وتانداستارىمىزدىڭ تابىستى ەڭبەك جولى مەن ونەر, ءبىلىم, سپورت, مەديتسينا, عىلىم سالاسىنداعى جەتىستىكتەرى تۋرالى ۇلتتىق «تابىستىڭ 100 قادامى» اتتى جوباسى اياسىندا جازىلىپ, ناسيحاتتالۋدا. وسىنداي ماقساتتا ماقالا ورتالىق ازيا مادەنيەتارالىق جانە شىعارماشىلىق وقىتۋ بويىنشا يۋنەسكو وبسەرۆاتوريانىڭ جەتەكشىسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى حانزادا ازىمحانقىزى ەسەنوۆانىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالىپ وتىر.
«ۇيرەتپەگەنى بولماسا, سۋرەت سالمايتىن بالا بولمايدى», - دەيدى ءا.قاستەەۆ اتىنداعى بەينەلەۋ ونەرى جانە تەحنيكالىق ديزاين مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى حانزادا ەسەنوۆا. بۇل قوسىمشا وقىتۋ جۇيەسىنە قارايتىن مەكتەپكە بالالار بەس جاسىنان باستاپ كەلىپ, بوس ۋاقىتىندا سۋرەت سالۋعا, قولونەردىڭ تۇرلەرىنە ۇيرەنەدى. مۇنداعى ءار مۇعالىم ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى – وقۋشىنى وزىنە تارتا ءبىلىپ, قولونەر بۇيىمدارىمەن جۇمىس جاساۋعا قىزىعۋشىلىعىن وياتا ءبىلۋ. ارينە, ءار بالا كاسىبي سۋرەتشى بوپ شىقپاسا دا, ولار قالام مەن بوياۋدىڭ نازىك سىرلارىن ۇعىپ, سۋرەتتەن كەز-كەلگەن ادام اڭعارا بەرمەيتىن, استارلى مازمۇن مەن ويدى ۇعا الاتىن بولادى. ياعني, بۇل ورتاعا كەلگەن بالانىڭ جان دۇنيەسى سۋرەتكەر بوپ قالىپتاسادى.
وسى مەكتەپتىڭ 35 جىل تاريحىندا تۇلەكتەردىڭ بىردە ءبىرى تالاپتانىپ بارعان ارنايى كوركەمونەر ورتا جانە جوعارى وقۋ ورنىنا قابىلدانباي قالماپتى. بۇنى جەتىستىك دەپ قالاي ايتپاسقا! بۇل شاڭىراقتا ەرىنبەي ەڭبەك ەتكەن ۇستازداردىڭ ناعىز تابىسى وسى ەمەس پە؟!
ءيا, ايتار اۋىزعا وڭاي بولعانمەن, بۇل ۇجىم رەسپۋبليكانىڭ وقۋ جۇيەسىنىڭ تاريحىندا العاشقى بوپ يگى باستامالارمەن اينالىسىپ, وتە ماڭىزدى ىستەر اتقاردى.
ءبارى 28 جاستاعى حانزادا ەسەنوۆانىڭ وسى ۇجىمعا ديرەكتور بوپ تاعايىندالعان 2002 جىلدان باستالدى. ول ءال-فارابي اتىنداعى شىمكەنت پەداگوگيكالىق مادەنيەت ينستيتۋتىن بىتىرىسىمەن (1995) ءوزى سۇيگەن ماماندىعى «بوس ۋاقىتتى ۇيىمداستىرۋ پەداگوگى» بويىنشا قالاداعى وقۋشىلار ۇيىندە ەڭبەك جولىن باستادى. وقۋشىلارمەن بىردەن ءتىل تابىسىپ كەتتى. كەيىن ەڭبەكسۇيگىش جاس قىز ءوز قىزمەتىن رەسپۋبليكالىق دارىندى بالالاردىڭ «دارىن» عىلىمي-تاجىريبەلىك ورتالىعىندا جالعاستىردى. بۇل قىزمەتتەرىندە تاجىريبە جيناقتاعان جاس حانزادانىڭ ەندىگى باسشىلىق, ۇستازدىق جانە عىلىمي-شىعارماشىلىق جولىنداعى ۇلكەن سەرپىن دە وسى ءا.قاستەەۆ مەكتەبىمەن تىكەلەي بايلانىستى بولدى.
«ۇجىمىمنىڭ ماعان سەنىم ارتۋى ۇلكەن دەم بەردى. مەن ءۇشىن بۇل وتە ماڭىزدى ەدى, تابىسقا جەتۋىمە ارىپتەستەرىم سەبەپشى بولدى», - دەيدى حانزادا ازىمحانقىزى.
