القالى جيىنعا مودەراتورلىق ەتكەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ومىرزاق شوكەەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا ۇيىمداستىرىلعان V ازاماتتىق فورۋمعا ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارىنان, استانا جانە الماتى قالالارىنان 365 دەلەگات كەلىپ قاتىسقانىن, ولاردىڭ وڭىرلەردە وتكەن ۇەۇ-لاردىڭ كونفەرەنتسيالارىندا سايلانعانىن, سونىمەن قاتار, فورۋم جۇمىسىنا اقش, ۇلىبريتانيا, كانادا, قىرعىزستان ەلدەرىنەن ۇەۇ-لار وكىلدەرى كەلگەنىن اتاپ ءوتتى. بۇدان كەيىن ومىرزاق شوكەەۆ ءسوزدى مەملەكەتتىك حاتشى قانات ساۋداباەۆقا بەردى.
ءبىز سىزدەرمەن ەل ومىرىندەگى اسا ماڭىزدى تاريحي كەزەڭ – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا كەزدەسىپ وتىرمىز. نەبارى 20 جىلدىڭ ىشىندە ءوزىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ كەمەڭگەر باسشىلىعىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان ەكونوميكاسى قۋاتتى, الەۋمەتتىك تۇرعىدان تۇراقتى, دەموكراتياسى دامىعان دەربەس مەملەكەتكە اينالدى. ءسويتىپ, ءبىز تەرەزەسى تەڭ, كەرەگەسى كەڭ الەم تانىعان الەۋەتتى ەل بولدىق, دەدى ءوزىنىڭ سوزىندە مەملەكەتتىك حاتشى.
كەشەگى دۇنيەجۇزىلىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىسقا قاراماي, اۋقىمدى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىستىك. جەر-جەردە جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, مىڭداعان تۇرعىن ءۇي, جۇزدەگەن شاقىرىم جول سالىندى. شاكىرتاقى, زەينەتاقى, جاردەماقىلاردىڭ كولەمى جىل سايىن ءوسىپ جاتتى. وسى جەتىستىكتىڭ بارشاسى ەل بىرلىگىنىڭ, قوعامدا قالىپتاسقان كەلىسىم احۋالىنىڭ ارقاسىندا بولدى, دەپ جالعادى ءسوزىن ق.ساۋداباەۆ.
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ مەرەيتويى بارشامىزعا, سونىڭ ىشىندە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار ءۇشىن ايرىقشا مانگە يە. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ كورەگەن ساياساتى ازاماتتىق باستامالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا كەڭىنەن جول اشتى. ول ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ قالىپتاسىپ, نىعايۋىنا نەگىز بولدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتۋ جولىندا بيلىك پەن بيزنەس, ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى ءاردايىم بىرلەسىپ ءىس-قيمىل جاساپ, قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى بىرگە كوتەردى. سوندىقتان ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قازاقستاننىڭ بارشا ازاماتتارى ءۇشىن شىن مانىندە ۇلكەن اسۋ, ورتاق مەرەيتوي, دەدى ءوز سوزىندە قانات بەكمىرزا ۇلى.
سونداي-اق مەملەكەتتىك حاتشى 2003 جىلدان باستاپ مەملەكەت تاراپىنان ۇەۇ-لار جوبالارىن ورتالىق جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيدە قارجىلاندىرۋ كولەمى 10 ملرد.-تان استام تەڭگەنى قۇراعانىن, تەك اعىمداعى جىلدىڭ وزىندە مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىستى ورىنداۋعا 1 مىڭنان استام ۇيىم تارتىلعانىن, ەلىمىزدەگى قۇقىقتىق بازادا الەۋمەتتىك تاپسىرىستاردى ورىندايتىن ۇەۇ-لار ءۇشىن سالىق تولەمدەرى بويىنشا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعانىن, مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىنىڭ بارلىق دەڭگەيىندە ۇەۇ-لارمەن كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەس ورگاندارى جۇمىس ىستەيتىنىن اتاپ ءوتتى.
ق.ساۋداباەۆ سونىمەن بىرگە, مەملەكەتتىك ۇەۇ-لاردىڭ قانداي ماسەلەلەرگە كوڭىل اۋدارۋى ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدى. مەنىڭ ويىمشا, ۇەۇ-لار جەتەكشى يدەيالارمەن جانە يننوۆاتسيالىق جوبالار نەگىزىندە قوعامداعى سان-سالالى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋدە ۇلكەن الەۋەتكە يە, دەدى وسى ورايدا مەملەكەتتىك حاتشى. ءۇشىنشى سەكتور ءتۇرلى باعدارلامالار ازىرلەۋگە, ونىڭ ىشىندە مامانداردى دايارلاۋ جانە قايتا دايارلاۋ ماسەلەلەرىنە قاتىسا الار ەدى. سونداي-اق ولار يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ءجۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك جانە ازاماتتىق ينستيتۋتتار ارىپتەستىگىنىڭ جاڭا ۇلگىسىن ۇسىنا الادى.
