قىلىشباي بيسەنوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– ەلباسى وسى جولعى جولداۋىندا ونىڭ تاريحىن دا ايتىپ, ەسكە سالىپ ءوتتى. 1997 جىلى “قازاقستان-2030” ستراتەگيالىق دامۋ باعدارلاماسىن قابىلداعانىمىزدى, سونىڭ العاشقى ونجىلدىعى ارتتا قالعانىن, سودان بەرى ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-ءوركەندەۋ جاعدايىندا بولعانىنا توقتالدى. ال بيىلعى جولداۋ ەندىگى ونجىلدىققا, ياعني 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋىمىزدىڭ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, ساياسي-مادەني تۇرعىداعى العا جىلجۋىمىزدىڭ باعدارلاماسى بولىپ وتىر.
ەلباسى وسى قۇجاتتى حالىققا تانىستىرۋ بارىسىندا ءبىز ءۇشىن ەڭ قاسيەتتى ۇعىم تاۋەلسىز قازاقستان ەكەنىن ايتتى. بۇل – وتە ۇلكەن ءسوز. قاسيەتتى ۇعىم. سوسىن پرەزيدەنت الەمدىك نارىققا وڭىرلەردى ينتەگراتسيالاۋ, ءوندىرىسىمىزدى دامىتىپ, ساپالى ونىمدەرمەن ءوز حالقىمىزدى عانا قامتاماسىز ەتىپ قويماي, ولاردى شەتەلگە شىعارۋ ارقىلى بيزنەسى قالىپتاسقان, دامىعان 50 ەلدىڭ قاتارىندا كورىنۋ جايىنا توقتالدى. قولدان كەلمەيتىن ءىس پە؟ جوق! ەل تۇتاس ءبىر ماقساتقا بىرىككەندە الىنبايتىن قامال بولعان ەمەس. بىلە بىلگەن ادامعا مۇنىڭ بارلىعى ۇلتتىق نامىستى وياتىپ, وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەپ, حالقىڭ ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتىپ, تەر توگۋگە شاقىراتىن ىستەر.
زەينوللا الشىمباەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– ەلباسىنىڭ جولداۋىن قازاقستان حالقى اسىعا كۇتەدى. جولداۋ ۇلكەن ساياسي وقيعا بولىپ تابىلادى. ال مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋى الداعى 10 جىلدى قامتيتىن, ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلاتىن باعدارلامالارعا قۇرىلدى. كوپتەگەن ماسەلەلەر كوتەرىلدى جانە ولارعا باعا بەرىلدى. سولاردىڭ ىشىندە قازاقستان الەمدىك قارجى داعدارىسىنان كۇيزەلمەي شىعىپ, وتكەن جىلدى تابىستى قورىتىندىلاۋى دا بار.
مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە باسا ءمان بەردى. ءار ادام ءوزىنىڭ جۇمىسىندا, قىزمەتىندە ەڭبەك ونىمدىلىگىنە كوپ كوڭىل ءبولۋى قاجەتتىگىن اتادى. اسىرەسە, ەلىمىزدەگى بىرقاتار سالالارداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى كەيبىر ەلدەرمەن سالىستىرعاندا تومەن ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ تيىستىلىگىنە توقتالدى. سوندىقتان بىزدەر وسى باعدارلامانى مىقتاپ قولعا الىپ, قارقىندى جۇرگىزۋىمىز كەرەك.
بۇلاردان بولەك, ەلباسى جاڭا تەحنولوگيالاردى وندىرىسكە ەنگىزىپ, ءتيىستى زاڭنامالارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەتتىلىگىن دە اتاپ كورسەتتى.
جانسەيىت تۇيمەباەۆ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى:
– نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ جولداۋىندا ءاربىر ازاماتتىڭ دامۋى — ونىڭ جەكە تابىسى مەن جالپى قوعامنىڭ العا ورلەۋى ەكەنىن تاعى دا اتاپ ءوتتى. سوندىقتان ءبىلىم بەرۋدە زامانا تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتىن جاڭاشا جەتىستىكتەر قاجەت.
پرەزيدەنت ەلىمىز مەملەكەتتىگىنىڭ نەگىزى قالانا باستاعان تۇستا ءبىلىم بەرۋ ماڭىزدىلىعىنا ايرىقشا توقتالعان ەدى. ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق قيىندىقتارعا قاراماستان, وسى سالاعا بارىنشا قولداۋ كورسەتىلىپ كەلەدى. ورتا ءبىلىمدى اقپاراتتاندىرۋ, دارىندى بالالاردى تابۋ, وقىتۋ جانە دامىتۋعا باعىتتالعان پرەزيدەنتتىك “دارىن” جانە حالىقارالىق “بولاشاق” باعدارلامالارى جۇزەگە اسىرىلۋ ۇستىندە.
بۇگىنگى تاڭدا مەكتەپ وقۋلىقتارى مازمۇنىنىڭ 85 پايىزى ساندىق فورماتقا كوشىرىلگەن. رەسپۋبليكاداعى 3385 مەكتەپ ينتەراكتيۆتىك تاقتامەن جابدىقتالعان. العاش رەت 2007 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا العاشقى ينتەراكتيۆتىك ساباق ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن ءوتتى.
ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ باسەكەلەستىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ەلباسى “تىلدەردىڭ ۇشتۇعىرلىعى” باعدارلاماسىن ۇسىندى. ونداعى ماقسات — مەملەكەتتىك ءتىل — قازاق ءتىلىن, رەسمي ءتىل — ورىس ءتىلىن جانە حالىقارالىق ءتىل — اعىلشىن ءتىلىن حالىقتىڭ نەعۇرلىم كوپ بولىگىنىڭ مەڭگەرۋىنە باعىتتالعان.
ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قولعا الىنعان “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسى ورتا ءبىلىم سالاسىن دامىتۋداعى شىن مانىندەگى باسىمدىققا يە ماڭىزدى جوبا بولدى. تەك سوڭعى ون جىل ىشىندە بارلىعى 652 مەكتەپ سالىندى.
دارىندى بالالارمەن كەزدەسۋلەردىڭ بىرىندە ەلباسى الەم قازاقستاندى ەكونوميكالىق جانە ساياسي جەتىستىكتەرى ارقىلى ءبىلىپ قانا قويماي, ينتەللەكتۋالدىق يدەيالاردىڭ وزەگى – جاس بۋىن ارقىلى تانىتۋعا بولاتىنىن ايتقان بولاتىن.
وسىنىڭ جالعاسى ىسپەتتەس ەلىمىزدە ينتەللەكتۋالدىق زيالى قاۋىم قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان “تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ينتەللەكتۋالدىق مەكتەبى”, “استاناداعى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى” سياقتى جاڭا جوبالار جۇزەگە اسا باستادى.
قازىرگى تاڭدا استانا, سەمەي جانە كوكشەتاۋ قالالارىندا فيزيكا-ماتەماتيكالىق باعىتتاعى ينتەللەكتۋالدىق ءۇش مەكتەپ جۇمىس ىستەيدى. ولاردا بارلىعى 1854 وقۋشى ءبىلىم الىپ جاتىر. وسى يننوۆاتسيالىق مودەل بىرتىندەپ ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا جۇزەگە اساتىن بولادى.
قازىر سونىڭ العاشقى جەمىسىن كورە باستادىق. ەلىمىز وقۋشىلارى حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق وليمپيادالارعا, ساراپتامالىق ويلاۋ مەن ۇلكەن ىزدەنىستى قاجەت ەتەتىن عىلىمي جوبالار سايىسىنا قاتىسىپ, ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتىپ ءجۇر.
وسىنداي تابىستاردىڭ ارقاسىندا قازاقستان 2010 جىلى استانادا تمد ەلدەرىنىڭ ىشىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ 51-حالىقارالىق ماتەماتيكالىق وليمپيادانى وتكىزۋ مارتەبەسىنە يە بولدى.
بىلىمدەگى سەرپىلىسسىز – يننوۆاتسيالىق دامۋدا سەرپىلىس بولمايدى. سوندىقتان قازاقستاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەر ء“بىلىم ەكونوميكاسىنىڭ” ۇيىتقىسى, ەلدىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ كاتاليزاتورى بولۋى ءتيىس. بۇل – ۋنيۆەرسيتەتتەر ءۇشىن الدىڭعى ونجىلدىقتاعى ماقسات.
وسىعان وراي استانا قالاسىندا الەمدىك دەڭگەيدە حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەت جوباسى ىسكە اسىرىلا باستادى. بۇل جاڭا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قۇرىلىمى, ۇيىمداستىرۋ پرينتسيپتەرى, وقىتۋ ادىستەمەسى جانە عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ دەڭگەيى جەتەكشى شەتەل ۋنيۆەرسيتتەرى ۇلگىسىنە مەيلىنشە جاقىنداتىلادى. حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ۋنيۆەرسيتەت الدىندا ۇلكەن مىندەتتەر تۇر. وعان اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگياسى; ونەر جانە الەۋمەتتىك عىلىمدار; ينجينيرينگ جانە تەحنولوگيا; جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى ينستيتۋتتارى كىرەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. جوبا ارىپتەستەرىنىڭ قاتارىندا: كورەيا پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى, نيۋ-دجەرسي تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى, كەنت مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى, پيتتسبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتى, “ايدىن” ىستامبۇل ۋنيۆەرسيتەتتەرى بار.
بۇگىنگى تاڭدا ورتا, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ سالالارىنىڭ ۇيىمدارى ءتۇرلى نۇسقاداعى كومپيۋتەرلىك سىنىپتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ءاربىر 18 وقۋشىعا ءبىر كومپيۋتەردەن كەلەدى. مەكتەپتەردىڭ 98 پايىزى, ونىڭ ىشىندە اۋىلدىق جەرلەردە 97 پايىزى ينتەرنەتكە قوسىلعان.
