قىزىلوردا وبلىسىنداعى بارلىق ەكولوگيالىق باقىلاۋ ۇيىمدارىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا, وبلىسىمىزداعى ءىرى مۇناي كومپانيالارىنىڭ وندىرىستىك قالدىقتارىن زالالسىزداندىرۋ كەزىندە, بىرقاتار ماسەلەلەردىڭ نازاردان تىس قالعاندىعى اتاپ كورسەتىلدى.
مۇنايلى وڭىرلەردە, ءوندىرىستىك تەحنولوگيانىڭ ساقتالماۋى, شيكىزات ۇرلاۋ ماقساتىمەن قۇبىرلارعا زاڭسىز قوسىلۋ كەزىندەگى مۇناي اعۋى, اۆتوكولىكپەن مۇناي تاسىمالداۋ بارىسىنداعى اپاتتار مىڭداعان توننا مۇنايمەن لاستانعان توپىراقتاردىڭ پايدا بولۋىنا اكەلىپ سوعۋدا, سونىمەن بىرگە, ءشولەيتتەنۋ مەن جۇتاڭدانۋ ساتىسىندا تۇرعان جەرلەردىڭ قۇنارلىلىعى ودان ءارى تومەندەپ بارا جاتىر, دەيدى ماسەلە كوتەرۋشىلەر.
قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترىنىڭ 2007 جىلعى 31 مامىرداعى «قالدىقتار سىنىپتاماسىن بەكىتۋ تۋرالى» №169-ءو بۇيرىعىمەن مۇناي ءوندىرۋ جانە مۇنايدى قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ قالدىقتارى يانتار تىزىمىنە جاتقىزىلعان. وڭىردە جىل سايىن مىڭداعان توننادان استام قاۋىپتى ءوندىرىستىك قالدىقتار, ونىڭ ىشىندە بۇرعىلاۋ قالدىقتارى, مۇناي شلامدارى, قۇرامىندا مۇنايى بار توپىراقتار پايدا بولادى ەكەن.
قازىرگى تاڭدا, قىزمەتى ءناتيجەسىندە ءوندىرىس جانە تۇتىنۋ قالدىقتارى قۇرالاتىن مۇناي كومپانيالارىنىڭ مەنشىك يەلەرى بولىپ تابىلاتىندارى جانە قالدىقتار قۇرالعان كەزدەن باستاپ ولاردىڭ قاۋىپسىز جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن جاۋاپتى بولاتىندارى نازاردان تىس قالعان. كومپانيالار كەلىسىم-شارت نەگىزىندە, قالدىقتاردى نورمالارعا سايكەس كەلمەيتىن ونداعان شاقىرىم جەردەگى پوليگوندارعا تاسىمالداپ ورنالاستىرۋ, زالالسىزداندىرۋ ءجونىندەگى ءوز جاۋاپكەرشىلىكتەرىن مەردىگەر كاسىپورىندارىنا نەگىزسىز جۇكتەيتىندىگى دە بەلگىلى بولىپ وتىر.
مۇناي قالدىقتارى تاسىمالداۋ بارىسىندا توگىلىپ-شاشىلىپ, زالالسىزداندىرۋ كەزىندە ورتەلەتىندىكتەن, اتموسفەرالىق اۋا مەن جەر قورلارى لاستانۋىنىڭ كوزدەرىنە اينالىپ, قورشاعان ورتاعا جانە ادام دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرۋدە ەكەن.
سوعان قاراماستان, قازىرگى ۋاقىتتا رەسپۋبليكانىڭ مۇناي ءوندىرۋ ايماقتارىندا, ونىڭ ىشىندە قىزىلوردا وبلىسىندا قالدىقتاردى زالالسىزداندىرۋدىڭ ءبىر عانا ءتاسىلى قولدانىلادى, ول – تەك قۇرامىندا مۇنايى بار قالدىقتاردى ورتەۋ نەمەسە تەرموكرەكينگ ءادىسى. وسىنىڭ سالدارىنان اۋاعا كانتسەروگەندى لاستاۋشى زاتتار تاستالىپ, سونىمەن قاتار, ءورتەنگەن ءولى توپىراق جەر قورلارىن قوسىمشا لاستاپ جاتسا كەرەك.
وركەنيەتتى ەلدەر بۇل ادىستەن باس تارتىپ وتىرعانى بەلگىلى بولعانمەن, قورشاعان ورتانى قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان بۇل ماسەلە ەسەپكە الىنباي, ەسكى تەحنولوگيامەن قالدىق وڭدەۋگە رۇقسات بەرىلىپ وتىرعانى انىق جانە بۇل تۇسىنىكسىز ءجايت.
