اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىندە سەلەكتورلىق رەجىمدە كەڭەيتىلگەن وتىرىس ءوتتى

بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار-قىركۇيەك اي­لارىنا تالداۋ جۇرگىزۋ ناتيجەسىندە وت­كەن جىلمەن سالىستىرعاندا اۋىل شارۋا­شىلىعى ونىمدەرىنىڭ جالپى كولەمى 2,1%-عا, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى 4,9%-عا وسكەن. جىل­­دىڭ باسىنان 10 قاراشاعا دەيىن 770 كوو­­پەراتيۆ قۇرىلسا, ونىڭ ىشىندە: ءسۇت با­عى­تىندا – 273, ەت باعىتىندا – 375. سو­نى­مەن قاتار 109 563 ءمۇيىزدى ءىرى قاراعا ار­نال­عان 6 627 وتباسىلىق مال بورداقىلاۋ الاڭ­دارى قۇرىلعان.

كووپەراتيۆتەردە بىرىگۋدى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن مەملەكەت ءار ءتۇرلى مەملەكەتتىك قولداۋلاردى قامتاماسىز ەتىپ وتىر. سونىڭ ءبىرى – ساتىلعان ءسۇتتىڭ (ليترىنە 10 تەڭگەدەن), ءىرى قارا مال باسىنا (20 مىڭ تەڭگەدەن) جانە ساتىپ الىناتىن ارالاس جەمدەردىڭ (تونناسىنا 20 مىڭ تەڭگەدەن) سۋبسيديالار ءبولۋ, سونداي-اق اگروونەركاسىپتىك كەشەن تاراپىنان جابدىق پەن تەحنيكانى ساتىپ الۋعا جۇمسالعان شىعىنداردى 50%-عا دەيىن وتەۋ. سونىمەن قاتار مودۋلدىك ءسۇت قابىلداۋ جانە مال سويۋ ستانسالارىن, سون­داي-اق كووپەراتيۆتەرگە, ولاردىڭ مۇشە­­لەرىنە باستاپقى كەپىلدىكسىز ءسۇت تاسى­عىش پەن توڭازىتقىشتاردى ساتىپ الۋعا سىزبا ەن­گى­زىلدى. العاش رەت اۋىل حالقىنىڭ شاعىن نە­سيەلەرىن كەپىلدەندىرۋ تەتىگى كوزدەلدى.

ەگىستىك الاڭدارىنىڭ قۇرىلىمىن ءتيىمدى ءارتاراپتاندىرۋ جۇرگىزىلىپ, تالاپ ەتىلەتىن ەگىس القابى 1 ملن 348 مىڭ گەكتارعا ارتىپ, 340 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. سونداي-اق بيىلعى جىلى كوكتەمگى-ەگىس جانە ەگىن جيناۋ بويىنشا قارىز الۋشىلارعا جىلدىق 6%-بەن (وتكەن جىلدارى 9-10% بولعان) نەسيە بەرىلدى.

15,3 ملن گەكتار استىق جانە بۇرشاق داقىلدارى الىنىپ, باستاپقى سالماعى 22,1 ملن توننا استىق باستىرىلدى جانە ورتاشا ەسەپپەن گەكتارىنا 14,4 تسەنتنەر استىق جينالدى. استىقتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن تۇقىم ءوندىرىسىن قولداۋ جانە مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى پايدالانۋ بويىنشا قاجەتتى شارالار قابىلداندى.

تۇپنۇسقالى جانە ەليتالىق تۇقىم­دار­دى سۋبسيديالاۋ قالپىنا كەلتىرىلىپ, سۋبسيديالاۋ كەزىندەگى ەڭ تومەنگى نورمالار جويىلدى. تۇقىم ءوندىرىسىن قارجىلاندىرۋ باسىمدىقتاردى قايتا قاراۋ ارقىلى بيۋدجەت ەسەبىنەن 3,7 ملرد تەڭگەدەن 7,2 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىلدى. وسى ارقىلى ەليتالىق تۇقىمداردى پايدالانۋ 40%-عا ارتىپ, ساپاسى تومەن تۇقىمداردى پايدالانۋ 1,7 ەسەگە ازايدى. ناتيجەسىندە, اعىم­داعى جىلى 3 سىنىپتى استىقتىڭ ۇلەسى 65%-دى قۇراسا, وتكەن جىلى بۇل كورسەت­كىش 44%-دى قۇراعان, ال ۇلپالى داقىلدار 25-28% بولسا, وتكەن جىلى 9% بولعان.

اوك-ءتى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى باعىت­تارى­نىڭ ءبىرى – اۋىل شارۋاشىلىعى ونىم­دەرىن قايتا وڭدەۋ. 2017 جىلدىڭ 10 ايىندا بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعان تالداۋ ناتيجەسىندە جارما ءوندىرۋ 33,3%-عا, ماكارون – 10,6 %-عا, سارى ماي 9,1%-عا قايتا وڭدەلگەن ءسۇت جانە قايماق 2,8%-عا وسكەن.

