ساراپشىلار قازاق­ستاننىڭ 2025 جىلعا دەي­ىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىن تالقىلادى

اشىق پىكىر الاڭىنا ۇلتتىق ەكو­نوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ, «اتامەكەن» ۇلت­تىق كاسىپكەرلەر پالا­تاسىنىڭ باسقارما تو­راعاسى ابىلاي مىر­زاح­مەتوۆ, نازارباەۆ ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ ۆيتسە-پرە­زيدەنتى قانات بايعارين جا­نە باسقا دا ساراپشىلار قاتىستى. باسقوسۋدا مي­نيستر جەتى جۇيەلىك رە­فورمادان تۇراتىن ما­ڭىز­دى قۇجات تۋرالى ەگ­جەي-تەگجەيلى باياندادى. وز­­گە ساراپشىلار ءاربىر رە­­فور­ماعا جەكە-جەكە توق­تا­لىپ, وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.

تيمۋر سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, ستراتەگيالىق جوسپار ۇلت جوسپارىن ورىنداۋدىڭ ءبىر باعىتى رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىر. «البەتتە, قۇجاتتىڭ ستراتەگيالىق مازمۇنى وتە جوعارى. دەسە دە, ەلىمىزدەگى نەگىزگى ۇزاق مەرزىمدى قۇ­جات «قازاقستان-2050» ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ياعني ءبىز ول قۇجاتتا قاراستىرىلعان ماقساتتاردان باس تارتپايمىز. 2050 جىلعا دەيىنگى نەگىزگى ماقسات-مۇددەلەردى ورىنداۋ ءۇشىن قىسقا مەرزىمدى ماق­سات­­تاردى ايقىندايتىن وسىن­داي ستراتەگيالىق جوسپار­لار كەرەك. سەبەبى الەمدەگى ماكرو­ەكو­نو­ميكالىق جانە گەوساياسي ساياسات جىلدام وزگەرۋ ۇستىندە», دەدى ول.

بۇگىنگى تاڭدا ءار مەملەكەت ءوز الەۋەتىنە قاراي ءتۇرلى باسىم­دىق­تارعا ماڭىز بەرە باستاعان. «2020 جىلعا دەيىنگى جوسپارعا توق­تالعىم كەلمەيدى. سەبەبى ونىڭ نەگىزگى مازمۇنى داعدارىسقا قارسى سيپاتتارعا سايكەس كەلەدى. ول جوسپاردا نەگىزگە الىنعان بارلىق الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق تاپسىرمالار ورىندالدى. سوندىق­تان ءبىز جاڭا جوسپار تۋرالى ايتامىز», دەگەن مينيستر 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىن قۇرۋدا كوپتەگەن سىرتقى جانە ىشكى فاكتورلار نەگىزگە الىنعانىن جەتكىزدى.

«ەڭ الدىمەن الەمدەگى ەلدەرمەن تەرەڭ ينتەگراتسياعا تۇسكەن ەل ەكە­نىمىزدى ءبىلۋىمىز كەرەك. الەم­دىك ترەندتەردى ەسكەرمەۋ مۇم­كىن ەمەس. سوندىقتان ءبىز جان-جاق­تى سا­لا­داعى 100 جاھاندىق ترەند­تى تالدادىق. بىرنەشە ستسەنا­ري قۇر­دىق. ياعني ىقتيمال جاع­داي­لارعا ار­نالعان ستسەناري بار», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.

مينيستر سوزىندە نەگىزگى ەكپىن XXI عاسىرداعى حالىقارالىق دەڭ­گەيدەگى تابىستى دامۋ مەن با­سە­كەلەستىكتىڭ نەگىزگى شارتى – ادا­مي كا­پيتالدى ارتتىرۋعا سا­لى­نىپ وتىر­عاندىعىن اتاپ ءوت­تى. «جوس­پاردا بولاشاقتاعى ەكو­نو­مي­كا­ل­ىق ساياساتتىڭ نەگىزگى دراي­ۆەر­لە­رى, ماسەلەن, ادامداردىڭ قۇزىرەتى مەن داعدىلارىن, تەحنولوگيالار مەن تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋ, وڭىرلەردىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ, جاسىل ەكونوميكاعا ءوتۋ قامتىلعان. ول سونداي-اق ستسەناريلىك جوسپارلاۋ ەسەبىنەن بەيىمدەۋشى بولىپ تابىلادى جانە ۇكىمەتتىڭ ەگجەي-تەگجەيلى باستامالارىنىڭ ناقتى جۇمىس جوسپارىن كورسەتەدى», دەدى.

بايانداماشىنىڭ سوزىنە قا­را­عان­دا, ستراتەگيالىق جوسپار جا­ڭا, تەحنولوگيالاندىرىلعان, ەكس­پور­تقا باعدارلانعان ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ءوسىمنىڭ جاڭا مودەلىن ايقىندايدى. ونىڭ ءۇش درايۆەرى بەلگىلەنگەن: العاشقىسى – ەكونوميكانىڭ قولدا بار سالالارىنىڭ وپەرا­تيۆ­تىك تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, وندى­رىس­كە ارنالعان رەسۋرستارعا شىعىنداردى جانە ونىمدەردى تاسىمالداۋ جانە سا­تۋ شىعىندارىن ازايتۋ, تەح­نو­لوگيالىق جاڭارتۋعا جانە تسيفر­لان­دىرۋعا ينۆەستيتسيالار قۇيۋ جانە جاسىل ەكونوميكاعا كوشۋ ءۇشىن جاعداي تۋعىزۋ ەسەبىنەن ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى.