ەندىگى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە كازنەتتىڭ, ونىڭ ىشىندە قازاق ءتىلدى كونتەنتتىڭ دامۋى. وسى ورايدا, ۋاكىلەتتى ورگانمەن بىرلەسىپ, قازاقستاندىق رەسۋرستاردىڭ جۇمىسىن بەلسەندى ەتۋدى جانە قولداۋدى دا سىزدەر جۇزەگە اسىرا الار ەدىڭىزدەر. سونىمەن بىرگە, جۇرتشىلىقتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسى مەن ولار كورسەتەتىن قىزمەتكە مونيتورينگ جۇرگىزۋ ۇدەرىسىنە كەڭىنەن تارتۋ كەرەك. جانە قوعامدىق ساراپتامالىق تەتىكتەردى مەملەكەتتىك باعدارلامالارمەن قوعامداعى ماڭىزدى ماسەلەلەرگە قاتىستى تىڭداۋلاردى جۇزەگە اسىرۋعا دا قولدانۋعا بولادى, دەدى مەملەكەتتىك حاتشى.
بۇدان كەيىن مەملەكەتتىك حاتشى جينالعاندارعا ەلباسىنىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزدى. پرەزيدەنتتىڭ قۇتتىقتاۋىندا: «فورۋمنىڭ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى اياسىندا ءوتىپ وتىرعانى ەرەكشە ماڭىزدى. تاۋەلسىزدىك الىپ, قوعامدى دەموكراتيالاندىرعاننان كەيىن عانا ەلىمىزدە ازاماتتىق بەلسەندىلىككە, قوعامدىق باستامالاردى ىسكە اسىرۋعا جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى دامىتۋعا كەڭ جول اشىلدى.
بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ كۇمانسىز جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى مىڭداعان قازاقستاندىقتار ءۇشىن ازاماتتىقتىڭ جوعارى مەكتەبى سانالاتىن, ماڭىزدى ستراتەگيالىق باعدارلامالاردى ازىرلەۋ مەن ىسكە اسىرۋدا مەملەكەتتىڭ سەنىمدى ارىپتەسى بولىپ وتىرعان دامىعان ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتور بولىپ تابىلادى.
وسى جىلداردىڭ بارلىعىندا مەملەكەتتىڭ كۇش-جىگەرى ءۇشىنشى سەكتوردىڭ قارقىندى دامۋى ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋعا باعىتتالدى. 2006-2011 جىلدارعا ارنالعان ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى ءساتتى ىسكە اسىرىلدى. زاڭنامالار جەتىلدىرىلۋدە, الەۋمەتتىك ماڭىزدى جوبالارعا ارنالعان مەملەكەت شىعىستارىنىڭ كولەمى ارتىپ كەلەدى. بارلىق دەڭگەيلەردەگى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن ۇنقاتىسۋى نىعايۋدا, حالىقارالىق ينستيتۋتتارمەن ىنتىماقتاستىق اياسى كەڭەيۋدە.
بۇگىندە ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتور ەل ءومىرىندەگى ماڭىزدى مىندەتتەردى شەشۋدە, الەۋمەتتىك ماڭىزدى باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋدا مەملەكەتتىڭ تەڭ ارىپتەسى بولا بىلۋدە.
V ازاماتتىق فورۋمنىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ودان ءارى دامۋىنا, ولاردىڭ مەملەكەتپەن ىنتىماقتاستىق تەتىكتەرىن نىعايتۋعا جاڭاشا سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن.
فورۋمنىڭ قاتىسۋشىلارى مەن قوناقتارىنىڭ جۇمىسىنا ساتتىلىك جانە قوعام يگىلىگى جولىنداعى قىزمەتتەرىنە زور تابىستار تىلەيمىن!» دەلىنگەن.
ومىرزاق شوكەەۆ فورۋمعا حالىقارالىق ۇيىمدار مەن شەتەلدىك ارىپتەستەردىڭ ايرىقشا نازار اۋدارعانىن اتاپ وتە كەلە, ەقىۇ باس حاتشىسى لامبەرتو زەنەردىڭ اتىنان قۇتتىقتاۋ حات كەلىپ تۇسكەنىن جەتكىزدى. بۇل قۇتتىقتاۋدا ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى رەتىندە ل. زەنەر قازاقستاننىڭ الەمدەگى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ جولىنداعى تەگەۋرىندى قيمىلىن ايرىقشا اتاپ ءوتىپتى. بۇل رەتتە باس حاتشى قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا 2010 جىلعى توراعالىق ەتۋى مەن استانا سامميتىنە توقتالىپ, 20 جىل ىشىندە قازاقستاننىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرىن, اسىرەسە, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باعىتتاعى رەفورمالاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ ورىندالۋىندا ازاماتتىق قوعامنىڭ ۇلەس سالماعى ايرىقشا ەكەنىن اتاپ كورسەتكەن.
ازاماتتىق قوعامدى ودان ءارى دامىتۋ ىسىنە ساتتىلىك تىلەگەن وسىنداي قۇتتىقتاۋلار ۆەنگريا, دانيا, يزرايل, يتاليا, پولشا, تۇركيا, شۆەيتساريا, گەرمانيا, چەحيا, قىرعىزستان, بەلارۋس ەلدەرىنىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارىنان دا كەلىپتى.
«كوممەرتسيالىق ەمەس قۇقىق حالىقارالىق ورتالىعىنىڭ» ۆيتسە-پرەزيدەنتى ناتاليا بورجەللي مىنبەرگە كوتەرىلىپ, 20 جىلدىڭ ىشىندەگى قازاقستانداعى ۇەۇ-لار جەتكەن جەتىستىكتەردىڭ ايتارلىقتاي ەكەنىنە باسا ءمان بەرە سويلەدى. ازاماتتىق فورۋم – ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋدىڭ ءتيىمدى ينديكاتورى جانە ول قازاق مەملەكەتىنىڭ اشىقتىعىن بىلدىرەدى. ساياسي كۇش-جىگەر مەن زاڭناما – ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋدىڭ بىردەن-ءبىر تەتىگى. سوندىقتان, ءبىزدىڭ ۇيىم حالىقارالىق ساراپتامالىق تالداۋ ورتالىعى رەتىندە ۇەۇ-لاردى زاڭنامالىق تۇرعىدان جەتىلدىرۋگە كۇش سالىپ كەلەدى. قازاقستاندا 1997 جىلدان باستاپ جۇمىس اتقارىپ كەلەمىز, وسى جىلدار ىشىندە قازاقستانداعى ازاماتتىق قوعامنىڭ بەلسەندى دامۋىن كوزىمىزبەن كوردىك. ۇەۇ-لار سانى ەداۋىر ارتىپ, ءۇشىنشى سەكتور كادىمگىدەي كۇشكە اينالدى. ەسىمدە, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ۇەۇ-لاردى قارجىلاندىرۋ شەتەلدىڭ گرانتتارى كومەگىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن. ال قازىر ولار ءوزدەرىنىڭ شارۋاشىلىق قىزمەتى ارقاسىندا حالىققا قىزمەت كورسەتىپ, تابىس تاۋىپ وتىر. جەرگىلىكتى بيزنەستەن جانە مەملەكەتتەن اۋقىمدى كومەك الۋدا. ۇەۇ-لاردىڭ وسىنداي ءتۇرلى كوزدەردەن قارجىلاي كومەك الۋى ولاردىڭ ءوز جۇمىستارىن اتقارۋ بارىسىندا تاۋەلسىز بولۋىنا قول جەتكىزدى. ولارعا دەگەن كوزقاراس تا وزگەردى. ەندىگى جەردە ءۇشىنشى سەكتور ۇكىمەتكە قارسى ءسويلەيتىن ۇيىمدار ەمەس, ولار ەركىن وي ايتاتىن تاۋەلسىز ساراپشىلار, ۇكىمەتتىڭ الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى ارىپتەستەرى, دەدى شەتەلدىك مەيمان.
