تاسجارعان

42 شاقىرىم جۇگىرىپ ءوتۋ ۆولەيبول ويىنى ەمەس. ۆولەيبول باپكەرىنىڭ تاڭداناتىن دا ءجونى بار. بىراق سەرىكتىڭ العان بەتىنەن قايتپايتىنىن دا ۇقتى.

– بۇرىن مارافونعا قاتىسىپ كورگەن جوقسىڭ, – دەدى سەرىكتى يلىكتىرمەك نيەتپەن. – بيىل 3 نەمەسە 10 شاقىرىمعا جۇگىرىپ كور. جاقىن قاشىقتىقتان باستايىق.

– جوق, شىدايمىن. 10 شاقىرىمعا السىزدەر عانا جۇگىرەدى.

«الماتى مارافونىنىڭ» باستالۋىنا ءبىر ايداي عانا ۋاقىت قالعان. سونىمەن جاتتىعۋ دا باستالىپ كەتتى. كۇنارا قالا پاركى ىشىندە 20 شاقىرىم جۇگىرىپ جاتتىعا باستادى. ۇزدىكسىز اربا دوڭگەلەكتەرىن اينالدىرعاندا ەكى الاقانى ويىلىپ قالماۋى ءۇشىن ارنايى قولعاپ تىكتىردى.

ەسىن الا ىنتىقتىرعان, قىزىقتىرعان مارافون كۇنى دە كەلىپ جەتتى. الماتىنىڭ وڭتۇستىك باتىسىنداعى «پرەزيدەنت پاركىنىڭ» ىرگەسىندە جەر تارپىعان سانسىز جەلاياق. بۇعان بىرەۋلەر تاڭدانا قاراپ قويادى. «نەتكەن قايسار جان» دەگەن ريزاشىلىقپەن, مەيىر توگە مويىن بۇرادى. كوز – ادام جانىنىڭ ايناسى. سەرىك ءبارىن دە سەزىپ تۇر. 42 شاقىرىم 195 مەترلىك ۇلكەن مارافونعا مىقتىنىڭ مىقتىسى عانا شىدايدى. سول مىقتىلاردىڭ ورتاسىندا مۇگەدەكتەر ارباسىنداعى سەرىك. سەرىكتىڭ تۋرا جەلكەسىندە جۇمىر جەردىڭ بەتىندەگى بارلىق سەگىز مىڭ بيىكتىكتەگى 14 شىڭعا قوسىمشا وتتەگىنسىز كوتەرىلگەن الپينيست ماقسۇت جۇماەۆ. ونىڭ جانىندا وليمپيادا چەمپيونى اتاقتى ۆەلوشاباندوز الەكساندر ۆينوكۋروۆ. «جارايسىڭ!», دەدى ەكەۋى ريزا كوڭىلمەن بۇعان.

جەلاياقتار سورەدەن اتىلا جونەلدى. قوس قولىنىڭ قۋاتىمەن ارباسىنىڭ قوس دوڭگەلەگىن زىر اينالدىرىپ بۇل دا زاۋلاي جونەلدى. «قالماۋ كەرەك بۇلاردان, قالماۋ كەرەك», دەگەن ءبىر وي جونىنان شىبىرتقىمەن شىقپىرتىپ كەلەدى. «مەن بۇلاردان كەم ەمەسپىن!», دەيدى كەۋدەدە باس كوتەرگەن ءبىر اساۋ تولقىن. ىشتەي ءبىر ەگەس, بۋىرقانىپ, بۇلقىنىپ اتىپ شىقتى.

بۇل وكپە كۇيەر ۇزاق قاشىقتىققا وزگەشە تاكتيكا كەرەك. ءا دەگەندە اتىلا جونەلسەڭ, تەز شالدىعاسىڭ. ۇزاققا شىدامايسىڭ. سوندىقتان كانىگى جەلاياقتار بىرقالىپتى ەكپىنمەن جۇگىرەدى دە وتىرادى. سەرىكتى باسىپ وزۋشىلار كوبەيدى. بۇل دا ىشقىنا زاۋلاپ كەلەدى. «مەن قالۋ ءۇشىن ەمەس, وزۋ ءۇشىن كەلگەنمىن, بۇل ومىرگە!», دەيدى ىشتە سۇراپىل داۋىل كوتەرگەن ءبىر وي.

