– پرەمەر-مينيستر مىرزا, استاناعا قوش كەلدىڭىز! قازاقستاننىڭ ەلورداسىندا ليۋكسەمبۋرگتىڭ قۇرمەتتى كونسۋلدىعىنىڭ اشىلۋى ەكى ەل ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى؟ – استاناعا وسىمەن ەكىنشى رەت كەلىپ وتىرمىن. وسىنداي جاس ءارى ادەمى قالادا, قالانىڭ ادەمى اۋدانىندا ليۋكسەمبۋرگ ۇلى گەرتسوگتىگى كونسۋلدىعىنىڭ اشىلعانىنا قۋانىشتىمىن. بۇل ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن دە, قازاقستان ءۇشىن دە ماڭىزدى وقيعا دەپ سانايمىن. ليۋكسەمبۋرگتىڭ الماتى مەن استاناداعى كونسۋلدىقتارى ەۋرازيانىڭ كىندىگى مەن ەۋروپانىڭ كىندىگىندە ورنالاسقان ەكى ەلدىڭ اراسىندا التىن كوپىر ورناۋىنا ىقپال ەتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن. استاناعا العاش كەلگەننەن بەرگى ارالىقتا قازاقستان تۋرالى كوپ مالىمەتكە قانىقتىم. بۇل ەلدە كوپتەگەن ۇلت وكىلدەرى, ءدىن وكىلدەرى تۇراتىنىن ءبىلدىم, سان قيلى مادەنيەتتەردىڭ شوعىرلانعان جەرى ەكەنىن ءتۇسىندىم. وسىدان 25 جىل بۇرىن قازاقستان جاڭادان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن دۇنيە جۇزىنە اشىق, قارىم-قاتىناس جاساۋعا ءازىر مەملەكەت ەكەنىن كورسەتتى. بۇل وتە دۇرىس شەشىم بولدى, ەلدەرىڭىزدىڭ قازىرگى جەتكەن جەتىستىكتەرىنە بۇل ۇستانىمنىڭ تيگىزگەن اسەرى مول بولعانى انىق. قازاقتار اشىق-جارقىن قوناقجاي, وتكەن تاريحىن ماقتان تۇتاتىن حالىق ەكەن. ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇلكەن جۇمىستار اتقارىپ جاتقانىن دا كوردىك. بۇگىنگى تاڭدا ليۋكسەمبۋرگ تە, قازاقستان سياقتى, ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرىپ, ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ ەڭ باستى الەۋەتى – جاس بۋىننىڭ ءبىلىم-بىلىگىن پايدالانۋعا ۇمتىلىپ وتىر. وسى ايتىلعان سيپاتتامالاردىڭ ەكى مەملەكەتكە دە ورتاق ەكەندىگىن, ياعني ءبىزدىڭ ۇقساس تۇستارىمىز از ەمەس ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. مەنىڭ پايىمداۋىمشا, ەگەر ءالى دە تەرەڭىرەك زەرتتەي تۇسسەك, ەكى ەلدىڭ اراسىندا باسقا دا ۇقساستىقتار جەتەرلىك. قازاقستان مەن ليۋكسەمبۋرگ وتكەن تاريحىن ماقتان تۇتاتىن ەلدەر ەكەنىن جاڭا ايتىپ كەتتىم. ولاي بولسا, ەندى بولاشاقتى دا بىرگە قۇرۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەپ, سول ماقساتتا اتقارعان جۇمىستارىمىزدى دا ماقتان تۇتاتىن بولايىق دەگىم كەلەدى. – ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ اشىلۋ راسىمىنە قاتىسقان مارتەبەلى مەيمانداردىڭ قاتارىندا بولدىڭىز. قانداي اسەر الدىڭىز؟ – ليۋكسەمبۋرگ ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە قاتىسۋشى 100-دەن استام ەلدىڭ ساناتىندا بولعانى ءۇشىن قۋانىشتىمىن. بۇل دا ەكى ەلدىڭ ءوزارا دوس, ارىپتەس ەكەنىنىڭ ءبىر كورىنىسى دەپ سانايمىن. استاناداعى كورمەگە تاڭداپ الىنعان «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» دەگەن تاقىرىپتىڭ ءوزى بۇگىنگى تاڭدا وتە وزەكتى. استاناعا كەلىپ وسى تاقىرىپقا قاتىستى وزىندىك وي-پىكىرىمدى بىلدىرۋگە, حالىقارالىق كورمەنىڭ اشىلۋ ءراسىمىن تاماشالاۋعا مۇمكىندىك جاساعانى ءۇشىن