بۇدان كەيىن فورۋم مىنبەرىنە بىرىنەن سوڭ ءبىرى وبلىستاردان كەلگەن دەلەگاتتار شىقتى. «الەۋمەتتىك ارىپتەستىك ورتالىعى قوعامدىق قورىنىڭ» توراعاسى الىبەك ءبايمەشوۆ: «تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ 20 جىلداعى ماڭىزدى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى – ازاماتتىق قوعامنىڭ قارقىنى دامىپ كەلە جاتقان نەگىزگى ينستيتۋتى – ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتور دەپ سانايمىن. قازىرگى تاڭدا 18 مىڭ ۇەۇ بولسا, ول ۇيىمداردا قوعامعا بەي-جاي قارامايتىن جارتى ميلليوننان استام ادام ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. ونىڭ مىسالى ءبىزدىڭ وبلىسىمىزدا دا كوپ», دەدى. جانە ول پاۆلودار وبلىسىنداعى بۇرىنعى بانك قىزمەتكەرىنىڭ ءۇشىنشى سەكتورعا كەلۋىنىڭ ارقاسىندا ميكروكرەديت الۋ ارقىلى قالاي تىگىن تسەحىن اشقانىن مىسالعا كەلتىردى.
قوستانايداعى «جاستار جانە بالالار ۇيىمدارىنىڭ» بەلسەندى مۇشەسى ناتاليا شپاگينانىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى ەركىن مەڭگەرۋى فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا جاقسى اسەر ەتكەنىن ايتۋ ابزال. مەنىڭ ويىمشا, ءوزىڭنىڭ مۇمكىندىكتەرىڭدى كەڭىنەن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى ءتاسىلى – قوعامدىق ۇيىمداردا جۇمىس جاساۋ. مەملەكەت پەن ۇەۇ-لار اراسىندا ارىپتەستىك جاستار ءۇشىن دە جاڭا كوكجيەكتەر اشادى. مەن بىرنەشە جىل بويىنا قوستانايداعى جاستار اسسوتسياتسياسىندا جۇمىس ىستەيمىن. ونىڭ ءناتيجەسىندە ازاماتتاردىڭ وزدەرىنە قاجەتتى اقپاراتتار الۋلارىنا مۇمكىندىك تۋعىزعانىمىزعا كوڭىلىمىز مارقايادى. ءبىز اعا بۋىن ۇرپاقتىڭ جولىمەن ەركىن ءارى پاراساتتى قوعامدى قۇرۋدى جالعاستىرۋعا دايىنبىز, دەگەن قوستانايلىق دەلەگات قىز قازاق ءتىلىن ەركىن مەڭگەرگەن جاستاردىڭ رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق توبىن قۇرۋ جونىندەگى ۇسىنىسىن جەتكىزدى. ءبىز ەلدى مەكەندەرگە بارىپ, جاستارمەن كەزدەسىپ, قازاقستان ءمادەنيەتى مەن تىلدەردى دامىتۋ يدەياسىن تاراتساق دەيمىز, دەدى وسى ورايدا ن.شپاگينا. قوستانايلىق قىزدىڭ سوزىنە ريزا بولعان مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد: «ءتىل تۋرالى مىڭ اڭگىمەدەن وسىنداي ءبىر ءسوز قىمبات», دەپ جالپى ەلدىڭ ىقىلاسىن جەتكىزگەندەي بولدى.
«قازاقستاننىڭ ىسكەر ايەلدەرى وداعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى مەرۋەرت قازىبەكوۆا ءبىزدىڭ قوعامدىق بىرلەستىك وسىدان 10 جىل بۇرىن كاسىپكەر ايەلدەر ءمۇددەسىن قورعاۋ ماقساتىندا قۇرىلعان. ۇەۇ-لار ىسكەر جانە كوشباسشى ايەلدەردىڭ قاتارىن كوبەيتۋدە ۇلكەن ءرول اتقارۋدا, دەي كەلە, ەلىمىزدەگى گەندەرلىك ساياساتتى دامىتۋ باعىتىندا ايتارلىقتاي جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا توقتالدى.
بۇدان كەيىن «ەۋروپالىق قۇقىق ينستيتۋتى, ادام قۇقىعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ديرەكتورى مارات باشيموۆقا ءسوز بەرىلدى. مارات سوۆەت ۇلى ەلىمىزدە ازاماتتىق سەكتور مەن بيلىك اراسىنداعى قارىم-قاتىناس جاقسى جولعا قويىلعانىنا نازار اۋداردى. مىسالى, ەلىمىزدىڭ زاڭنامالىق جۇيەسىن جەتىلدىرۋدە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ءرولى ۇلكەن. ءبىز ءاردايىم, زاڭنامالىق جوبالاردىڭ جاسالۋ بارىسىنا ساراپتاما جۇرگىزەمىز. قوعامدىق بىرلەستىك ەلىمىزدە عانا ەمەس, شەت ەلدەردە دە وتكىزىلەتىن ءىس-شارالارعا قاتىسىپ, قازاقستاندىق ازاماتتىق قوعامنىڭ ءۇنىن جەتكىزۋگە تىرىسادى, دەدى ول.