الەمدى قارجى داعدارىسى قىسقان كەزەڭدە دە ەلىمىز العان باعىتىنان قايتپاي, ءبىلىم سالاسىنا بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. داعدارىسقا قارسى “جول كارتاسى” اياسىندا 9 ملرد. 470 ملن. تەڭگەگە 95,6 مىڭ ادام دايارلاۋ جانە قايتا دايارلاۋ كۋرستارىمەن قامتىلدى. وسىلايشا جۇمىسسىز قالعان مىڭداعان ادام قايتا دايارلاۋ كۋرستارىنان ءوتتى.
ن.نازارباەۆتىڭ ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە وقىعان دارىسىندە ۇلت الەۋەتىن اشۋ ءۇشىن “ينتەللەكتۋالدىق توڭكەرىستىڭ” قاجەتتىلىگىنە باسا نازار اۋدارىلدى.
جالپى, ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋى “قانداي قوعام ورناتىپ جاتىرمىز؟” جانە “بىرنەشە جىلدان كەيىنگى ەلىمىزدىڭ الەمدەگى ورنى قانداي بولادى؟” دەگەن سياقتى ءاربىر ازاماتتى مازالاعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەدى.
“سامعاۋ جىلدارىنا سەرپىن بەرسەك”
دەيدى اڭعال باتىر اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى
اڭعال باتىر اۋىلى – ەڭبەكشىلدەر اۋدانىنداعى ىنتىماعى مەن بەرەكەسى جاراسقان قازاقى قۇت قونىستىڭ ءبىرى. اكىمدىك اۋماعىنداعى اڭعال باتىر مەن جاڭالىقتا 1200-دەي ادام تۇرسا, ونىڭ 105-ءى زەينەت جاسىندا ەكەن. مۇنى بولەكتەپ ايتىپ وتىرعان سەبەبىمىز – جاس وتاۋلار قاتارىنىڭ جىل ساناپ كوبەيىپ وتىرعاندىعىنان دەرەك بەرۋ. ونىڭ ۇستىنە, كوپبالالى وتباسىلار قاتارى دا قالىڭداي تۇسۋدە. ياعني, اۋىلداردىڭ ۋاقىت العا تارتقان اۋقىمدى ىستەردى ەڭسەرۋگە مۇمكىندىگى مەن قارىم-قۋاتى جەتكىلىكتى. العا ۇمتىلعان اۋىلداردىڭ ارمان-تىلەگى دە وراسان. مۇنداعى جولاشار – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارى ەكەندىگىن ايتادى جۇرتتىڭ ءبارى. مىنە, بۇگىن دە اۋىل بار جاساۋىمەن جارقىراپ, جىلدىڭ ەڭ ايتۋلى وقيعاسى سانالاتىن جولداۋدىڭ جاريالانۋىن جاقسى ۇمىتپەن كۇتىپ وتىر. بۇل – سامعاۋ جىلدارىنا سەرپىن بەرسەك دەگەن نيەتتەگى اۋىلعا ءتان قاسيەت. ءبىرجان ەلى اندەتىپ, قۇيقىلجىتا كۇي توگىپ تۇر. اۋدان ومىرىنەن تاراتا تۇسىرىلگەن فيلم تاعىلىم توگۋدە. ونەرپازدار قاتارىندا مەكتەپتەگى “بالداۋرەن” شاعىن ورتالىعىنىڭ بالعىندارىن كورۋ دە ءسۇيىنىشتى.
قوس قاباتتى مەكتەپتىڭ ءزاۋلىم ءماجىلىسحاناسى ءيىن تىرەسكەن حالىققا تولى. ءبارىنىڭ وي-قيالى قياندا بولعانىمەن, نازارى ساحنا تورىندەگى تەلەديداردا. مىنە, ەلباسى پارلامەنتتەگى پاراسات مىنبەرىنە شىعىپ, ءوزىنىڭ كادۋىلگى “قۇرمەتتى وتانداستار!” دەگەن جىلى سوزىمەن تاعدىرشەشتى جولداۋىن باستادى. الىستاعى اڭعال باتىر اۋىلى دا ءدۇر سىلكىنىپ كوتەرىلدى. ۇزاققا سوزىلعان قول شاپالاقتاۋدىڭ وزىنەن مەملەكەت باسشىسىنا قۇرمەت, ەلدىك رۋحىمىزدىڭ بيىكتىگى مەن يگىلىككە جاراتىلعان ىستەرگە ريزالىق سەزىمى قالىقتايدى. مۇنداي ىزەت ۇزدىكسىز قايتالانىپ وتىرعانىن ايتۋىمىز كەرەك.
