ول جامبىل اۋىلىنداعى مەكتەپتىڭ كىتاپحاناسىنان ورىن الىپتى. «ماقتا قىز», «تازشا بالا», «مىستان كەمپىر», «باۋىرساق», «ماقتانشاق بالا», «تۇلكى مەن قۇمىرا», «بەس ەشكى» سياقتى قازاق جانە ورىس ەرتەگىلەرى, جان-جانۋارلار بەينەسىندەگى قۋىرشاقتار – ۇيىرمەنىڭ باستى كەيىپكەرلەرى. شاعىن تەاتر قورىندا 50-دەي قۋىرشاق بار.
ۇيىرمە «ەرتەگىلەر الەمىندە» دەپ اتالادى. كىتاپحاناعا كىرگەن بەتتە قۋىرشاقتار قارسى الادى. كىتاپحاناشى جانار قويشىبايقىزى ەرتەگى كەيىپكەرلەرىنە كيىمدەردى دە ءوزى تىگەدى ەكەن. جۇمساق ويىنشىقتاردى ساتىپ الادى. ولاردى سوگىپ, قولعا ىڭعايلاپ قايتا تىگىپ شىعادى. جۇمىس ۇستەلى ءتۇرلى-ءتۇستى قاعاز, كارتون, ماتالار, جىپتەر, ماقتا, مونشاقتار, اعاش, تەرى, بوياۋلارعا تولى. كەزەكتى ەرتەگى قويىلىمىنا دايىندالۋدا. ساحنالىق كورىنىستى دە ءوزى دەكوراتسيالايدى. ماقساتى – وقۋشىلاردىڭ ادەبيەتكە قۇشتارلىعىن وياتۋ, ولاردى كىتاپ وقۋعا ىنتالاندىرۋ, تەاتر, ونەر الەمىنە دەگەن قىزىعۋشىلىقتارىنا مۇمكىندىك بەرۋ. ۇيىرمە اۋدان ورتالىعىنداعى «پسيحولوگيا-پەداگوگيكالىق تۇزەۋ ورتالىعىندا» تاربيەلەنىپ جاتقان مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا ەرتەگىلەرىن كورسەتىپ, قۋانتىپ قايتىپتى.
– العاشىندا قۋىرشاقتاردى قاعازدان جاسادىم. قولعا كيگەندە قۋىرشاق قيمىلعا كەلەتىندەي بولۋى كەرەك. ءجىپ نەمەسە سىم ارقىلى قوزعالتاتىن تۇرلەرى دە بار. ساحنالىق قويىلىمدارعا كەيىپكەر رەتىندە قاتىسۋ وقۋشىلارعا, ارينە وتە قىزىق, دەيدى جانار قويشىبايقىزى.
ساحنانىڭ ەرتەگى مازمۇنىنا ساي بەزەندىرىلۋى, اسەم تابيعاتتى جانداندىراتىن دىبىستارعا ەرەكشە ۇيلەسىمدىلىك قاجەت. ۇيىرمەگە توميريس ابدراحمانوۆا, ماحاببات ءجۇنىسوۆا, اياجان ايتقۇلوۆا, مارگاريتا جانە كارينا كيچيگينالار, سوفيا كوزينسكايا, ۆيكا ترەبا سياقتى مەكتەپ وقۋشىلارى تۇراقتى تۇردە قاتىسادى.
جانار قويشىبايقىزىنىڭ ايتۋىنشا, مەكتەپ كىتاپحاناسى جۇمىسىن نەگىزى 3 تىلدە جۇرگىزىپ, جىل مەزگىلدەرىنە بايلانىستى وقۋلار ۇيىمداستىرادى. بيىل «نەدەليا دەتسكيح سكازوك», «مير كنيگ ۆ ميرە دەتستۆا», «پۋتەشەستۆيا ۆ مير سكازوك», «ۆ گوستياح ۋ اندەرسونا», «ۆ گوستياح ۋ پۋشكينا» جانە باسقا ەرتەگىلەر بويىنشا دا ءۇش تىلدە وقۋلار وتكىزەدى. وقۋشىلار قازاق, ورىس, اعىلشىن تىلدەرىندەگى ولەڭدەردى مانەرلەپ وقىپ نەمەسە جاتقا ايتىپ, ءبىلىم-بىلىكتەرىن دامىتادى. ۇيىرمەگە قاتىسۋشى وقۋشىلار ەرتەگىلەردى دە ءۇش تىلدە سويلەتىپ, بەينەلەيدى.
– ەرتەگىنى وقيمىز, تالدايمىز. ءار وقۋشىنىڭ قابىلەتىنە ساي كەيىپكەرلەردىڭ ءرولىن بەرەمىن. ساحناعا شىققان سايىن شىعارماشىلىق شابىت, ىزدەنىسكە تۇسەدى. ساۋساقتاردى جاتتىقتىرامىز. بالالار كيىمدەردى ساۋساقتارىنا كيەدى. ەرتەگىنىڭ ءماتىنىن ايتا وتىرىپ ساۋساقتارىن قيمىلداتىپ, سيۋجەت جاسايدى. كورىنىستى پەردەنىڭ سىرتىندا تۇرىپ نەمەسە قوزعالا ءجۇرىپ كورسەتەدى. تەاترداعىداي داۋىس ىرعاعى, بەت الپەتىنىڭ وزگەرۋى, قول قيمىلدارى, دەنە ءبىتىمىنىڭ وزگەرۋى, ءجۇرىس-تۇرىس قوزعالىستاعى بەينەلەر كورسەتىلەدى, دەيدى ۇيىرمە جەتەكشىسى.
قازىر ۇيىرمە وقۋشىلارى ە. ەلۋباەۆتىڭ «اسار», قادىر مىرزا ءالىنىڭ «قوتىر تورعاي» جانە «ۇر, توقپاق!» سەكىلدى ەرتەگىلەرىن وقىپ دايىندالۋدا. جىل سايىن 30-داي ەرتەگى ساحنالانادى.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى,
لەبياجى اۋدانى
سۋرەتتى تۇسىرگەن
قانات سۇلتانعازين