ءال-فارابي داڭعىلىمەن ارباسىن دەدەك قاقتىرىپ كەلەدى. قاتارلاسا زاۋلاعان جۇيرىكتەردىڭ وكشەلەرى عانا كورىنەدى باس كوتەرۋگە, مويىن بۇرار ۋاقىت جوق. قينالىپ, ارپالىسىپ كەلە جاتقاندا جولدىڭ ەڭىس تۇسى دا باستالدى-اۋ... ۋھ!.. كەۋدە كەرە ءبىر دەم الدى دا اعا جونەلدى. ارباسىنىڭ قوس دوڭگەلەگى جەرگە اندا-ساندا ءبىر ءتيىپ, قالقىپ كەلە جاتقانداي. «جامان اربام  مىنا ەكپىنگە, جىلدامدىققا شىداي الماي شاشىلىپ قالماسا نە قىلسىن؟!». زاۋلاعان جەلاياقتاردى سەرىك باسىپ وزا باستادى. كەرەمەت ءبىر راقات سەزىم جانىن شۋاققا بولەپ, تەربەتىپ كەلەدى. جاراتقان قوس قولتىعىنا قانات بايلاعانداي ءبىر عالامات سەزىم... قالىقتاپ, قالقىپ كەلەدى. زىرىلداي اققان ارباسى شامامەن 40 شاقىرىم جىلدامدىقپەن كەلە جاتقانىن اڭدادى.

ەڭىس ءبىتىپ, جول ءبىر قالىپقا تۇسكەندە, ەكپىنى از دا بولسا باسىلا بەردى. سوندا دا ىشقىنىپ, ارپالىسىپ ىلگەرى زاۋلاي بەردى. اربانىڭ قوس دوڭگەلەگىن ءۇش رەت اينالدىرىپ بارىپ دەم شىعارادى. سۋدا جۇزگەندە قولداناتىن داعدىلى ءتاسىل. قوس قولى قارىسىپ قالعانداي. ماڭدايدان سورعالاعان اششى تەر تاناۋ ۇشىنان تىرس-تىرس تامادى.

جول بويىندا تۇرعان ءبىر ۆولونتەر بانان ۇسىنىپ ۇلگەردى. زاۋلاپ كەلە جاتىپ قاربىتا ءبىر-ەكى اسادى. سوندا عانا تاڭدايى كەۋىپ قالعانىن ۇقتى. كەلەسى ءبىر ۆولونتەر قىز سۋسىن تولى قۇتىنى جارىسا جۇگىرىپ قولىنا ۇستاتتى. «سەن مىقتىسىڭ! سەن بارىنەن دە مىقتىسىڭ!», دەپ ايقاي سالدى الگى قىز. سۇيسىنگەنى, ريزا بولعانى داۋىسىنان بايقالىپ تۇر. قۇتىداعى سۋسىندى قوماعايلانا جۇتىپ-جۇتىپ جىبەردى. جاڭاعى قىزدىڭ مىنا ءسوزى بويىنا تاسقىنداتا كۇش قۇيعانداي, تۇلا بويىندا كەرەمەت ءبىر سەرپىلىس پايدا بولدى.

ءال-فارابي كوشەسىمەن كۇنشىعىستى بەتكە الىپ زاۋلاپ كەلدى دە كۇرت كەرى سالدى. سودان جۇماعالي ساين كوشەسىنە دەيىن كەلىپ, اباي داڭعىلىمەن كەرى زاۋلاعان ءساتى ەدى. جول بويىندا قاپتاعان اۆتوينسپەكتسيا قىزمەتكەرلەرى. بىرەۋى بۇعان تۇرا جۇگىرسىن.

– ءاي, مىناۋ قايدان شىعا كەلدى, جولدى بوسات, شىق بىلاي, مارافونشىلار جۇگىرىپ جاتىر.

– مەن دە سول مارافونشىنىڭ ءبىرىمىن.

الگى جىگىت سىلەيىپ تۇردى دا قالدى. ءتىلىن جۇتىپ قويعانداي. مۇگەدەكتەر ارباسىمەن 42 شاقىرىمدىق جارىسقا تۇسكەن ولەرمەن جىگىتتىڭ مىنا ەرلىگىنە باسىن شايقاپ تۇردى دا قالدى...