جولداۋ اياقتالعانىمەن, ەشكىمنىڭ ۇيىنە اسىعار ءتۇرى كورىنبەيدى. ءبىز اۋىل اقساقالى, تىل مايدانىنىڭ مايتالمانى ەسماعامبەت مۇقانوۆتى سوزگە تارتتىق. ەلباسى “اۋزىمىزدا ءتاۋبە, قولىمىزدا قاۋعا” دەگەن ناقىلدى تەرەڭ ماعىنامەن تۇزدىقتاي ايتتى, – دەيدى سەكسەننىڭ بەل ورتاسىنداعى اتامىز. – مەنىڭ زامانداسىم بولسا كەرەك, الماتىداعى رايىمبەك اۋدانىنان سوۆەت ورازباي نۇرسۇلتان نازارباەۆقا وسىلاي حات جولداپتى. ءبىز دە مۇنداي ويلاردى قاعازعا تۇسىرمەگەنىمىزبەن, ەل ىشىندە ۇنەمى ايتىپ جۇرەمىز. قازاقستانىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك العانىن كوردىك, ابىرويىمىز الەمگە تانىلعانىن بىلدىك, ەرتەڭگى بولاشاقتىڭ جارقىندىعىن سەزىندىك. حالقىمىزعا جاسالار كومەك-قولداۋدىڭ اۋقىمى جاڭا ارنامەن تولىعاتىنىنا تاۋبە قىلامىن. مۇنىڭ ءبارى, نۇرەكەڭ ايتقانداي, ەلدىڭ قۋاتى ارتقاندىعىنىڭ بەلگىسى. بەرتىنگىلەر بىلە بەرمەس, جۇماق زامان دەگەن وسى بولادى. وسىنى قادىرلەيىك, جاماعات...
– كەستە بويىنشا بۇگىن وسى اۋىلدىق وكرۋگ تۇرعىندارى الدىندا ەسەپ بەرمەكپىن, – دەدى اۋدان اكىمى تەمىرجان حاميتوۆ. – ءوڭىر اگرارلىق-ونەركاسىپتىك دامۋ ۇردىسىنە بەت تۇزەگەن ەلدى مەكەندەر قاتارىندا. وسىنداعى “دونسكوي” جشس مەن 19 شارۋا قوجالىعى بىلتىر ءار گەكتاردان 18 تسەنتنەردەن استىق جينادى. مال شارۋاشىلىعى دا ويداعىداي دامۋدا. اۋىلدارىمىزدىڭ اۋماعىندا “ساگا كريك گولد” جانە “جاڭالىق گولد” اتالاتىن كەن ورىندارى جۇمىس ىستەيدى. مۇندا وتكەن جىلى 2,6 ميلليارد تەڭگەنىڭ 392 كيلو التىنى مەن 193 ميلليون تەڭگەنىڭ دايىن قورعاسىن قوسپاسى الىندى. جەرگىلىكتى شاعىن بيزنەس تە دامۋ ۇستىندە. وسىنىڭ ارقاسىندا اۋىلدا مەشىت, تويحانا, قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارى, 130 نومىرلىك ساندىق تەلەفون ستانساسى اشىلدى. قازىرگى كەزدە قايتا تۇلەگەن ەلدى مەكەندەر تۇرعىندارى ەلباسى جولداۋىنداعى جاڭا مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا قابىلەتتى ەكەندىگىنە سەندىرگىم كەلەدى.
اۋدان باسشىسىنىڭ ءسوزىن مەحانيزاتور امانجول ايتىموۆ, باقتاشى اسكەربەك مۇستافين, “ساگا كريك گولد كومپاني” كەنشىسى سامات ەسداۋلەتوۆ قاجىرلى ەڭبەگىمەن اقتايتىندىعىمەن قۋاتتادى.
مەكتەپ ديرەكتورى ءارى ء“بالداۋرەن” شاعىن ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى نۇرلان شوقاەۆ ەلباسىنىڭ ۇرپاق تاربيەسىندەگى قامقورلىعىنا ريزالىق ءبىلدىردى. ەندىگى جەردە “بالاپان” مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلماق. حالقىمىز وعان ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ, جارقىن كۇندەرگە تالپىناتىن بولادى.
باقبەرگەن امالبەك, اقمولا وبلىسى, ەڭبەكشىلدەر اۋدانى.
ءبىلىم باسەكەسىندە الدا بولۋ — ابىروي
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىققا ارناعان جولداۋىن تاراز يننوۆاتسيالىق-گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى قايرات بايجانوۆ باستاعان پروفەسسورلار مەن وقىتۋشىلار جانە ستۋدەنتتەر ءبىر شاڭىراق استىندا وتىرىپ تىڭدادى.
“مەنىڭ باستى ماقساتىم – ەلىمىزدىڭ الداعى ونجىلدىقتاعى ەكونوميكالىق ورلەۋىن قامتاماسىز ەتىپ, جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشۋ. بۇگىنگى جولداۋىمنىڭ ءوزى دە وسىعان ارنالعان. “قازاقستان-2030” ستراتەگياسىن ورىنداي وتىرىپ, ءبىز العاشقى ونجىلدىق باعدارلاماسىن جاساپ, ونى تامامدادىق. ەندىگى ماقسات – وسى ستراتەگيانىڭ كەلەسى ونجىلدىعىنا قاراي قادام جاساۋ”, دەگەن ەلباسىنىڭ ءسوزى ستۋدەنتتەردى وزدەرىنىڭ باقىتتى بولاشاقتارىنا دەگەن سەنىمدەرىن نىعايتا ءتۇستى. 25 پايىزعا وسكەن ايلىق پەن شاكىرتاقىنىڭ 1 ساۋىردەن باستاپ بەرىلە باستايتىنى تۋرالى ءسۇيىنىشتى جاڭالىققا دا قۋانىپ قالدىق.
