ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قازىر قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ جونىندە ءتۇرلى دەڭگەيدە ءارتۇرلى جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر. نەمىستەر دالدىگىمەن, اعىلشىندار پاڭدىعىمەن, باسقالارى تاعى باسقاسىمەن ەرەكشەلەنەدى. ال قازاق نەسىمەن دارا؟ ايرىقشا قاي قاسيەتىمىزدى ايىرىپ الىپ, قارجى سالىپ, ۇلتتىق ۇپايىمىزعا قوسىپ قويامىز؟ ءۇش قازاقتىڭ ەكەۋى – قازاقتىڭ قوناقجايلىعىن ايتۋى مۇمكىن. ال «قازاقى قوناقجايلىلىق» دەگەنىمىزدىڭ انىقتاماسى بار ما؟ قوناق كۇتۋ ستاندارتى قايدا؟ جالپى «قوناقتى قازاقشالاپ كۇتۋ» دەگەننىڭ شارتى قانداي؟ قوناق كۇتۋگە ماشىقتانعان ورىن – قوناقۇيلەردىڭ ستاندارتى جۇلدىز سانىنا بايلانىستى ءبولىنىپ وتىرادى. ماسەلەن, 5 جۇلدىزدى قوناقۇيگە كەلگەن ادام 5 جۇلدىزدى قىزمەت كورسەتىلەدى دەپ كەلەدى. ال قازاققا (ەكسپو-عا) قوناققا كەلگەن شەتەلدىك قانداي جاعدايدى كۇتەدى؟ (مۇندا «قوناق» دەپ تەك شەتەلدىڭ ازاماتىن مەڭزەپ وتىرمىن) سوندىقتان, بىرەر اپتا تۋريست بولىپ ەلىنە ورالعان شەتەلدىك ەلىنە كەلگەن سوڭ, اڭىز ەتىپ ايتاتىن, باسقا ەلدە جوق قوناقجايلىلىق ستاندارتى قاجەت. سەبەبى, ءار شەتەلدىكتىڭ ەلىنە ورالعان سوڭعى اڭگىمەسى ءبىر-ءبىرىن جوققا شىعارىپ ەمەس, قولداپ جاتۋى ءۇشىن دە ءبىر ۇلگى قالىپتاستىرعان ءجون. ەگەر قوعامدىق سانا جونىندەگى اڭگىمەگە قوناقجايلىلىق ەنىپ جاتسا, وسى جاعداي ەسكەرىلسە. قوناقجايلىلىقتى زەرتتەپ جۇرگەن عالىمدار ونىڭ نەشە ءتۇرلى باعىتىن جىلىكتەپ جاتادى. سونىڭ ءبىر باعىتى – اسxانا. قوناقجايلىق – داستارxانمەن شەكتەلمەسە دە, داستارxان – قوناق كۇتۋدىڭ نەگىزگى بولىگى. ءسوزدىڭ باسىن اسxاناعا بۇرساق, قازاقتىڭ تاعامىنا تويىپ, ءدامى اۋزىندا قالعان شەتەلدىك قوناق ءبىر جىلدان سوڭ, اڭسارى اۋىپ, استاناعا ەمەس, باسقا قالاعا كەلدى دەلىك. الگىنىڭ تاماعىنىڭ ءدامى ءبىر جىل بۇرىن جەگەندەي بولا ما؟ اڭگىمە مىنە وسىندا. تۋريستتەرگە قىزمەت ىستەپ ۇيرەنگەن تۇرىك باۋىرلارىمىز «تۇرىك مەيرامxاناسى» دەگەن ۇعىمدى قالىپتاستىردى. كەز كەلگەن ەلدە تاكسي ۇستا دا, «تۇرىكتىڭ مەيرامxاناسىنا اپارىپ تاستا» دەپ بۇيىرساڭىز, قالاۋىڭىز ورىندالادى. الگى تاكسيست تۇرىكتىڭ ءتۇرىن اجىراتا الماۋى مۇمكىن, بىراق اسxاناسىن بىلەدى. سەبەبى, تۇرىك مەيرامxاناسى بەلگىلى ستاندارتتارمەن قىزمەت ەتەدى. تاماعى الدىڭىزدا بۇرقىلداپ جايىلىپ جاتادى. ادانا كەباپ تۇركيادا دا ادانا كەباپ, امەريكادا دا سول. ءبارى – بىردەي, قىزمەتى – جىلدام, قۇنى – ارزان. ماكدونولدس بيزنەس مودەلىن وسى ءۇش ولشەمگە قۇرعان: «بىردەي», «جىلدام» جانە «ارزان». وسى ۇشەۋىنىڭ باسىن قوسساڭىز, نە ساتساڭىز دا ءوتىپ كەتەتىنىن بۋرگەرلەر دالەلدەدى. بۋرگەردىڭ قاسىندا, ۇلتتىق اسxانانىڭ ءداستۇرى بار, تاريxي تاعامدارى بار, سالت-ءداستۇرى بار, وعان ساي ءسان-سالتاناتى تاعى بار دەگەندەي. ارىعا بارماي, كىندىگىمىز ءبىر وزبەك مەيرامxانالارى دا وزىندىك ورىن الدى. الماتىداعى «ۋزبەچكالاردى» ايتپاعاننىڭ وزىندە نيۋ-يوركتىڭ وزىندە ونشاقتى وزبەك مەيرامxاناسى بار. امەريكاداعى قازاقتار قازاقستانعا دەگەن گاسترونوميالىق ساعىنىشىن وزبەك اعايىنداردىڭ اسxاناسىنا بارىپ باسىپ ءجۇر. ماسەلەگە وسى تۇرعىدان كەلىپ, قازاقتىڭ قوناقجايلىلىعىن داستارقان ءمازىرىن جۇيەلەۋدەن باستاساق. ەت اساسىڭ با, جايمانىڭ قالىڭدىعى, كولەمى, ەكى كەلى جايماعا نەشە كەلى ەت سالۋ كەرەك; ونىڭ تۇزدىعى, ەت تۇسىرەتىن تاباعى, باسقاسى... قازاق مەيرامxانالارىنا ءتان ستيلدىك باعىتتار بولەك اڭگىمە... ءالى داستارقان ءمازىرىن شەشىپ الماي, قازاقتىڭ قوناقجايلىلىعىمەن قالاي ماقتانباقپىز؟! قازاق تاعام اكادەمياسىنىڭ جانىنان با, باسقا وقۋ ورنىنان با, قازاق مەيرامxاناسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن جاساپ, مازىرىنەن ديزايىنىنا دەيىن جىلىكتەپ, ءار ەلشىنىڭ قولىنا ۇستاتسا عوي, شىركىن! «مىندەتىڭ قازاقستاندى تانىتۋ ما, ەلگە ينۆەستور تارتۋ ما, مىنە, ەلشى بولعان ەلىڭنەن كەمىندە ءبىر مەيرامxانا اشۋعا ىقپال ەت» دەپ. اۋزى بار ادام بالاسىنىڭ كەز كەلگەنىنىڭ جۇرەگىنە اسxانا ارقىلى جول تابۋعا بولادى. قازاقستانعا مىڭداپ-ميلليونداپ تۋريستەر تارتۋ ءۇشىن اسقازانعا بارار جولدىڭ جۇمىسىن جوندەپ العان ءجون سياقتى كورىنەدى دە تۇرادى.
شىڭعىس مۇقان, گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى
اقش, بوستون