مارە – ورتالىق ستاديون. سول ستاديون ىشىندە وكپەلەرى ءوشىپ, دىڭكەلەپ جەتكەن جەلاياقتارعا نازار سالىپ تۇرعانمىن. كەنەت... مۇگەدەكتەر ارباسى ورتالىق قاقپادان ەنە بەردى. ارباداعى جاس جىگىت ءجۇزىن تەر جۋىپ, كۇرەڭىتىپ كەتكەن. ءوزى اقسيا ك ۇلىپ قويادى.

«كوردىڭ بە, مەن 42 شاقىرىم جۇگىرىپ ءوتتىم. مەن ەشكىمنەن كەم ەمەسپىن! تالايىن باسىپ وزدىم!», دەگەن ماقتانىش سەزىمىن وقۋعا بولادى جۇزىنەن. جاس جىگىتتىڭ وسى قايسار, ءور مىنەزى كىم-كىمدى دە تاڭقالدىرعانداي ەدى.

«بۇكىل دەنەم جانىپ تۇر, بىراق كەرەمەت ءبىر راقات كۇيدەمىن, – دەدى جانارى وت شاشا. – 3 ساعات 40 مينۋتتا جۇگىرىپ ءوتتىم».

شوق باسقان كۇن

شىركىن-اي!.. جەلىدەن بوساعان اساۋ ق ۇلىنداي ويناق سالىپ, جەلمەن جارىسا جۇيتكىپ جۇرگەنى كۇنى كەشە عانا ەدى...

تامىزدىڭ سوڭعى كۇنى, ەرتەڭ التىن ۇيا مەكتەبىنىڭ 7-سىنىپ تابالدىرىعىن اتتاماق. «بۇگىن سول جاتتىعۋىڭا بارماي-اق قويساڭ قايتەدى, ەرتەڭ مەكتەبىڭە باراسىڭ», – دەدى اناسى ارداق سەرىككە. «جوق, جاقىندا جارىس وتەدى, جاتتىعۋدان قالۋعا بولمايدى», – دەپ كىشكەنە قاپشىعىن يىعىنا ءىلىپ جونەلە بەرگەن.

بۇل كەزدە سەرىك ءجۇزۋ سپورتىمەن اينالىسىپ جۇرگەن. اۋىر جاتتىعۋدان كەيىن ءىلبي باسىپ ۇيگە كەلە جاتتى. «الماتى-1» ۆوكزالى تۇسىنان ءارى ءوتىپ «پياتيلەتكا» اۋىلىنداعى ۇيىنە تەزىرەك جەتپەك. ۇيقى قىسىپ كەلەدى. تەزىرەك جەتۋ ءۇشىن قاتارلاسا تاسپاداي توسەلگەن سانسىز تەمىر جولداردان ءوتۋى كەرەك. ۇنەمى وسىلاي ءوتىپ ءجۇر. اسپالى كوپىر قيىس, الىستاۋ.

ۇيرەنشىكتى جول. تاڭعى 5.30-دا تۇرۋ سەرىك ءۇشىن بۇزىلمايتىن زاڭ. ۇيقى قانباعان, جاتتىعۋ دا شارشاتىپ جىبەردى. مەڭ-زەڭ, ۇيقىلى-وياۋ قالپىندا رەلس تۇبىندە تۇرعان. تارسىل-گۇرسىل, تارسىل-گۇرسىل... جۇك پويىزىنىڭ اۋىر ۆاگوندارى كوز الدىندا ءوتىپ جاتىر, ءوتىپ جاتىر... كوز جۇمۋلى. كوزىن ءبىر اشقاندا ەكى ۆاگون قالعانىن بايقادى. «مىنە, سوڭعى ۆاگون وتەدى», دەگەن ءبىر تۇيسىك مۇنى العا اتتاتتى.

دۇنيە كوز الدىندا توڭكەرىلىپ جۇرە بەردى. ەرتە ۇمتىلعان ەدى, سوڭعى ۆاگون سول يىقتان سوقتى دا, اۋىر دوڭگەلەكتەر استىنا بىراق لاقتىردى...

تاعدىر تالقىسى

بىردە ارباسىنا, ەندى بىردە بالداعىنا ءمىنىپ ءجۇرىپ مەكتەپتى دە ويداعىداي ءبىتىردى. تاعدىرىمەن جاعالاسىپ, تاعدىرىمەن ارپالىسىپ, تاعدىرىمەن تايتالاسىپ كەلە جاتقان ءبىر ەرەكشە جان. 2016 جىلى الماتىداعى سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسىنىڭ وليمپيالىق سپورت فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستى. رەكتور گرانتىمەن وقيدى, بىراق شاكىرتاقى المايدى. بۇل جەردە دە بەلسەندى. قوعامدىق جۇمىستارعا دا ىقىلاسپەن ارالاسادى. بوس ۋاقىت دەگەن مۇلدە جوق.

وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا استانادا ۇلكەن تەننيستەن شەبەرلىك مەكتەبىن وتكىزىپ كەلدى. ۆولەيبول جاتتىعۋىنان ءبىر قالعان ەمەس. ازيا چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى. الماتى جانە قازاق ەلى قۇراما كومانداسىنىڭ كاپيتانى. اپتاسىنا ەكى-ءۇش رەت فيتنەس زالىنا بارىپ قول, ارقا, كەۋدە بۇلشىق ەتتەرىنە ارنايى جابدىقتار ارقىلى جاتتىعۋلار جاساپ, شىڭدايدى. ەندى ءبىر ساتتە وتىرا قالىپ ەكى قولىمەن ەدەندى تىرەي جۇگىرەدى. فيتنەس ورتالىعىنىڭ قوجايىنى شىڭعىس تانەكەەۆ تەگىن ابونەمەنت بەرىپ قويعان.

ادام جانىنىڭ شۋاققا بولەنۋى – كوڭىل-كۇي ىرعاعىنىڭ جەمىسى. سونداي شۋاقتى كۇندەرى وتىرا قالىپ مۋزىكالىق شاعىن شىعارمالار جازىپ تاستايتىنى بار. ونداي ساتتە سۇلۋ اۋەن كەۋدەگە ءوزى كەلىپ قۇيىلىپ جاتاتىنىن قايتەرسىڭ! ايتەۋىر, قاراپ وتىرعان كۇنى جوق. ءار كۇنى ارپالىسپەن, دامىلسىز ىزدەنۋمەن ءوتىپ جاتىر. مۇگەدەك جاندارعا قىزمەت كورسەتەتىن تاكسيلەر شىققالى تاماشا بولدى. ارنايى تاكسي ديسپەتچەرىنە الدىن الا كولىك كەرەك ۋاقىتتى ەسكەرتىپ قويادى.

مۇسىركەگەندى, ءجونسىز كومەكتەسكەندى جانى قالامايدى, ۇناتپايدى. شيرىعىپ, ارپالىسىپ, ءوزى ۇمتىلىپ جۇرگەنى.

– كومەكتەسسىن, بىراق شامادان اسپاسىن ول كومەك, – دەدى سەرىك ويلى جۇزبەن. – شامادان تىس كومەك, ادامدى بۇزادى. الدىندا ءبارى دايىن تۇرسا, ادام سوعان ۇيرەنىپ الادى, پسيحولوگيا بۇزىلادى, وزدىگىمەن ۇمتىلىپ ارەكەت ەتپەيدى.

سەرىك وسى قاعيداسىنان اينىماي, ارپالىسىپ كەلەدى. ۇيدەگىلەر مۇنىڭ جانىن قاتتى تۇسىنەدى, قولدايدى. «جۋىندىڭ با, تاماق ءىشتىڭ بە؟», دەي سالادى. سەرىككە دە كەرەگى وسى. «ەشكىمنەن كەم ەمەسپىن» دەگەن وي, وعان تىنىم بەرمەي ۇنەمى العا سۇيرەپ كەلەدى. بۇل – جۇرەك قالاۋى.

– ەكەۋمىز قاشان بيلەيمىز؟ – دەدى مەكتەپ ءبىتىرۋ كەشىندە ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى لورا ميحايلوۆنا سەرىكتى قۇشاقتاپ تۇرىپ.

– وعان قام جەمەڭىز, ءبىز ءالى بيلەيمىز, – دەدى دە اۋەن ىرعاعىمەن ارباسىمەن شىركوبەلەك اينالا بيلەي جونەلدى... ال وسى كوكتەمدە سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسىن بىتىرۋشىلەرىنىڭ كەشى ءوتتى. سول كەشتە «اكادەميا ارۋى» توميريس دەگەن قىزبەن جۇپتاسا بيلەپ, درامالىق قويىلىم كورسەتتى. سازدى اۋەنمەن تەربەتىلگەن ەكى جاس. تاقىرىبى – ماحاببات...

