ينۆەستيتسيالاردىڭ يگىلىگىن كورەتىن كەز

كەشە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن ۇكىمەتتىڭ سەلەكتورلىق رەجىمدەگى وتىرىسى بولىپ ءوتتى. وندا ەكو­نوميكانى جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى, سونداي-اق قازاقستان ەكو­نوميكاسىنىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىنا تىكەلەي شەتەلدىك ين­ۆەستيتسيالار تارتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوسپار تالقىلاندى. الدىمەن ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇماعۇلوۆ ءسوز الىپ, جاستار ساياساتى ءما­سە­لەلەرى بويىنشا ەلىمىزدىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى تۋرالى بايانداما جا­سادى. «ۇسىنىلعان جاڭا زاڭ جو­باسىنىڭ ماقساتى جاستاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دا­مۋى­نا كومەكتەسۋ, ولاردىڭ مەملەكەت پەن قوعام ومىرىنە بەلسەنە قات­ى­سۋىنا جاعداي جاساۋ بولىپ تا­بى­لادى. جاستار ساياساتى تۋرالى زاڭ­ناماعا تۇزەتۋ ەنگىزۋ ماسەلەسى ارنايى سايتتا (www.zan.zhastar.kz) تالقىلانىپ, وعان 1000-نان استام ۇسىنىستار كەلىپ ءتۇستى. زاڭ جو­با­سىنا بىرقاتار جاڭالىقتار ەنگىزۋ ۇسىنىلدى. مىسالى, ولار­دىڭ ىشىندە ستۋدەنتتەردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ, ءبىلىم الۋشىلار ءۇشىن كولىكتە جەڭىلدىكپەن ءجۇرۋ, «دارىن» مەملەكەتتىك سىيلىعىن زاڭنامالىق تۇرعىدا بەكىتۋ جانە باسقا دا ۇسىنىستار بار, دەدى ب.جۇماعۇلوۆ. بۇدان سوڭ كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلگەن «قازاقستان ەكونوميكا­سى­نىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىنا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار تارتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوس­پ­ا­رى» تۋرالى باياندامانى پرە­مەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنو­لو­گيا­لار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ جا­سادى. ول ەل الدىندا ەكونو­مي­كانى جەدەل يندۋستريالاندىرۋ بويىنشا ۇلكەن ماقساتتار تۇر­عا­نىن تاعى ءبىر مارتە قايتالاپ ءوتىپ, ونىمدىلىك ماسەلەسى مەن جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ بۇگىنگى تاڭدا الدىڭعى كەزەككە شىعىپ وتىر­عاندىعىن جەتكىزدى. «بۇنىڭ بار­لىعى ەلىمىز جۇرگىزىپ وتىرعان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار تارتۋ ساياساتىندا كورىنىس تابادى. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆ­ا­تسيا­لىق دامۋ باعدارلاماسىن ءجۇ­زەگە اسىرعان 1,5 جىلدىڭ ىشىندە تشي باعىتىندا ناقتى جاعىمدى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزە باستا­دىق. 2010-2014 جىلدارعا ارنال­عان ەكسپورتتى ىنتالاندىرۋ جانە ارنايى ەكونوميكالىق ايماق­تار­دى دامىتۋ, ينۆەستيتسيالار تارتۋ بويىنشا سالالىق باعدارلاما جا­ساپ شىعارىلدى. ونى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا شەتەلدىك ين­ۆەستور-ەلدەردىڭ ءىرى كومپانيا­لا­رى­مەن 200 ينۆەستيتسيالىق باستاما بويىنشا جۇمىستار باستالدى. شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قاتى­سۋى­مەن 20-دان استام حالىق­ارا­لىق ءتۇرلى بيزنەس-فورۋمدار ۇي­ىم­داستىرىلدى. ءبىز ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن فرانتسيا, وڭتۇستىك كورەيا, قىتاي ەلدەرى كومپانيالارىمەن جۇمىس ءجۇر­گى­زىپ, بايلانىس ورناتتىق. سون­داي-اق گەرمانيا, جاپونيا جانە تاياۋ شىعىس ەلدەرىمەن جۇمىستى بەلسەندىرە تۇسۋدەمىز», دەپ اتاپ ءوتتى اسەت يسەكەشەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, 2010 جىلى 12 تىلدە قىزمەت كورسەتەتىن ۇلت­تىق ينۆەستيتسيالىق ۆەب-سايت قول­دانىسقا ەنگىزىلگەن كورىنەدى. مۇن­داي 12 