قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ (بۇۇ قك) تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە روتاتسيا قاعيداتى بويىنشا اتالعان قۇرىلىمعا الداعى ۋاقىتتا توراعالىق ەتە الادى. بۇل قازاقستاننىڭ الەم تاعدىرىنا ىقپال ەتەتىن مەملەكەتتەر قاتارىندا جاھاندىق ماسەلەلەرگە قاتىستى ءوز ءسوزىن ايتا الاتىن ەلگە اينالعانىن بىلدىرەدى.
قاۋىپسىزدىك كەڭەسى الەمگە قاۋىپ توندىرەتىن قانداي ماسەلە بولسىن اشىق تالقىلايدى. كەڭەستىڭ 15 مۇشەسىنىڭ 9-ى ء«يا» دەسە ماسەلە شەشىلەدى. ول ءوز ۇسىنىسىمەن زاڭدى تۇردە ەكونوميكالىق سانكتسيالار, قارۋلى كۇش قولدانۋ تۋرالى شەشىمدەر شىعارادى. ارينە قك-ءنىڭ تۇراقتى مۇشەلەرى اقش, رەسەي, قىتاي, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا ۇيىمداعى نەگىزگى ويىنشىلار. ولار قانداي ماسەلە بولسىن ۆەتو جاساۋ قۇقىعىنا يە. الايدا ەكى جىلعا سايلاناتىن قك-ءنىڭ تۇراقتى ەمەس 10 مۇشەسى دە بەيبىتشىلىك پەن سوعىس ماسەلەلەرىنە قاتىستى ءوز پوزيتسياسىن قورعاي الادى.
جالپى, قك بۇۇ-نىڭ ءتۇرلى ديسكۋسسيالىق الاڭدارى شەڭبەرىندە كۇردەلى دە قايشىلىقتى ماسەلەلەردى كەلىسسوزدەرمەن, كونسەنسۋسقا كەلۋ ارقىلى شەشۋدى ماقسات ەتەدى. مەملەكەتتەر اراسىنداعى, حالىقتار اراسىنداعى جانجالداردى قانتوگىسكە اينالدىرماۋ قك ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى مىندەت بولىپ سانالادى. داۋلى قۇبىلىستار تىم اسقىنا بەرسە, بۇۇ قك شەشىمىمەن بەيبىتشىلىكتى قورعاۋشى اسكەري كۇشتەردى قولدانا الادى. ماسەلەن, بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرشىلىك كۇشتەرى 1950 جىلى كورەي سوعىسىندا تۇڭعىش رەت پايدالانىلدى. ودان كەيىن بۇۇ-نىڭ «كوگىلدىر كاسكالارى» دەپ اتالعان اسكەرلەرى سوماليدە, يۋگوسلاۆيادا, رۋاندادا, كونگودا, يراكتا, ليبەريادا جانە سيريادا بەيبىتشىلىككە جەتۋ ماقساتتارى ءۇشىن قولدانىلدى.
قازاقستان بەيبىتشىلىكتى قورعاۋ باعىتىنداعى جۇرىسىنەن جاڭىلعان ەمەس. باسقانى بىلاي قويعاندا, تەك كەيىنگى جىلداردىڭ وزىندە قازاقستان رەسەي مەن تۇركيانىڭ اراسىندا ورىن العان قايشىلىقتى رەتتەۋدە شەشۋشى قىزمەت اتقاردى. سونداي-اق يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسىنا قاتىستى ماسەلەلەردىڭ وڭتايلى شەشىلۋىنە ءبىزدىڭ ەلىمىز بارىنشا اتسالىستى. سيريا داعدارىسىن رەتتەۋگە بايلانىستى استانادا بىرنەشە مارتە كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلدى. الەم «استانا پروتسەسى» دەپ اتاعان بۇل بەيبىت كەلىسسوزدەردىڭ سيرياداعى كۇردەلى قايشىلىقتى شەشۋگە ۇلكەن ءپوزيتيۆتى ىقپال جاساعانىن مويىندادى.
سونىمەن قاتار قازاقستان اۋعانستانداعى ۇزاق جىلدارعا سوزىلعان ساياسي, الەۋمەتتىك داعدارىستى شەشۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن ۇسىنۋدا. ءبىزدىڭ ەلىمىز اۋعانستان اۋماعىنىڭ الەمدىك ەسىرتكى ترافيگىنىڭ ورتالىعى بولۋىن وتە قاۋىپتى قۇبىلىس رەتىندە قاراستىرادى. سوندىقتان اۋعانستاننىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە دامىعان مەملەكەتتەر كومەكتەسكەنى ابزال. ول ءۇشىن اۋعانستان جاستارىن ءتۇرلى ماماندىقتارعا وقىتۋعا جاعداي جاسالۋى پايدالى بولماق. قازاقستان ءوز كارجىسىنا جۇزدەگەن اۋعان جاستارىن جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتا باستادى. بۇگىندە وسى ەلدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتاتىن ينجەنەرلەر, دارىگەرلەر, مۇعالىمدەر قازاقستاندا دايىندالۋدا.
قازاقستان يسلام الەمى دامۋىنىڭ ماسەلەلەرىن يىۇ-نىڭ شەڭبەرىندە حالىقارالىق دارەجەگە كوتەرۋدى كوزدەيدى. بۇگىندە يسلام الەمىنىڭ يننوۆاتسيا, عىلىم, تەحنولوگيا سالالارى بويىنشا ارتتا قالۋى بايقالادى. وسى ورايدا قازاقستاندا وتكەن «جاسىل ەنەرگەتيكا» تاقىرىبىنداعى ەكسپو كورمەسى مۇسىلمان الەمىنە ۇلگى بولا الادى.
وسى ارادا ايتا كەتەيىك, يسلام حالىقتارىنىڭ بەدەلىنە نۇسقان كەلتىرىپ وتىرعان يسلامدىق راديكاليزم, يسلامدىق تەرروريزم قۇبىلىستارىنىڭ اسىل دىنىمىزگە ەشقانداي قاتىسى جوق ەكەندىگىن قازاقستان ءوز ۇلگىسىمەن الەمدىك قوعامداستىق الدىندا دالەلدەپ كەلەدى. ونىڭ ايعاعىن استانادا وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزدەرىنەن كورۋگە بولادى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ءدىن ليدەرلەرى استانادا باس قوسىپ, جەر شارىنداعى ءدىني تاتۋلىقتى, بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ جولدارىن تالقىلاۋدى داستۇرگە اينالدىردى.
قازاقستان بۇۇ-نىڭ قىزمەتىن ۋاقىت تالابىنا ساي جەتىلدىرۋ جولدارىن دا ۇسىنۋدا. بۇدان بولەك, ەلباسىنىڭ «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسى بۇۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قولداۋىنا يە بولدى.
ايتا كەتەيىك, قازاقستان بۇۇ قك-گە توراعالىقتى 2018 جىلدىق قاڭتارىندا باستايدى. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ, قازاقستان الەمدىك قوعامداستىققا يادرولىق قارۋدى تاراتۋدى شەكتەۋ, حالىقارالىق تەرروريزمگە قارسى كۇرەستى ورىستەتۋ, كەدەيشىلىك پەن ەكولوگيالىق ساۋىقتىرۋ, ت. ب. ءىرى جاھاندىق ماسەلەلەر جونىندە ۇسىنىستار بەرمەك. سونىمەن قاتار قازاقستان تاراپى بۇۇ مەن قك قىزمەتىن جانداندىرىپ, جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ ارقىلى الەمدەگى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋگە بولادى دەپ ەسەپتەيدى.
سايىن بورباسوۆ, ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور