڭ مۇشە بولعانىنا توقتالا كەلىپ: «مەن وسى سامميتكە شىۇ-نىڭ بىرتە-بىرتە بۇكىل الەمدەگى ىقپالداستىق ورتالىعىنا اينالا باستاعانىن جەتە سەزىنىپ كەلدىم. بۇل ۇيىم بۇگىنگى الەمدىك قۇرىلىمنىڭ ماڭىزدى تىرەگى بولىپ سانالادى. ءۇندىستان مەن پاكىستان وسى باسقوسۋدا سىندارلى ديالوگ جۇرگىزۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە يە بولادى دەپ ويلايمىن», دەدى.
جىل وتكەن سايىن الەۋەتى ارتۋ ارقىلى ءىرى حالىقارالىق ۇيىمعا اينالعان شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسى بويىنشا قۇرىلعان بولاتىن. ال ەلىمىزدىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە توراعالىعى باستالعانىنا ەكى اپتاعا جۋىقتادى. بۇل قازاقستان ديپلوماتياسى ءۇشىن ۇلكەن سىن جانە سىناق بولماق. ەلىمىزدىڭ وسى سىناقتان دا سۇرىنبەي وتەتىنىنە سەنىم مول.
ءاليسۇلتان قۇلانباي, «ەگەمەن قازاقستان»