استانادا پاگۋوش عالىمدار قوزعالىسىنىڭ 62-كونفەرەنتسياسى ءوز جۇمىسىن باستادى. يادرولىق قارۋسىزدانۋعا بايلانىستى ۇيىمداستىرىلعان شاراعا سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ, بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ كومەكشىسى يسۋمي ناكاميتسۋ, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ, قازاقستانداعى ديپلوماتيالىق كورپۋستاردىڭ وكىلدەرى, كورنەكتى ساياسي قايراتكەرلەر مەن قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى حالىقارالىق ساراپشىلار قاتىستى.
سەنات توراعاسى ءوز سوزىندە يادرولىق قارۋعا قارسى جاھاندىق قوزعالىستاعى جانە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ ءتارتىبىن نىعايتۋداعى قازاقستاننىڭ جەتەكشى ءرولىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستان تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن ساتتەن بەرى وزىنە العان حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىن مۇلتىكسىز ورىنداپ, يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ مەن يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ ىسىنە سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. سوندىقتان, الەمدىك قوعامداستىق قازاقستاندى اتوم بومباسىنا قارسى قوزعالىستىڭ كوشباسشىسى رەتىندە تانيدى», – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
جوعارعى پالاتانىڭ باسشىسى حالىقارالىق احۋالدىڭ شيەلەنىسۋىن ەسكەرە كەلە, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يادرولىق قارۋدان ازات الەم قۇرۋ جونىندەگى جالپىعا بىردەي دەكلاراتسياسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, بۇۇ-نىڭ 2045 جىلى يادرولىق قارۋسىز الەم ورناتۋ تالابىنا وڭ باعاسىن بەردى. ق.توقاەۆ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جاھاندىق يادرولىق تەكەتىرەستىڭ قاۋپى مەن سۇراپىلدىعى جونىندە ەسكەرتىلگەن «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسى تۋرالى كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلارعا ايتىپ بەردى.
سەنات توراعاسى الەم تىنىشتىعى ءۇشىن حالىقارالىق سەنىم شارالارى مەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالا كەلىپ, بەيبىت الەم قالىپتاستىرۋدا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ءرولى ەرەكشە ەكەنىن مالىمدەدى. سونىمەن قاتار, ق.توقاەۆ ىدىراعىش ماتەريالداردىڭ ءوندىرىسىن, ونىڭ پايدالانۋى مەن جويىلۋىنا حالىقارالىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە شاقىرىپ, اتالعان سالانى ءتيىمدى تەكسەرۋ تەتىكتەرى مەن قۇرالدارىن جاساۋدى جالعاستىرا بەرۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى.
پاگۋوش كونفەرەنتسياسىنا قاتىسۋشىلار حالىقارالىق شارانىڭ تيىمدىلىگىنە توقتالىپ, يادرولىق قارۋدان باس تارتۋدىڭ الەم تىنىشتىعى ءۇشىن قاجەتتى ەكەنىن مالىمدەدى.
«ەڭ اۋەلى قازاقستان پرەزيدەنتىنە, ەل ۇكىمەتىنە, سەنات توراعاسىنا, سىرتقى ىستەر مينيسترىنە وسىنداي تاماشا كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرۋعا اتسالىسقاندارى ءۇشىن ۇلكەن العىس ايتامىن. وسىندا جينالۋ ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە», – دەگەن عالىمدار قوزعالىسىنىڭ باس حاتشىسى كوتتا رامۋسينو يادرولىق قارۋسىزدانۋ ماسەلەسىندەگى قازاقستان ۇلەسىن جوعارى باعالادى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ جانە ونى تاراتپاۋ جونىندەگى بىرقاتار ماسەلەلەر تالقىلانادى. كوتتا رامۋسينونىڭ ايتۋىنشا, پاگۋوش قوزعالىسىنىڭ باستى ماقساتى – زۇلمات قارۋدىڭ كوزىن تۇبەگەيلى قۇرتۋ. عالىمدار قوزعالىسىنىڭ پرەزيدەنتى دجايانت داناپالا يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ بەلگىلى ءبىر توپتىڭ كوزدەگەنى ەمەس, بارشا ادامزاتتىڭ مۇددەسى ەكەنىن حابارلادى.
