«كوركەم ءسوز – كوڭىل كىلتى» دەيدى, الاش قايراتكەرى احمەت بايتۇرسىنوۆ.
وسى ءبىر ءسوزدىڭ ساناداعى سۋرەتى, كەرىلىپ جاتقان ۇزىن-سونار كەڭىستىك سەكىلدى ەلەستەيدى. سەبەبى, كوڭىل دەگەنىڭىز, شىنداپ كەلگەندە, ادامنىڭ جان دۇنيەسى, ىشكى الەمى ەمەس پە؟!
ەندەشە, سول ءبىر قۇپيا, جۇمباق الەمنىڭ كۇنگەيى مەن كولەڭكەسىن, اششىسى مەن تۇششىسىن كوپكە جەتكىزەتىن ءتىل, ءتىل بولعاندا دا, كوركەم ءسوز – ادەبيەت. سوندىقتان دا, كەشەگى, بۇگىنگى ادەبيەتىمىز حاقىندا ءسوز قوزعاپ, سىر شەرتىپ, ءسوز زەرگەرلەرىنىڭ, سونداي-اق, جاستاردىڭ اڭگىمە, ولەڭدەرىن جاريالاپ وتىراتىن ادەبيەت بەتىنىڭ شىمىلدىعىن اشپاقپىز, قىمباتتى وقىرمان. قابىل الىڭىز!..
ماريو ۆارگاس لوسا: مەنىڭ پايىمداۋىمشا, قاراپايىم ينجەنەر مەن ساۋلەتشىلەر كەشپەيتىن دۇنيەلەر كادىمگى قالام ۇستاعان جازۋشىلاردىڭ باسىنان ءوتىپ جاتادى. كەيدە ادامدار وزدەرىنەن «جازۋشىلار نە ءۇشىن كەرەك؟» دەپ سۇرايتىن بولار. سەبەبى, بارلىعى ارحيتەكتوردىڭ, ينجەنەردىڭ, ءتىپتى دارىگەردىڭ دە نە ءۇشىن كەرەگىن بىلەدى. اڭگىمە جازۋشىعا كەپ تىرەلگەندە, ءتىل ۇشىنا ءتۇرلى ءشۇبالى ويلار ورالادى. ءتۇرلى ادامدار (ىشىندە مەن دە بارمىن) جازۋشىنىڭ ءبىزدىڭ قوعامعا كەرەك ەكەندىگىن ۇعىنساق تا, بىراق ءدال نە ءۇشىن كەرەك ەكەندىگىن بىلە بەرمەيمىز. سوندىقتان, گابريەلگە قويار العاشقى سۇراعىم: قالاي ويلايسىڭ, جازۋشىلار نە ءۇشىن كەرەك؟
گابريەل گارسيا ماركەس: مەن ومىردە وزگە ەشتەڭەگە دە جارامايتىنىمدى تۇسىنگەننەن سوڭ, جازۋشى بولدىم. اكەمنىڭ جەكە ءدارىحاناسى بار ەدى. شىن مانىندە, ول مەنىڭ فارماتسەۆت بولعانىمدى قالادى جانە ول قالاۋىن ۋاقىت وتە كەلە اۋىستىردى. ال مەندە مۇلدە بولەك ارمان بولدى: مەنىڭ ادۆوكات بولعىم كەلدى. ويتكەنى ادۆوكاتتار كينولاردا ارقاشان جەڭىپ جۇرەدى, قانداي قيىن جاعدايلاردا دا سۋديالاردى ۇتىپ وتىرادى. ال كەيىن… ۋنيۆەرسيتەتكە ءتۇسىپ, سوندا وقىپ ءجۇرىپ, ءتۇرلى قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەلگەن سوڭ, ادۆوكاتتىققا دا جارامايتىنىمدى ءتۇسىندىم.
سودان سوڭ, ونىڭ نە ءۇشىن كەرەك ەكەندىگىن ناقتى ۇعىنباسام دا, اڭگىمە جازا باستادىم. العاشىندا, ماعان «جازۋ» دەگەن دۇنيە ۇنايتىن, ويتكەنى مەن ءتۇرلى اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانا باستادىم. سودان سوڭ, دوستارىم مەن تانىستارىما ۇناۋ ءۇشىن جازىپ جۇرگەنىمدى ءتۇسىندىم. راسىندا, ناعىز شىندىعى وسى ەدى. كەيىن, ءوزىمنىڭ جانە وزگە دە قالامگەرلەردىڭ جازۋشىلىق ونەرى تۋرالى ويلاي كەلە, كۇمانسىز, جاقسى رومانداردىڭ ناعىز ادەبيەت الدىندا وزىندىك وزگەشە قىزمەتى مەن اتقاراتىن مىندەتى بار ەكەندىگىن ۇعىندىم.
ءبىر نارسە اقيقات: جازۋشىلىق – باس تارتا المايتىن قاسيەت, اينالىپ وتە المايتىن قاسىرەت. ول قاسيەت كىمگە قوندى, دەمەك, سول ادام جازۋعا ءتيىس. ويتكەنى, باستىڭ ساقيناسى مەن اسقازاننىڭ تۇيتكىلىن تەك جازۋ عانا جەڭە الادى. ول قاسىرەتتەن جازىپ قانا قۇتىلا الادى.
ەگەر مەن كىتاپ جازۋعا وتىرسام, دەمەك, مەن قانداي دا ءبىر تاريحتى بايانداعىم كەلگەنى. وقىرمانعا ۇنايتىن تاريحتى. ماسەلە, مەنىڭ دە وي-پىكىر دايىندىعىندا بولۋىمدا; وي- پىكىر دايىندىعى جازۋشى اتاۋلىنىڭ (ەگەر ول تياناقتى بولسا) بارلىعىندا بولۋعا ءتيىس. جازۋشى ءوز تاريحىن باياندار ساتىندە ءادىل بولۋى ءتيىس, مىسالى, قىزىل تەلپەك نەمەسە پارتيزان تۋرالى پوۆەستى الايىق; ال ەگەر جازۋشى بۇزىلمايتىن قامال سىندى مىقتى كوزقاراستا بولسا, بۇل كوزقاراس, البەتتە, بايانداعالى وتىرعان تاريحقا اسەر ەتەدى, ياكي ءوز ساۋلەسىن تۇسىرەدى. ارينە, بۇل – شاراسىزدىق, شاراسىزدىق الدىن الا ويلانباعاندىقتان تۋىندايدى.
«لاتىن امەريكاسىنداعى رومان تۋرالى ديولوگتان» ءۇزىندى اۋدارعان ەدىلبەك دۇيسەنوۆ