ارينە, الماقتىڭ دا سالماعى بار. جولداۋدا ەلىمىزدىڭ ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنىڭ الەمدىك بيىك دەڭگەيگە جەتۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وسى ءبىلىم باسەكەسىندەگى ورنى مەن ءرولى تۋرالى بەكەرگە ايتىلعان جوق. تاراز يننوۆاتسيالىق-گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پەداگوگيكالىق ۇجىمى, مىنە, وسى باعىتتا ىزدەنىس ۇستىندە شىعارماشىلىقپەن جۇمىس اتقارىپ كەلە جاتقان وقۋ ورىندارىنىڭ بىرىنەن سانالاتىنىن ماقتان ەتەدى.
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى, جامبىل وبلىسى.
جولداۋدىڭ ءسوزى – ءومىردىڭ ءوزى
ەلىمىزدىڭ ءار كۇنى جاڭالىقتار مەن جاقسىلىقتارعا تولى ەكەنى, ءتۇرلى وقيعالار لەگىنىڭ بيىك مەجەلەرگە جەتەلەپ بارا جاتقانى قۋانتادى. سونىڭ دالەلى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كەشەگى حالىققا ارناعان جولداۋى. ول وتانداستارىمىزعا تاعى دا تىڭ باعىتتار ۇسىندى. ونى بۇكىل اۋىلداستارىمەن بىرگە تەلەديداردان تىڭداعاندار قاتارىندا “سۇڭقار” شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى, كوپ بالالى وتباسىنىڭ التىن دىڭگەگى, بار سانالى عۇمىرىن مال شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە ارناعان دۇيسەبەك مالدىباي ۇلى دا بار ەدى. قويعان ساۋالىمىزعا قاريا بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى.
– ءار جىلدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى, الار اسۋى بار. وتكەن جىلعى جولداۋدا ەلىمىزدەگى داعدارىس سالقىنىنىڭ الدىن الۋ باعىتىنداعى جۇيەلى مىندەتتەر العا قويىلعان بولاتىن. سونىڭ ناتيجەلى بولعانىن كوردىك. ال بيىلعى جولداۋ ەلىمىزدىڭ سىرتقى رىنوكتاعى ۇستانىمىن ورنىقتىرۋدى, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ستراتەگيانى ودان ءارى دامىتۋدى, اگرارلىق سەكتورداعى جاڭا باستامالاردى ناقتىلاۋدى, جۇمىسسىزدىقتىڭ الدىن الۋ, تاعى دا باسقا ورەلى مىندەتتەردى العا تارتتى.
سونىمەن قاتار ءبىز سياقتى زەينەتكەرلەردىڭ, كوپ بالالى انالاردىڭ, الەۋمەتتىك جاعىنان جەتكىلىكسىز قامتىلعانداردىڭ جاعدايى دا ەداۋىر جاقساراتىن ءتارىزدى. اسىرەسە, وسى بەيبىت ءومىردى سىيلاعان سوعىس ارداگەرلەرىنە دەگەن قۇرمەت جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى قارساڭىندا جاڭا ءبىر قىرىنان كورىنگەنىنە قۋاندىم. ولاردىڭ زەينەتاقىلارى ءوسىپ, وعان تەڭەستىرىلگەندەرگە دە قوسىمشا ءتولەنسە, باسقا دا تۇرمىستىق جاعدايلارىنا جەڭىلدىكتەر جاسالاتىن بولىپتى.
قوعامنىڭ باستى بايلىعى قاشان دا – ادام. دەمەك, ولاردىڭ دەنساۋلىعىنىڭ, الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايىنىڭ جىل ساناپ جاقسارا تۇسكەنى ابزال. وسى ءماسەلەلەر جولداۋدا ەرەكشە ايتىلدى. ءوزىم كوپ بالالى وتباسىنىڭ تىرەگى بولعاندىقتان, جاس ۇرپاققا ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋ ىسىنە ەرەكشە الاڭدايمىن. وننان استام نەمەرە ءوسىپ كەلەدى. وسى باعىتتا باسەكەگە قابىلەتتى تياناقتى ءبىلىم بەرۋدى ودان ءارى جالعاستىراتىن وقۋدىڭ جاڭا باعدارلامالارى ەنگىزىلەتىنى دە قۋانىشتى.
مەن ءوزىم كۇندەلىكتى اقپارات قۇرالدارىنان بولىپ جاتقان جاڭالىقتاردى قالت جىبەرمەي قاداعالايمىن. وعان زەينەت دەمالىسىندا بولعاندىقتان ۋاقىتىم تولىق جەتەدى. وقىپ, ەستىگەنىمنىڭ ءبارىن بالالارىما ايتىپ وتىرامىن. زايىبىم, زەينەتكەر روزا مەيىرمانوۆا ەكەۋمىز ۇل-قىزدارىمىزعا لايىقتى تاربيە بەرىپ, ولاردىڭ وقۋىنا جول اشتىق. ءبارى جوعارى ءبىلىمدى, ءار سالانىڭ ماماندارى. سارسەن – ەنەرگەتيك, جايىق – دارىگەر, ەدىل – بانك قىزمەتكەرى, ساۋلە – تەراپەۆت, گۇلميرا – ەكونوميست بولسا, نەمەرەلەرىم مۇقان قىتايدا ءبىلىمىن تولىقتىرىپ ءجۇر. ال توعجان كيمەپ-تە, الماس قازمۇۋ-دا ماماندىق الىپ, ەگەمەن ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن ءار سالاعا جاستىق جالىندارىن ارنايتىنى انىق. ءبارى دە ەلباسىنىڭ جولداۋىن ۇلكەن ىقىلاسپەن تىڭداپ, ونى جۇزەگە اسىرۋعا اتسالىسادى دەپ سەنەمىن, – دەدى دۇيسەبەك قاريا.