«بۇگىنگى كونفەرەنتسيا پاگۋوش قوزعالىسىنىڭ قۇرىلۋىنا 60 جىل تولۋىنا وراي ۇيىمداستىرىلدى. 1955 جىلى بەرتران راسسەل مەن البەرت ەينشتەين باستاعان ءبىر توپ عالىم لوندوندا مانيفەسكە قول قويعان بولاتىن. سول قۇجاتتا ايتىلعان ماسەلەلەر – ءبىزدىڭ قوزعالىستىڭ نەگىزگى ىرگەتاسى. مانيفەستە ايتىلاتىن ءۇش ءسوز بار: «ادام ەكەنىڭدى ۇمىتپا!» وسى سالماقتى ءسوز ءبىزدىڭ ۇرانىمىزعا اينالدى», – دەدى دجايانتا داناپالا. قوزعالىس پرەزيدەنتى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العان تۇستا يادرولىق قارۋ ارسەنالى مول بولعانىنا قاراماستان, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ودان باس تارتۋىن كورەگەندىككە تەڭەدى. سونىمەن بىرگە, ەلىمىزدىڭ الەمدى تولعاندىرعان وزگە دە ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋ بارىسىندا ۇسىنعان باستامالارىنا ىرزالىعىن ءبىلدىرىپ, قازاقستاننىڭ كەلىسسوزدەر الاڭىنا اينالعانىن مالىمدەدى.
كونفەرەنتسيا اياسىندا بىرنەشە پلەنارلىق وتىرىس ءوتتى. اتالعان جيىندارعا قاتىسقان قوناقتار يادرولىق قارۋدىڭ زياندىعى جونىندە باياندامالار جاساپ, ودان باس تارتۋدىڭ كۇن تارتىبىندە تۇرعانىنا توقتالدى. سونىمەن قاتار, قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى قورى جانىنداعى الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەرجان سالتىباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن پلەنارلىق وتىرىستا ورتالىق ازياداعى تۇيتكىلدى ماسەلەلەر مەن ولاردىڭ شەشىمى تالقىلاندى. ەرجان سالتىباەۆ قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ ساياساتى مەن ونىڭ جاھاندىق جانە ايماقتىق قاۋىپسىزدىك ءۇشىن ماڭىزدىلىعى جونىندە بايانداما جاسادى.
نەگىزى پاگۋوش كونفەرەنتسياسىنىڭ قۇرىلۋى دراماعا تولى. دانىشپان عالىم البەرت ەينشتەين ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ءورتى تۇتانار تۇستا اقش پرەزيدەنتى فرانكلين رۋزۆەلتكە ناتسيستىك گەرمانيانىڭ اتوم بومباسىن جاساۋدى جوسپارلاعانىن ايتىپ حات جازعان ەدى. عالىمنىڭ حاتى اسەر ەتتى مە, كوپ ۇزاماي اقش يادرولىق قارۋ جاساۋعا بەلسەنە كىرىسىپ كەتتى. مىنە, جاپونداردى قان قاقساتقان حيروسيما مەن ناگاساكيگە تاستالعان اتوم بومباسى مەن يادرولىق قارۋ جارىسى وسىلاي باستالعان-تۇعىن. راس, ءومىرىنىڭ سوڭىنا تامان ەينشتەين رۋزۆەلتكە حات جازعانىنا وكىندى. عالىم شالىس باسقان قادامىنىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا «راسسەل – ەينشتەين» مانيفەسىنە قول قويىپ, جەر جاھاندى اتوم بومباسىنان باس تارتۋعا شاقىردى. اتالعان مانيفەست ارقىلى پاگۋوش قوزعالىسىنىڭ ىرگەتاسى قالانعان-دى. 1995 جىلى پاگۋوش قوزعالىسىنا جانە ونىڭ نەگىزىن سالعانداردىڭ ءبىرى دجوزەف روتبلاتقا حالىقارالىق ساياساتتا يادرولىق قارۋدىڭ ءرولىن ازايتقانى ءۇشىن نوبەل سىيلىعى بەرىلدى.
اباي اسانكەلدى ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «ەگەمەن قازاقستان»