ءوسىمنىڭ ەكىنشى درايۆەرى – قولدا بار سالالاردىڭ ەكسپورتقا باعدارلانۋى, جوعارى قوسىلعان قۇنداعى تاۋارلار مەن قىزمەت كور­سە­تۋلەرگە ەكپىن ءتۇسىرۋ, جەتكى­زى­لىم­نىڭ عالامدىق تىزبەسىنە ەنگىزۋ. ناتيجەسىندە باستى ەكسپورتتىق پو­زيتسيا بويىنشا جاھاندىق نا­رىق­تاعى پوزيتسيالار ارتتىرى­لۋى ءتيىس. ءۇشىنشىسى, جاڭا جو­عارى ونىمدىلىكتەگى ەكونوميكا سالالارىن قۇرۋ بولماق, ولار جەت­كىزىلىمدەر تىزبەگىن قۇرۋ جانە اينالاسىنداعى قىزمەت كورسەتۋدى دامىتۋ ەسەبىنەن جانە قولدا بار سالالاردى, تەحنولوگيالىق كومپانيالاردى وقشاۋلاۋ, تەحنولوگيالار ترانسفەرىن جانە يننوۆاتسيالاردى كوممەرتسيالاندىرۋ جاعدايىندا پايدا بولۋى ءتيىس.

ء«بىز سىرتقى كونيۋنكتۋراعا تىم تاۋەلدى ەمەس تۇراقتى ساپالى ءوسىم مىندەتىن قويىپ وتىر­عان­دىقتان, تەك قارقىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ادامداردىڭ ءوسىم ساپاسى مەن ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى دا ما­ڭىزدى. سوندىقتان سترا­تە­گيا­لىق جوسپار اياسىندا وزەك­تى ۇلت­تىق ينديكاتورلاردى انىق­تادىق, ولار ءۇش ماڭىزدى قۇرامداس بولىكتى – ءوسۋ قارقىنىن, ءوسىم ساپا­سى جانە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جا­نە الەمدىك دامىعان وتىزدىققا جە­تۋ جولىنداعى پروگرەستى بەي­نەلەيدى», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ. ونىڭ پايىمىنشا, ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن جان باسىنا شاق­قانداعى ءىجو ءوسىمىن 46 100 اقش دوللارىنا, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ور­تا ەسەپپەن جىلىنا 4,7 پايىزعا جەت­كىزۋ كەرەك. ال بۇل ءۇشىن شي­كىزاتتىق ەمەس تاۋارلار مەن قىز­مەتتەر ەكسپورتىنىڭ ۇلەسى 2016 جىلعى 44,6 پايىزدان 2025 جىلعا قاراي 50 پايىز بولۋى قاجەت. بۇل ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ بەلگىسى بولىپ تابىلادى.

جيىندا باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى باعدات مۋسين قازاقستان­دا­عى بارلىق سالاعا تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىن تولىققاندى ەنگىزۋ ءۇشىن ەلدىڭ بارلىق اۋماعىن ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك ەكەنىن اڭگىمەلەدى. «تسيفرلاندىرۋ جەكە ەمەس, بارلىق سالاعا قاتىستى ەكەنىن كوپشىلىك ءتۇسىنىپ كەلەدى. قۇ­جات­تاعى ماقساتتاردى ىسكە اسى­رۋ جولىندا تسيفرلاندىرۋ ايتار­لىق­تاي سەپتىگىن تيگىزەدى. البەتتە, «ەكونوميكا سالالارىنىڭ تسيفرلى ترانسفورماتسياسى» دەگەن ءبىر جاعىنان تۇسىنىكسىزدەۋ ۇعىمعا ۇقساعانىمەن, ناقتى ايتقاندا, ەڭ نەگىزگى ينفراقۇرىلىمنىڭ وسى ەكە­نىن ايتۋ كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا ءسوز­سىز جەدەل تۇردە قازاقستاننىڭ بار­لىق اۋماعىنا, ءاربىر اۋىلدارعا الەۋ­مەتتىك جەلىلەردى قولجەتىمدى ەتكەن ءجون. ستراتەگيالىق جوسپاردا بۇل قادام بار. مەن وسىعان قۋا­نامىن», دەيدى كوميتەت باسشىسى.

ماكروەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ولجاس قۇدايبەرگەنوۆتىڭ پايىمىنشا, قازاقستاننىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق جوس­پارىندا ايتارلىقتاي ەكونو­ميكالىق نەگىزدەر قامتىلعان. ول قۇجاتتاعى ءۇش نەگىزگى ماسەلەگە كوڭىل اۋداردى. بىرىنشىدەن, بارلىق پروتسەستەر مەن سالالارعا اۋقىمدى تسيفرلاندىرۋ ەنە باستايدى. بۇل شەشىم قابىلداۋلارعا كەتەتىن ۋا­قىتتى بارىنشا ۇنەمدەپ, ەڭبەك ونىم­­دىلىگىن ارتتىرادى. ەكىنشىدەن, قۇ­جاتتا ەكونوميكالىق نەگىز قامتىلعان, ونىڭ ۇلەسى بويىنشا بيۋدجەتتىك ءىجو 18-دەن 25 پايىزعا وسەدى. ال ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى كرەديتتەۋ 18-دەن 50 پايىزعا جەتەدى. بۇعان دەيىنگى جوسپارلاردا ءدال وسىن­داي كورسەتكىش بولماعان. ۇشىن­شىدەن, قۇجاتتا وڭىرلەردى تە­ڭەس­­تىرۋدى قاراستىراتىن ءبولىم بار. بۇل دا اسا ماڭىزدى.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, سترا­تە­گيالىق جوسپار جوباسى نەگىزىنەن جۇزەگە اسىرىلۋعا دايىن. ياعني قۇجات بەكىتىلگەن جاعدايدا بىردەن ىسكە كىرىسۋ ماڭىزدى.

اسحات رايقۇل, «ەگەمەن قازاقستان»