كۇمىسجان بايجان, الماتى وبلىسى.
سۋرەتتە: كوپ بالالى وتباسى د.مالدىباەۆ اۋلەتىنىڭ جولداۋدى تىڭداۋ ءساتى.
وتاندىق فيتوپرەپاراتتار جولى وڭعارىلدى
قاراعاندىداعى وتاندىق دارىلەردى جەرگىلىكتى وسىمدىكتەر تۇرلەرىنەن جاساپ, شىعارۋدا ءبىراز جىلدان بەرى جەمىستى جەتىستىكتەرىمەن تانىلىپ جۇرگەن “فيتوحيميا” حالىقارالىق عىلىمي-وندىرىستىك حولدينگى” اكتسيونەرلىك قوعامى وسى سالانىڭ كوشباسشىسى سانالادى. بۇل ىرگەلى مەكەمەنىڭ قۇرىلىپ-قالىپتاسۋىنا ەلباسىنىڭ تىكەلەي قولداۋى ۇلكەن ىقپال ەتكەن بولاتىن. قازىر زەرتتەۋلەردى ودان ءارى جەتىلدىرىپ, ءدارى-دارمەكتەردىڭ شيپالىق قاسيەتىن جاقسارتا تۇسكەن ۇجىم مۇشەلەرى ءتول فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىستى وركەندەتۋ ۇستىندە.
ولار مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارىندا ءوز قىزمەتتەرىنە بايلانىستى ءمىندەتتەردىڭ اينالىپ وتىلمەيتىندىگىنە كوپتەن قانىق. وسى جولى دا سولاي بولدى. اتالعان ورتالىق جەتەكشىسى, اكادەميك, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى سەرعازى ادەكەنوۆتىڭ جۇمىس بولمەسىندەگى تەلەديدار الدىنا جينالعانداردى پرەزيدەنتتىڭ “عىلىم تۋرالى” جاڭا زاڭ قابىلداناتىندىعى, وتاندىق فيتوپرەپاراتتاردىڭ ەل رىنوگىنداعى ۇلەسىن 50 پايىزعا كوتەرۋ جايلى ءسوزى ەرەكشە قۇلاق ءتۇردىردى. مۇنى ءتۇسىنۋگە بولار ەدى. عىلىمنىڭ سوڭعى ۋاقىتتاردا ۇيىمدىق, قۇرىلىمدىق, كادرلىق, قارجىلىق قامتاماسىز ەتىلۋ جاعىنان ايتارلىقتاي ءوزگەرىستەرگە ۇشىراۋى, ونى رەفورمالاۋدى تەرەڭدەتۋدەگى بەرىك باعىت ءومىر تالابىنا سايكەس تولىقتىرىلىپ, جاڭارتىلعان نەگىزگى قۇجاتتى قاجەت ەتكەن-ءدى.
– “بۇل ءبىز ءۇشىن قۋانىشتى حابار. الەمدىك باسەكەلەستىكتە ەسە جىبەرمەۋ ءۇشىن عىلىمنىڭ ورنى بولەك. بۇگىندە ونىڭ دەڭگەيىن بيىكتەتۋگە مۇمكىندىگىمىز ۇلكەيگەندىگىن بىلەمىز. سول ماقساتتىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا سەرپىن بەرەرىنە سەنەمىز”, دەدى بىزبەن تىلدەسكەندە جولداۋ جونىندەگى العاشقى اسەرىن بولىسكەن حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى قوبىلاندى تۇردىبەكوۆ.
ەلىمىزدەگى ءدارى-دارمەكتەرگە سۇرانىس ءالى نەگىزىنەن سىرت جەرلەردەن جەتكىزىلەتىن ءونىم تۇرلەرى ارقىلى وتەلىپ جۇرگەنى جاسىرىن سىر ەمەس. ال وسىناۋ ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا اتالعان ۇيىمنىڭ ۇمتىلىسى جىلدان-جىلعا ۇلعايىپ كەلەدى. مۇنىڭ الدىندا ءبىرىنشى جانە ەكىنشى كەزەگى جۇمىسقا كىرىسكەن وندىرىستىك كەشەن اسا ماڭىزدى ءونىم كولەمىن ارتتىرسا, بيىل سالىنا باستاعان ءۇشىنشى كەزەك ونى ەسەلەي تۇسپەك. وسى ورايدا فارماتسەۆتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى قورلان يتجانوۆا ءوز ويىن ورتاعا سالعاندا ەلباسى العا قويعان وتاندىق فيتوپرەپاراتتار ۇلەسىن 50 پايىزعا كوتەرۋ مىندەتى, اسىرەسە, قاراعاندىلىق عالىمدار ءۇشىن جاۋاپتى تاپسىرما ەكەنىن ايتتى.