ەكسپورتتى العا جىلجىتۋ ماقساتىندا «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى ۇك» اق بارلىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن سىرتقى نارىقتاردا ساتۋ جونىندەگى وپەراتورعا اينالدى. قازىر ول تەك استىقپەن عانا ەمەس, باسقا دا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىمەن اينالىسادى. بيىلعى جىلدىڭ 9 ايىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى مەن ونى قايتا وڭدەۋ ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ 1,5 ملرد دوللاردى قۇرادى, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 13%-عا ارتىق.

قىتاي نارىعى بالىق ءوندىرۋ, قوي, ارا جانە جىلقى جانە كەبەك ءۇشىن اشىق. نəتي­جەسىندە, 9 ايدا قىتاي حالىق رەسپۋب­لي­كاسىنا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ 20,2% -عا ارتتى. العاش رەت قىتايعا 4,3 مىڭ توننا سويا ەكسپورتتالدى.

ءتىرى قويلاردى, مۇزداتىلعان جانە سالقىنداتىلعان قوي ەتىن قازاقستاننان يرانعا جەتكىزۋ بويىنشا ۆەتەرينارلىق تالاپتار كەلىسىلدى. ناتيجەسىندە, بيىلعى جىلى ءتىرى قويلار مەن قوي ەتىن ەكسپورتتاۋ باستالدى. سونداي-اق بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە ءىرى جانە ۇساق مالدى جەتكىزۋ ءۇشىن كەدەرگىلەر جويىلدى.

2017 جىلدىڭ قاڭتار-قازان ايلارىندا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمى وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 4,9% -عا ءوسىپ, 237,0 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى وندىرىسىنە ينۆەستيتسيا سالۋ 51,6%-عا ءوسىپ, 62,7 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.

«قازاگرو» ۇبح» اق اعىمداعى جىل­دىڭ ماۋسىم ايىنان باستاپ كرەديتتىك جا­نە ليزينگكە ەلەكتروندى ءوتىنىش ەنگىزدى. حول­دينگتىڭ كرەديتتىك ساياساتى قايتا قارالدى. حولدينگتىڭ كرەديتتىك ونىمدەرى بويىنشا قاجەتتى قۇجاتتار سانى 24%-عا ازايدى (مى­سالى, زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» – 27, 19-ى, جەكە تۇل­عالار ءۇشىن – 16, 12 قۇجات).

«اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قول­داۋ قورى» اق ارقىلى ميكروكرەديت­تەر 6% مولشەرىندە بەرىلەدى (بۇرىن 14%-عا جەتتى). اگروونەركاسىپتىك كەشەن­دى دامىتۋدىڭ جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلا­ما­سىنىڭ مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى اۋىل­شارۋا­شىلىق تاۋار وندىرۋ­شىلەردى زاماناۋي تەح­نيكامەن, جابدىقپەن قامتاماسىز ەتۋ, سون­داي-اق رەسپۋبليكاداعى اۋىل شا­رۋا­شى­لىعى تەحنيكاسىن دامىتۋ بولىپ تابىلادى.

بۇگىنگى تاڭدا «قازاگروقارجى» اق, «گوم­سەلماش» اق, «اگروماشحولدينگ» اق, سونداي-اق «قازاگروقارجى» اق, «روس­تسەلماش كومبيناتى» جشس جانە «اگرو­­ونەركاسىپتىك كەشەننىڭ ۆەكتورى» ارا­­­سىندا وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى تەح­­ني­كاسىن دامىتۋ بويىنشا ءۇش جاقتى ىن­­تى­ماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدەر جا­­سال­دى.

ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاردى پا­يىز­دىق نورمادان باستاپ بەكىتىلگەنگە دەيىن اۋىستىرۋ جۇرگىزىلدى. بۇعان دەيىن شەتەلدىك ءوندىرىستىڭ استىق كومبيناتى ءۇشىن 30 ملن تەڭگەدەن استام سوماعا باعالانعان, قازىرگى ۋاقىتتا وسى قورلارعا 3 كومباين سۋبسيديالاناتىن بولادى.

اقمولا جانە قوستاناي وبلىستارى كاسىپورىندارىنىڭ بازاسىندا كىشىگىرىم ءتريۋمدى جانە مونتاجدالعان جابدىقتى ءوندىرۋ ۇيىمداستىرىلدى. 2021 جىلى قازاقستانداعى ماكسيمالدى ءوندىرىستى ۇيىمداستىرۋ جانە وسى تەحنولوگيا تۇر­لەرىنە يمپورت ۇلەسىن 25% قىسقارتۋ مىن­دەتى قويىلدى.

ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ اياسىندا مي­نيسترلىك اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دا­مى­تۋدىڭ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن جوبالاردى باسقارۋ قۇرالدارىن جانە ادىستەرىن پايدالانادى.

القا وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ا.مىرزاحمەتوۆ بارلىق قاتىسۋشىلاردى اۋىلشارۋاشىلىق قىزمەتكەرلەرى كۇنىمەن قۇتتىقتاپ, ولاردىڭ جۇمىستارىندا تا­بىس­قا جەتۋىنە تىلەك ءبىلدىردى جانە اۋىل شا­رۋاشىلىعىنىڭ ەل ەكونوميكاسىندا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىندىعىن اتاپ ءوتتى.

اسحات رايقۇل, «ەگەمەن قازاقستان»