سونداي-اق ەلىمىزدەگى مىڭداعان توننا «يانتار» تىزىمىندەگى قاۋىپتى وندىرىستىك قالدىقتاردىڭ ەسەپكە الىنبايتىندىعى, ونى ورنالاستىرۋعا قالدىق يەلەرى ءتيىستى قۇزىرەتتى ورگانداردان رۇقسات المايتىندىقتان, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ كىرىس كوزىنە ميلليونداعان تەڭگە ەكولوگيالىق تولەمدەر ءتۇسپەيتىنى دە اشىق ايتىلىپ وتىر.
وسىعان وراي, ەل ۇكىمەتىنىڭ 2007 جىلدىڭ 28 جەلتوقسانىنداعى №1311 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن «ونەركاسىپ سالاسىنداعى جەكەلەگەن قىزمەت ءتۇرىن ليتسەنزيالاۋ» ەرەجەسىنىڭ 6-تارماعىنداعى مۇناي-حيميا, حيميا وندىرىستەرىن پايدالانۋ جونىندەگى قىزمەتكە قويىلاتىن ەكولوگيالىق تۇرعىدان بىلىكتىلىك تالاپتارى قازىرگى زامان تالابىنا ساي ەمەستىگى بايقالۋدا ەكەن.
ليتسەنزيا العاندا قويىلعان ەكولوگيالىق تالاپتاردىڭ ورىندالۋى دا ءوز دارەجەسىندە قاداعالانباۋىنان جاڭا الەمدىك ستاندارتقا ساي ارناۋلى تەحنيكالىق قۇرال-جابدىقتارى مەن تەحنولوگياسى جوق كاسىپورىندار مۇناي ءوندىرىسى قالدىقتارىن وڭدەۋمەن اينالىسىپ, قورشاعان ورتانىڭ قوسىمشا لاستانۋىنا «ۇلەس» قوسىپ وتىرعان كورىنەدى.
وندىرىستىك قالدىقتاردى ساقتاۋدى جانە كومۋدى, ولاردى كادەگە جاراتۋدى, ياعني قايتا ءوڭدەۋدى ءبىر جۇيەگە كەلتىرىپ, باقىلاۋشى جانە ليتسەنزيا بەرۋشى ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ جۇمىسىن جانداندىرماسا, تابيعي رەسۋرستاردىڭ لاستانۋ دەڭگەيى ءوسىپ, ادام تىرشىلىگىنە قولايلى قورشاعان ورتانى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ماقساتىمىز تولىق ورىندالمايتىنى كۇمانسىز.
ەكىنشى ماسەلە. حالىقتىڭ سۇراۋى بويىنشا «ەكولوگيالىق احۋالدى جاقسارتۋ ماقساتىندا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ جاڭاقورعان اۋدانىنداعى تايپاقكول جانە قاندىارال كولدەر جۇيەسىن قالپىنا كەلتىرۋ» جوباسى دايىندالعان. جوبانىڭ مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتكىزىلگەن تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى, سمەتاسى بار. ول قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ 2008 جىلعى 4 اقپانداعى №15-ءو بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2008 جىلعا ارنالعان ەكولوگيالىق پروبلەمالار تىزىلىمىنە ەنگىزىلگەن. بۇگىندە كولدەرگە جەتكىلىكتى دەڭگەيدە سۋ كەلمەۋىنەن كولدەردىڭ ۇلتاندارىندا سۋ قالماي, ءوسىمدىكتەر كوگەرىپ, يىستەنىپ, ساسىق ءيىس اۋامەن تاراپ, كەنت جانە كولدەر جۇيەسى بويىندا ورنالاسقان ەلدى مەكەندەر تۇرعىندارى اراسىندا ءتۇرلى جۇقپالى (سارى, ىشەك) اۋرۋلار تاراۋ, توتەنشە جاعدايلار قالىپتاسۋ قاۋپى بار.
سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋلەردە ماسەلەلەرىڭىز شەشىلەتىن بولدى دەپ جاۋاپ بەرىپ جۇرگەنىمىزدە, قارجىلاندىرۋى 2012-2014 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسىنا ەنبەي قالعان. مۇنىڭ سەبەبى نە؟ ءتۇسىنىكسىز, ەندىگى جەردە سايلاۋشىلار الدىندا نە دەيمىز؟
قۇتتىقوجا ىدىرىسوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.