– بىزدە 5 جوعارى وقۋ ورنىن, 30 عىلىمي ورتالىق پەن كاسىپورىندى بىرىكتىرگەن رەسپۋبليكالىق فارماتسەۆتيكالىق كلاستەر جۇمىس ءىستەيدى, – دەدى ول. – سوعان قوسا ء“دارىلىك قۇرالداردىڭ حيمياسى مەن تەحنولوگياسى” يننوۆاتسيالىق كونسورتسيۋمى قۇرىلعان. وزەكتى ماسەلەمەن شۇعىلدانۋشى عالىمدار مەن ماماندار قۇرامى مىقتى. قىسقاسى, قويىلعان مىندەتتى ورىنداۋعا قارىم-قابىلەت جەتكىلىكتى. ەلباسىنىڭ جاڭا تاپسىرماسى ءبىزدى سوعان جىگەرلەندىرەدى.
جولداۋ تىڭداۋشىلاردىڭ قاي-قايسىسىنىڭ دا جۇرەگىنە تەرەڭ وي تاستاعانى بايقالدى.
ايقىن نەسىپباي,
اسكەريلەر اسەرى
ورال قالاسىنداعى باتىس ىشكى اسكەرلەر پولكى قۇرامىنا كىرەتىن №5515 جانە №5517 اسكەري بولىمدەرى جۋكوۆ كوشەسىنىڭ بويىندا ورنالاسقان. وسى كوشەدە كەشەگى قىرعىن سوعىستا قولباسشىلىق قاسيەتىمەن دارالانا بىلگەن ءتورت مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى گ.ك.جۋكوۆقا كەۋدە ءمۇسىن ورناتىلعان. بۇل ارادان گازەت ءتىلشىسىن اسكەري ءبولىمنىڭ باق-پەن بايلانىس جونىندەگى قىزمەتكەرى, كاپيتان ەربولات سۇلتانوۆ قارسى الىپ, 300 ادامدىق ءماجىلىس زالىنا باستاپ اكەلدى.
زال اسكەري قىزمەتشىلەر مەن قاتارداعى ساربازدارعا لىق تولى. ونىڭ تورىنە كەڭ فورماتتى مۋلتيمەديالىق قوندىرعى قويىلىپتى. بۇل ەلباسى جولداۋىن تىڭداۋعا ءارى ونى انىق كورۋگە قولايلى جاعداي تۋعىزىلعانىن كورسەتەدى. ساناۋلى مينوتتەردەن كەيىن كەڭ ەكراننان ەلباسى جولداۋى باستالدى. ونى اسكەري قىزمەتشىلەر قالت ەتپەي تىڭدادى. كەيبىر تۇستاردا ولار ەشكىمنىڭ بۇيرىعىنسىز, وزدەرىنىڭ جۇرەك ءامىرلەرىمەن قول شاپالاقتاپ وتىردى. ال پرەزيدەنت بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى بيىل ەكىنشى جارتىجىلدىقتا ەمەس, ۋاقىتىنان ءۇش اي بۇرىن وسەدى دەگەن كەزدە, زال تاعى دا دۋىلداتا قول سوقتى.
تىكەلەي ەفير اياقتالعاننان كەيىن بيىلعى ەلباسى جولداۋىنان العان اسەرلەرىن ولار گازەت تىلشىسىنە بىلايشا جەتكىزدى.
سالتانات ەسمۇحانوۆا, اعا لەيتەنانت:
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوتكەن جىلعى جولداۋى نەگىزىنەن داعدارىستان شىعا بىلۋگە ارنالسا, بيىلعى قۇجاتتىڭ ودان باستى ەرەكشەلىگى – ەلدى العا قاراي دامىتۋدىڭ ناقتى باعدارلاماسى بەلگىلەنۋىندە. الداعى ون جىلدىق مەجەنىڭ تايعا تاڭبا باسقانداي انىق كورسەتىلۋىندە. مەن جولداۋدى تىڭداي وتىرىپ, قازىر رەسپۋبليكاداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعداي ءوز ارناسىنا ءتۇسىپ قانا قويماي, ونىڭ العا دامۋ ۇدەرىسىنىڭ باستالعانىن سەزىندىم.
نۇرسۇلتان سوپبەكوۆ قاتارداعى سارباز:
– ءبىز – تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭى اتقان كەزدە دۇنيەگە كەلگەن ۇرپاقتىڭ وكىلدەرىمىز. سوندىقتان دا: “ازات ەلدىڭ قۇرداسىمىز!” “ەگەمەندىكتىڭ اقجولتاي حابارشىسىمىز!” دەپ قاي كەزدە دە ماقتانىش ەتىپ ايتىپ جۇرەمىز. “تاۋەلسىزدىك دەگەن ۇعىم – قاشاندا قاستەرلى. مەملەكەتتىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعى – تاۋەلسىز قازاقستان. قوعام ءۇشىن وسىدان ارتىق قانداي بيىك ماقسات بولۋى مۇمكىن”, دەپ اتاپ كورسەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. ەندەشە, ءبىزدەر وسى باعا جەتپەس ەڭ باستى بايلىعىمىزدى قورعاۋعا قاشان دا ءازىر بولا ءبىلۋىمىز كەرەك.