ال اقتوبە قالاسىنداعى «سال بولعان جانداردى قورعاۋ قوعامىنىڭ» ءتورايىمى قۇرالاي بايمەنوۆا مۇگەدەك جانداردىڭ ءۇشىنشى سەكتورداعى بەلسەندى قىزمەتىنە توقتالا كەلە, اقتوبە قالاسىندا ارباعا تاڭىلعان مۇگەدەكتەرگە ارنايى 40 پاتەرلى كەڭ تۇرعىن ءۇيدىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋىن ايتۋى دا جينالعانداردى ەلەڭ ەتكىزدى. شىنىندا دا, ونسىز دا تاعدىر سالعان تاۋقىمەتى بار جانداردى وسىنداي قولداۋ بارلىق جەردە كەرەك-اق. تاعدىرلارىمەن تايتالاسا ءجۇرىپ, بەلسەندى ءومىر كەشىپ جاتقان وسىنداي جاندار ءومىرى كەيبىر قول-اياقتارى بالعاداي, بىراق قامسىز جۇرەتىن جاندارعا ۇلگى بولارلىقتاي-اق.
«تەمەكى تۇتىنىنەن ادا قازاقستان ءۇشىن» ۇلتتىق كواليتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ءجاميلا سادىقوۆا اڭگىمەسىن وسىدان 7 جىل بۇرىن وزدەرىنىڭ قوزعالىستارىن باستاپ, جۋرناليستەرگە ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ, زاڭ جۇزىندە تەمەكىگە توسقاۋىل قويامىز دەگەندە, ولاردىڭ «بۇل مۇمكىن ەمەس» دەپ وزدەرىن كۇلكى ەتكەنىنەن باستادى. بىراق بۇگىندە ءبىزدىڭ باستامامىز ءوزىنىڭ ايتارلىقتاي ءناتيجەسىن بەردى. قازىر كەشكە قاراي وتباسىلار ءوز بالا-شاعالارىمەن قوعامدىق ورىنداردا تەمەكى تۇتىنىنەن قورىقپاي, دەمالۋلارىنا بولادى. بۇل – پارلامەنت دەپۋتاتتارى, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى جانە قوعامنىڭ ورتاق جەڭىسى. بۇدان ءبىز نەنى كورەمىز؟ ۇەۇ-لارمەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ارىپتەستىگىنەن ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا زيان جوق, ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا نۇقسان كەلمەيدى, وراسان زور قارجى ۇنەمدەلىپ, تەمەكى رىنوگىنداعى سىبايلاستىققا توسقاۋىل قويىلادى. 26 قىركۇيەكتە ءدۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى قازاقستان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىن حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋداعى تەگەۋرىندى ساياساتى ءۇشىن قولداپ, رەسمي قۇتتىقتادى, دەدى شەشەن.
اقمولا وبلىسى ارشالى اۋدانىنداعى «اقبوتا» قورىنىڭ ديرەكتورى تاتيانا نەلتسمان ۇەۇ-لاردىڭ اۋىلدارداعى سان-سالالى ماسەلەلەردى شەشۋگە جاردەمدەسەتىنىن العا تارتتى, سونداي-اق, ول وزدەرىنىڭ تاجىريبەسىمەن دە ورتاقتاستى. وسى ورايدا, مەكتەپتەردە جىلىجاي سالىپ, تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىمەن كوكونىس ءوسىرىپ, وقۋشىلاردى ءارى باعاسى ارزان, ءارى ساپالى كوكونىستەرمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرمىز. وسىلايشا, ءبىز بۇكىل ارشالى اۋدانى تۇرعىندارىنا از قاراجات جۇمساپ, مول ءونىم الۋعا بولاتىنىن دالەلدەدىك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ اۋىلداردا اتقارىپ جاتقان جۇمىستارى قازاقستان ەكونوميكاسىنا قولداۋ كورسەتىپ قانا قويماي, الەۋمەتتىك رەفورمالاردىڭ دا جۇزەگە اسۋىنا سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر, دەدى ت.نەلتسمان.
بۇل كۇنگى فورۋم جۇمىسى تەك جارىسسوزدەرمەن اياقتالىپ قالعان جوق, ونىڭ سوڭى «تانىم» سىيلىقتارىن تاپسىرۋ سالتاناتىنا ۇلاستى. اتالعان سىيلىقتار ءۇشىنشى سەكتوردىڭ بەلسەندى وكىلدەرىنە تابىستالدى.
انار تولەۋحانقىزى, ءلايلا ەدىلقىزى.