ءتىلدى ينتەرفەيس ۇزدىك شەتەلدىك 10 سايتتىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن فرانتسۋزدىق سايتتا عانا بار ەكەن. ۆەب-سايتتا قازاق­ستاندا بيزنەس جۇرگىزۋدىڭ قىر-سىرى, بارلىق قاجەتتى مالىمەت, ءتىپتى كوممۋنالدىق تولەماقى تۋ­را­لى دا اقپارات تابىلادى. ۆەب-سايت اشىلعاننان كەيىنگى 8 اي ىشىندە وعان ەلىمىزگە ينۆەستيتسيا سالۋعا بايلانىستى 100-دەن استام ءوتىنىش كەلىپ ءتۇسىپ, 48 مىڭنان استام كەلۋشىلەر تىركەلىپتى. «ينۆەستيتسيالىق زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا بيىل ار­نايى ەكونوميكالىق ايماق تۋ­را­لى جاڭا زاڭ قابىلداندى.  زاڭدا ينۆەستيتسيا سالۋشىعا ۇسىنىلا­تىن جەڭىلدىكتەر پاكەتىن كەڭەيتۋ مەن اەا قاتىسۋشىلارىنا رۇق­سات بەرىلەتىن شارالار سانىن قىس­قارتۋ قاراستىرىلعان. جاعىمدى تەندەنتسيالاردى ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر دە راستاپ وتىر. 2007-2009 جىلى جاھاندىق قارجى داعدارىسى جاعدايىندا الەمدە تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار اعىسى ەكى ەسەگە ازايعان كەزدە, قازاقستانعا تارتىلعان شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار سانى رە­كوردتىق كورسەتكىشكە جەتكەن. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, 2012 جىلى الەمدىك ەكونوميكانىڭ جاعدايى نا­شار­لاماق. بيىلعى جىلدىڭ وزىندە قاشا­عان­داعى جۇمىستاردىڭ بەلسەندى فازا­سى­نا بايلانىستى ەلگە كەلەتىن تشي كولەمىنىڭ ازايعانى بايقالادى, سون­دىق­تان بىزگە كۇشىمىزدى تياناقتاپ, قارقى­نى­مىزدى تومەندەتىپ الماۋىمىز قاجەت. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدە ءبىرىنشى رەت وڭدەۋشى ونەركاسىپكە تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ ءوسۋى بايقالدى. مى­سا­لى, مەتاللۋرگياعا تارتىلعان تشي 12%-عا ارتىپ, ال قارا مەتاللۋرگياعا ەكى ەسە تشي تارتىلدى. ەلەكتر ءوندىرىسى مەن ەلەكتروندى جابدىقتار وندىرۋگە سا­لىن­عان شەتەلدىك سالىمدار 16%-عا ارتقان. جالپى, قازاقستانعا تشي ءۇشىن باسە­كە­لەس ەلدەر نەگىزىنەن تمد ەلدەرى بولىپ تا­بىلادى. ەلىمىز تارتىلعان ينۆەستي­تسيا­نىڭ ءىجو-گە جانە جان باسىنا شاق­قانداعى كولەمى بويىنشا رەسەيدەن كەيىنگى تولاسسىز كوشباسشى بولىپ تابىلادى. قازىرگى تاڭدا قالىپتاسىپ وتىرعان ەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى تشي-عا دەگەن تارتىس كەنەتتەن كۇ­شەي­دى. تمد ەلدەرىن قوسپاعاندا اگرەسسيالى ينۆەستيتسيالىق ساياساتتى ەۋروپا دا جۇرگىزە باستادى. سوندىقتان ءدال قازىر قازاقستان الدىندا ەكى ماڭىزدى مىندەت تۇر. ءبىرىنشىسى, شەتەلدىك ينۆەستيتسيا­لار­دى بەلسەندى تارتۋ بولسا, ەكىنشىسى, ولار ءۇشىن وزگە ەلدەرمەن باسەكەلەستىكتى تابىستى جۇرگىزۋ. جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق سىيىم­دى­لىعىنىڭ ءوسۋ الەۋەتى جوعارى ەكەندىگىن كورسەتەدى. سايكەسىنشە, ەكونوميكا­نىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ جانە ەل الەۋەتىن ءتيىمدى قولدانۋ ارقى­لى تشي-دى جىلىنا 10 ملرد. اقش دول­لارىنا دەيىن وسىرۋگە مۇمكىندىك بار. قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ – بارلىق مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك قۇرى­لىم­داردىڭ ەلىمىزدىڭ باعدارلامالىق قۇ­جاتتارىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى قول جەت­كىزەتىن نەگىزگى مىندەتى. وسى ماق­سات­تا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ شيكى­زات­تىق ەمەس سەكتورىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ­دىڭ ۇلتتىق جوسپارى جاساقتالدى, ول ۇكىمەت قاۋلىسىمەن بەكىتىلەتىن بولادى. جوسپار 4-كە بولىنەدى. العاشقىسى – ستراتەگيالىق ينۆەستيتسيالىق جوبا­لار­عا ارنايى رەجىم قولدانۋ», دەدى پرە­مەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى.  