بەكزات تىلەپبەرگەن, قاتارداعى سارباز:
– تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءوسۋى مەن دامۋى, ونى ءوركەندەتۋدەگى تابىستىڭ كىلتى وعان قوعام مۇشەلەرى تۇتاستاي ارالاسقان كەزدە عانا ءمۇمكىن بولماق. ەلباسى جولداۋىنىڭ وزەگىنە وسى وي باستى قازىق بولىپ تارتىلعان. ياعني, بۇدان شىعاتىن ءتۇيىن كەز كەلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى: “مەن ەلدىڭ دامۋى مەن ونىڭ كوركەيىپ, گۇلدەنۋىنە نەندەي ۇلەس قوسا الامىن؟” دەگەن ويدا بولسا – بۇل تالپىنىس ءبىزدىڭ العا قويعان ورتاق ماقساتىمىزدىڭ تەزىرەك ورىندالۋىنا العىشارت قالايدى دەپ سانايمىن. بويىمىزداعى وتانشىلدىق سەزىم ەلباسى جولداۋىن تىڭداعاننان كەيىن ودان ءارى تەرەڭدەي ءتۇستى. ەڭ باستىسى, ءبىز تاۋەلسىز قازاقستاندى قورعاي ءبىلۋ قاستەرلى پارىز ەكەنىن ايقىن اڭعارعانداي بولدىق.
تەمىر قۇسايىن, ورال.
اۋىلدار اجارلانا تۇسەدى
ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى بولاتىن كۇنى مەنوۆنوە اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى احمەر اۋىلىنداعى قادىر نۇعىمانوۆتىڭ وتباسىنا كەلدىك. قادىر اعامىز ۇزاق جىلدار اتالمىش اۋىلدا قۇرىلىس سالاسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتكەن, قازىر زەينەتكەر. ال ەسىمى ەلگە جاقسى تانىس, 45 جىلدان بەرى ۇستاز بولىپ كەلە جاتقان ماكەن راحيموۆا اپايىمىز جاسى جەتپىسكە تاياپ قالسا دا قوعامدىق جۇمىستاردىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇر. وسكەمەندەگى ورتا مەكتەپتە, ءال-فارابي اتىنداعى تالاپتى بالالارعا ارنالعان گيمنازيادا ۇستازدىق قۇرعان ماكەن اپايىمىز ءوزى تۋعان احمەر اۋىلىنداعى مەكتەپتىڭ اشىلۋىنا دا مۇرىندىق بولعان. قازىر شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كوللەدجىندە ستۋدەنتتەرگە ءدارىس وقىپ ءجۇر. قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, مەنوۆنوە اۋىلدىق وكرۋگى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى م. راحيموۆا وتاعاسى قادىرمەن جانە ءۇش بالاسى, نەمەرەلەرىمەن ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىن تەلەديداردان مۇقيات تىڭدادى.
– بۇل جولعى جولداۋ دا حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى دەپ ويلايمىن. ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋ, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, تۇرعىندارعا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ دەڭگەيىن جاقسارتۋ جونىندەگى پىكىرلەرى جۇرەگىمىزگە جول تاپتى. ءبىز اۋىلدا تۇرامىز. وتكەن جىلى “جول كارتاسى” بويىنشا وكرۋگتە 54 ميلليون تەڭگەنىڭ جۇمىستارى اتقارىلدى. جانىمىزدا وتىرعان اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اكىمى ەرسەيىت نۇرولدينوۆكە العىسىمىزدى ايتامىز. قالا اكىمى ي.ابىشەۆ اۋىلدا بىرنەشە رەت بولىپ, فەلدشەرلىك پۋنكت, كىتاپحانا مەن الەۋمەتتىك عيماراتتاردى پايدالانۋعا بەردى. جاڭا عانا ەلباسى جولداۋىندا “جول كارتاسىنىڭ” بيىل دا جالعاساتىنىن, بۇل سالاعا قىرۋار قارجى بولىنەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. سونىمەن بىرگە, ادامداردىڭ بوس ۋاقىتتارىندا بۇقارالىق سپورتپەن شۇعىلدانۋى, الەۋمەتتىك سالالارعا بولىنەتىن قارجى كولەمىنىڭ ۇلعاياتىنى جونىندە ايتقانى ۇنادى. ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىندا سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرىنە قامقورلىق ءوز الدىنا ءبىر توبە. قالاي دەگەندە دە, قارجى داعدارىسىنا قاراماستان قازاقستان حالقى العا باتىل جىلجي بەرمەك. ەلباسىمىز بەن حالقىمىز امان بولسىن, بەرەكە مەن بىرلىگىمىز جاراسا بەرسىن, – دەدى ەلگە سىيلى ۇستاز اپامىز.
وڭداسىن ەلۋباي, شىعىس قازاقستان وبلىسى.