ويلاپ قاراساڭىز, ومىردە ءتانى جارالى ادام مۇگەدەك ەمەس, جانى كەمتار جان مۇگەدەك ەكەن عوي. ومىرگە دەگەن ولەردەي قۇشتارلىعىمەن بار قيىندىقتى جەڭىپ كەلەدى سەرىك. ازات باسىم قۇل بولماسىن دەپ, تىنىمسىز قۇلشىندى, كەۋدەسىمەن قۇم سىزدى. ال تەگىس جەردە ءسۇرىنىپ, بۇگىلىپ, ءتۇڭىلىپ جۇرگەن اياق-قولى بالعاداي جاندار از با؟!

اقىلى ازىق, ءسوزى سۋسىن جاندارعا قۇلاق ءتۇردى ول. قيىندىقپەن ارپالىسقان جانداردىڭ ىشكى الەمىنە, جۇرەگىنە ءۇڭىلدى. ەكى اياعى, ەكى قولى جوق اۆستراليالىق نيك ءۆۋيچيچتىڭ تاعدىرىمەن تايتالاسقان عۇمىرى جايلى دەرەكتى كينو بەينەتاسپانى كورىپ ەرلىگىنە, ورلىگىنە تاڭ قالدى. ءوزىن-ءوزى قايرادى, رۋحتاندى. نامىس نايزاعايى كەۋدەسىن ءتىلىپ ءوتتى. ال سول نيك ميلليونەر. ۇيلەنگەن. ارتىنا ۇرپاق قالدىرىپ, تاربيەلەپ وتىر.

«سەنىڭ دە رۋحىڭ مىقتى بولسىن! – دەدى اناسى بەينەتاسپانى كورگەننەن كەيىن. –  ۇمتىل, ءبىلىم ال. سەنىڭ كوشەدە مۇگەدەكتەر ارباسىمەن قايىر سۇراپ جۇرگەنىڭدى كورمەيتىن بولايىن».

ومىردە ءتانى جارالى مۇگەدەك جاندار از ەمەس. ولاردىڭ ءبارى رۋحى مىقتى سەرىك تە ەمەس. ءبىرازىنىڭ جۇيكەلەرى سىر بەرەدى, كەيبىرى ومىردەن تۇڭىلەدى. كەيىنگى كەزدە ءار ءتۇرلى ورتالىقتارعا سەرىكتى ءجيى شاقىراتىن بولدى. مۇنداي شاقىرۋلارعا ۇلكەن ىقىلاسپەن جەتەدى. كۇيزەلىسكە تۇسكەن جاستارعا قيىندىقپەن كۇرەسۋدىڭ جولدارىن سىلتەيدى. ءوزىنىڭ باسىنداعى جاعدايدى بايانداي وتىرىپ, قيىندىقتى جەڭۋ, ارپالىسا ءجۇرىپ ۇزدىكسىز العا ۇمتىلۋ كەرەكتىگىن ۇقتىرادى. وسىنداي ساتتەردە, قۇلازىپ كەلگەن جاستاردىڭ جانارلارى جارق ەتىپ, ءۇمىت وتى مازداپ قويا بەرگەنىن اڭدايسىڭ. سەرىكتىڭ دامىلسىز ىزدەنىسكە تولى ءىس-ارەكەتىنە ءسۇيسىنىپ وتىرعانىن بىردەن بايقايسىڭ. وسى ءبىر ساۋاپتى ءىسى ارقىلى قانشاما جاندى قولتىعىنان كوتەرىپ, نامىسىن قايراپ, ءومىردى قالايشا ءسۇيۋ كەرەكتىگىن كورسەتتى دەسەڭىزشى!

سەرىك وزگەشە, اسىل تۋعان جان. ەكى اياعىنان ايىرىلسا دا رۋحىنا سۇيەنىپ ىلگەرى باسۋدا. كەۋدەنى تەپكىلەگەن, ورىندالماعان تالاي ارمان بار. ماقسات – سوعان جەتۋ. قانداي اۋىرتپالىق بولسا دا, ادام جەڭبەيتىن قيىندىق جوق ەكەنىن ارپالىسا دالەلدەپ, ءوزى ۇلگى بولىپ عۇمىر كەشىپ كەلەدى. تاسجارعانداي قايسار جان.

زەينەل جەكەي ۇلى, جۋرناليست

الماتى