ءا.يسە­كەشەۆ 1994-2004 جج. ارالى­عىن­دا جۇمىس ىستەگەن «ينۆەستيتسيالار تۋ­رالى» زاڭنىڭ زاڭنامالىق تۇراق­تى­لىق نورما­سىن قايتارۋدى ۇسىندى. «ول سول كەزەڭدە ىنتالاندىرۋ فاكتورى رەتىندە قولدا­نىل­دى, الايدا, يندۋستريا­لان­دىرۋ بويىنشا مەملەكەتتىك باعدار­لا­مالاردىڭ بولما­عان­دىعى سەبەپتى ونى شيكىزات سەكتو­رىنىڭ ينۆەستورلارى يگىلىگىنە جاراتتى. ءۇيدب مىندەتتەرىن ەسەپكە الا وتىرىپ, ونى 10 جىل تەك قانا وڭدەۋشى سەكتور ينۆەستورلارىنا قايتارۋدى ۇسىنامىز. ەكىنشى باعىت ۆيزا الۋ ءتارتىبىن وڭتاي­لان­دىرۋ بولسا, ءۇشىنشى باعىتى قازاق­ستان­دىق قىزمەت كورسەتۋدى جاقسارتۋ, ال ءتور­تىنشىسى ماقساتتى ينديكاتورلاردى بەكىتۋ بولىپ تابىلادى, دەدى ول. بۇل ءتورت باعىت بويىنشا اسەت ورەنتاي ۇلى  تولىق­قاندى تۇسىنىكتەمە بەرىپ ءوتتى. سەلەكتورلىق رەجىمدەگى وتىرىس با­رى­سىندا يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ۆيتسە-ءمينيسترى البەرت راۋ اتالمىش مينيسترلىك ءتيىستى ورگاندارمەن بىرلەسە يندۋستريالاندىرۋ كۇنىن ءوت­كىزۋگە ارنالعان دايىندىق جۇمىس­تا­رى جۇرگىزىلىپ جاتقاندىعىن حابارلادى. «شارانى «سارىارقا»  رەسپۋبليكالىق ۆەلوترەگىندە وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن يندۋستريالىق جوبالاردى ىسكە قوسۋعا ارنالعان بۇل تەلەكوپىر شامامەن ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 9 جەلتوقسانىنا بەلگىلەنۋدە», – دەدى ول. ۆيتسە-مينيستر اتالعان تەلەكوپىر بارى­سىن­دا «التىن ساپا» جانە بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى سالاسىنداعى «پارىز» ءداستۇرلى سىيلىقتارى تاپسى­رى­­لاتىنىن جەتكىزدى. «ال يندۋس­تريا­لاندىرۋ كارتاسىنا كەلسەك, 2011 جىل­دىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىندا 600 ملرد. تەڭگەدەن استام قارجىنىڭ 129 جوباسى ىسكە قوسىلادى. بۇگىندە 6 جوبا ىسكە قوسىلدى, ال قالعاندارى الداعى 3 ايدىڭ ىشىندە تاپسىرىلاتىن بولادى. بۇدان سوڭ ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ۆيتسە-ءمينيسترى قۋاندىق بيشىمباەۆ ءسوز الدى. ول بايانداماسىن ستاتيستيكا مالىمەتتەرىمەن باستادى. ۆيتسە-مي­نيستردىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىن ءۇي قۇ­رىلىسىنا باعىتتالعان ينۆەستيتسيالار 37%-عا تومەندەگەن كورىنەدى. وسىعان بايلانىستى تۇرعىن ءۇي جەتىسپەۋشىلىگى ورىن الىپ, باعا ءوسىمى بايقالۋدا. بي­ىل­عى جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا ءوڭىر­لەر بويىنشا تۇرعىن ءۇي باعاسى 20-25%-عا جوعارىلاعان. ق. بيشىمباەۆ تۇر­عىن ءۇيدىڭ باستاپقى رىنوگىندا (جاڭا ۇيلەر) ۇسىنىستار جوقتىعىن, ال قايتالاما رىنوكتاعى ۇيلەر الىپ­سا­تارلىق ساۋداعا اينالىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەتتى. «وسىعان بايلانىستى ار­نايى باعدارلاما جوباسىن ازىرلەدىك. الايدا, ونى قازاقستان وڭىرلەرى ايا­سىن­دا تەكسەرىپ كورۋ ءۇشىن 2011-2012 جىل­دا­رى ىلكى جوبا رەتىندە ىسكە اسىرۋدى ۇسىنامىز», – دەدى ول. باعدارلاما جوباسىمەن تانىسقان ۇكىمەت باسشىسى ونى ىلكى جوبا رەجىمىندە استانا جانە شىمكەنت قالا­لا­رىن­دا ىسكە قوسۋ كەرەكتىگىن قۇپتادى. «مەنىڭشە, جوبا باعدارلاما بولۋعا ءالى جەتكىلىكسىز. سوندىقتان ونى الدىمەن ىلكى جوبا رەتىندە بەكىتەيىك. جوبانى اس­تانادا جانە تۇرعىندار كوپ قونىس­تان­عان وڭىرلەر اراسىنان شىمكەنتتە ىسكە اسىرۋدى ۇسىنامىن», – دەدى پرەمەر-مينيستر. ۇكىمەت باسشىسى اتال­عان ايماقتاردا جيناقتالعان ءتاجى­ري­بەدەن كەيىن ەل شەڭبەرىندە جۇزەگە اسى­رۋ ءۇشىن ونىڭ ناقتى باعدارلاما تۇرعى­سىن­دا  قاراستىرىلاتىندىعىن جەتكىزدى. ۆەنەرا تۇگەلباي.