ۇيىمداستىرۋشىلارعا العىسىمدى بىلدىرەمىن. جالپى, ءبىز قورشاعان ورتا مەن ەكونوميكا ءبىر-بىرىمەن جاۋ ەمەس ەكەنىن ەشقاشان ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. سونىمەن قاتار, ساياساتكەر رەتىندە وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ الدىندا قورشاعان ورتانىڭ اماندىعى ءۇشىن جاۋاپتى ەكەنىمىزدى دە نازاردا ۇستاعانىمىز ءجون. ۇزاق جىل بويى ادامزات بالاسى ەكونوميكانىڭ, ءتۇرلى تەحنيكالاردىڭ, كولىك تۇرلەرىنىڭ قورشاعان ورتامەن تىعىز بايلانىستا ەكەنىن تۇسىنبەي كەلدى. ونى جەتە تۇسىنگەن ۋاقىتقا دەيىن ەكولوگياعا ولشەۋسىز ۇلكەن زيان كەلتىرگەنىمىز دە راس. شىندىعىندا, قورشاعان ورتا – بارشامىزعا ورتاق مۇرا, بولاشاققا تابىستايتىن اماناتىمىز. وسى اماناتتى ورىنداۋ ءۇشىن ساياساتكەرلەر قورشاعان ورتاعا وڭ ىقپالىن تيگىزەتىن شەشىمدەر قابىلداۋعا ءتيىس. بۇل ءبىزدىڭ موينىمىزداعى پارىزىمىز دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. بۇگىنگى تاڭدا جەر شارىندا ەكولوگيالىق پروبلەما بار, ول پروبلەما بارلىق ەلدى الاڭداتۋى كەرەك, بارلىعىمىز ونى شەشۋدىڭ جولدارىن بىرلەسىپ ىزدەۋىمىز كەرەك. كورمەنىڭ اشىلۋ راسىمىنە كەلەر بولساق, سالتاناتتى ءراسىم ماعان وتە ۇنادى. وسىنشا ۇلكەن اسەر الامىن دەپ ءوزىم دە كۇتپەگەن ەدىم. اۋقىمدى شارالار بارىسىندا كورمەنىڭ تاقىرىبى بارىنشا جان-جاقتى كورسەتىلدى. ءبىز دە ليۋكسەمبۋرگ پاۆيلونىندا جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن تۇتىنۋعا قاتىستى ەڭ ماڭىزدى دەگەن جەتىستىكتەرىمىزدى حالىق نازارىنا ۇسىندىق. پاۆيلونعا كەلەتىن ادامداردىڭ قاتارى كوپ, ەكسپوزيتسيالارىمىز ولارعا ۇنايدى دەپ سەنەمىن. – ەكسپو-2017 كورمەسىنە قاتىسۋعا ليۋكسەمبۋرگتىڭ ءوزى ءوتىنىش بىلدىرگەنى بەلگىلى. ءسىزدىڭ تاپسىرماڭىز بويىنشا كورمەنى ۇيىمداستىرۋشى كومپانياعا ارنايى حات ازىرلەنگەن ەكەن. كورمەگە وزدەرىڭىزدىڭ اتسالىسۋلارىڭىزعا نە سەبەپ بولدى؟ – مەن استاناداعى حالىقارالىق كورمەگە قاتىسۋ قازاقستان مەن ليۋكسەمبۋرگتىڭ دوستىق قاتىناستاردا ەكەنىن كورسەتۋدىڭ كەزەكتى ءبىر مۇمكىندىگى دەپ ويلادىم. وعان قوسا, بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى تاقىرىبى بارشامىز ءۇشىن ورتاق ءارى وزەكتى. قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرمەي ەنەرگيا الۋ ءىسى ءبىر ەلمەن نەمەسە قۇرلىقپەن شەكتەلمەيدى. ليۋكسەمبۋرگ – قورشاعان ورتاعا زيانسىز جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن قولدانۋدا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتكەن مەملەكەت. بولاشاقتا جۇزەگە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىرعان باستامالارىمىز ودان دا اۋقىمدى. ماسەلەن, عارىش كەڭىستىگىندەگى استەرويدتاردان ءتۇرلى مينەرالدار, مەتالدار ءوندىرۋ جوباسىن قولعا الدىق. بۇل ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ەڭ جاڭا, ەڭ وزىق باستامالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. قازاقستان دا ءبىزدىڭ ەلدىڭ بۇل باستاماسىنا قىزىعۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىرعانىنا سەنىمدىمىن. ليۋكسەمبۋرگتىڭ تەرريتورياسى كىشكەنتاي بولسا دا, عارىش كەڭىستىگىندەگى ورنىمىز ۇلكەن, سپۋتنيكتەرىمىز كوپ. ءوز پاۆيلونىمىزدا وسىنىڭ بارلىعى كورىنىس تاپتى. ەكسپو-2017 بىزگە وسى جەتىستىكتەرىمىزدى الەم نازارىنا ۇسىنۋعا مۇمكىندىك بەردى. – بيىل قازاقستان مەن ليۋكسەمبۋرگ اراسىندا ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورناعانىنا شيرەك عاسىر بولدى. جالپى, ەكى ەل بايلانىستارىنىڭ دامۋ قارقىنىنا قانشالىقتى كوڭىلىڭىز تولادى؟ – مەنىڭ پرەمەر-مينيستر ورىنتاعىنا وتىرعانىما كوپ ۋاقىت وتە قويعان جوق, سول سەبەپتى, ديپلوماتيالىق بايلانىستىڭ 25 جىلىنا تۇگەلدەي باعا بەرۋ قيىنداۋ بولار. دەگەنمەن, ەكىجاقتى قاتىناستاردى كورسەتەتىن بارلىق كورسەتكىش جىل ساناپ ءوسىپ كەلە جاتقانىنىڭ ءوزى كوپ نارسەنى بايقاتادى دەپ ويلايمىن. استانا مەن الماتى قالالارىنداعى قۇرمەتتى كونسۋلدىقتار دوستىعىمىزدى ودان ءارى نىعايتا تۇسەتىنىنە سەنىمدىمىن. ءبىز ءۇشىن قازاقستان – ەۋروپا مەن ازيانىڭ اراسىنداعى التىن كوپىر ەل. 2016 جىلى قازاقستان مەن ليۋكسەمبۋرگ اراسىنداعى تاۋار اينالىمى الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 60 پايىزعا ءوسىپ, 18 ميلليون دوللاردان اسىپ ءتۇستى. ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستارىمىزدى بۇدان ەسەلەپ ارتتىرۋعا تولىق مۇمكىندىگىمىز بار. قازاقستاندا ينفراقۇرىلىم سالۋعا ينۆەستيتسيا بولۋمەن اينالىساتىن ءبىزدىڭ ەلدىڭ كومپانيالارى كوپ. الداعى ۋاقىتتا وسى باعىتتاعى جۇمىستار جالعاسىن تابۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار, ءبىز قازاقستاننىڭ قارجى ينستيتۋتتارىمەن جاقىن بايلانىس ورناتىپ, ءساتتى جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. ليۋكسەمبۋرگ – كارى قۇرلىقتاعى ەڭ ءىرى قارجى ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە مويىندالعان ەل. استانا بولسا, ورتالىق ازيانىڭ قارجى ورتالىعى بولۋدى جوسپارلاپ وتىرعانى بەلگىلى. الداعى ۋاقىتتا استانانىڭ وسى ماقساتقا جەتۋى ءۇشىن كومەكتەسۋگە, بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە ءازىرمىز. ەڭ باستىسى, قازاقستان – ليۋكسەمبۋرگ قاتىناستارى ەكى ەل ءۇشىن دە ءتيىمدى, دەمەك, ءوزارا بايلانىستىڭ ودان ءارى نىعايۋىنا نەگىز بار دەگەن ءسوز. ءبىلىم-عىلىم سالاسىنداعى بايلانىستارعا دا كوڭىلىم تولادى دەپ ايتا الامىن. ماسەلەن, ليۋكسەمبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتى مەن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اراسىندا بايلانىس جولعا قويىلعان. بۇل ەكى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ دە قۇرىلعانىنا كوپ ۋاقىت وتە قويعان جوق, جاس ءبىلىم وردالارى. سوعان قاراماستان, ەۋروپا مەن ازيانىڭ ەڭ بەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ قاتارىنا قوسىلىپ ۇلگەردى. عىلىم سالاسىندا جاڭالىقتار اشۋ ءۇشىن, جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءتۇرلى ءبىلىم وردالارىنىڭ بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋى وتە ماڭىزدى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ارنۇر اسقار, «ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