توقىراۋ كەزەڭى ۋاقىتىندا اتى اڭىزعا اينالعان مەكتەپتە سوناۋ 1981 جىلدان بەرى وقۋ باعدارلاماسى جاڭارتىلماعان ەدى. «شالعاي ايماقتار مەكتەپتەرى الماتىعا كەلگەندە بىزدەن باعدارلامالار مەن ادىستەمەلىكتەر سۇراپ جاتتى. جەكەلەگەن اۆتورلارعا ءوز ەڭبەگىن بەرە سالۋ تيىمسىزدىگى تاعى بار... سوندا ۇجىمىمىزداعى 5 پەداگوگ شىعارماشىلىققا وقۋشىلار كوپتەپ كەلگەن سايىن, تابىستى ادامدار كوپ بولاتىنىن تۇسىندىك تە قيىن دا بولسا ىسكە كىرىستىك. وسى ۇستازدارسىز مەن ەشكىم دە ەمەسپىن». ارينە, كۇش بىرىككەندە عانا وڭ ناتيجە شىقپاق.
ءسويتىپ, ۇجىم 2003 جىلى وقۋ باعدارلامالارىن جاڭارتۋ ىسىنە شۇعىل كىرىسىپ كەتەدى. وزگە ەلدەردىڭ وقۋ تاجىريبەلەرىمەن تانىسا وتىرىپ, وقۋ باعدارلامالارىن ءبىلىم مينيسترلىگى بەكىتەدى دەگەن زاڭ شىققانعا دەيىن پاندەر بويىنشا وقۋ باعدارلامالارى تۇبەگەيلى رەتكە كەلتىرىلدى. ەسەنوۆانىڭ باسشىلىعىنداعى مەكتەپكە 2005 جىلى رەسپۋبليكانىڭ 27 كوركەمسۋرەت مەكتەپتەرىنىڭ ديرەكتورلارى شاقىرىلدى. بۇل ماڭىزدى ماسەلەگە باستاماشى بولا وتىرىپ, ۇجىم العاشقى وقۋ باعدارلاماسىن جاساپ, شالعايداعى ارىپتەستەرگە تاراتىپ, ءبىر جىل اپروباتسياسىن كۇتتى. وسىلايشا كەلەر جىلى پاۆلوداردا, ءۇشىنشى رەت استانادا باس قوسىپ, جاسالعان وقۋ باعدارلامالار بويىنشا ارداگەر ۇستازداردىڭ, تاجىريبەلى دارىندى مۇعالىمدەردىڭ پىكىرلەرى ورتاعا سالىنىپ تالقىلاندى.
وسىلايشا, رەسپۋبليكامىزدىڭ كوركەمسۋرەت مەكتەپتەرىنە ارنالعان ورتاق وقۋ باعدارلامالارى جاسالدى.
بۇل جىلدارداعى ىزدەنىستەرىنىڭ, ومىرلىك مول تاجىريبەسىنىڭ نەگىزىندە ح.ەسەنوۆا ءوزىنىڭ عىلىمي كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن 2015 جىلى ماسكەۋدە (ينستيتۋت حۋدوجەستۆەننوگو وبرازوۆانيا) قورعاپ, ەڭبەگى عالىمدار تاراپىنان جوعارى باعالاندى. ۇستازدىقتى عىلىممەن ۇشتاستىرا بىلگەن ح.ەسەنوۆانىڭ عىلىمي مونوگرافياسى جارىق كورىپ, وسى سالاداعى وقىرمانىنا جول تارتتى. قوعامدىق شارالارعا بەلسەنە اتسالىسۋدا ح.ەسەنوۆا الماتى قالالىق ماسليحاتىنىڭ V-VI شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى قىزمەتىن دە ابىرويمەن اتقاردى. بۇل باعىتتاعى كوپتەگەن جۇمىستارى, اتقارعان ەڭبەگى ءۇشىن ۇكىمەت تاراپىنان «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى مارتەبەسى تابىس ەتىلدى.
ح.ەسەنوۆانىڭ رۋحانياتىمىزعا اتسالىسىپ كەلە جاتقان تاعى ءبىر سالاسى ونىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق كوميسسياسىنىڭ جانىنداعى يۋنەسكو مەن يسەسكو جۇمىستارى بويىنشا ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانى قورعاۋ ۇلتتىق كوميتەتىنىڭ توراعاسى رەتىندەگى ەڭبەگى. بۇل جاۋاپكەرشىلىگى ۇلكەن قىزمەتتە ول ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدە وزەكتى جوبالارمەن جۇمىستار جاساپ ءجۇر. وسى قىزمەتى اياسىندا «بالالار الەمدى بەينەلەيدى. قازاقستان» دەپ اتالاتىن جوبا بويىنشا جىل سايىن وتەتىن بالالاردىڭ كوركەمدىك شىعارماشىلىعىن دارىپتەيتىن فەستيۆال. بۇل 2000 جىلدى يۋنەسكو-نىڭ «الەم مادەنيەتى جىلى» دەپ جاريالاۋىنان باستاۋ الدى. سول تۇستا ءار ەل 3-17 جاسقا دەيىنگى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر شىعارماشىلىعىنىڭ البومدارىن شىعارىپ جاتتى. «ول كەزدە ەشبىر ەل قازاقستاندى جىل سايىن دارىندى بالالاردىڭ سۋرەت سالۋ شىعارماشىلىعىن ناسيحاتتايتىن الاڭعا اينالادى دەپ ويلاعان جوق. بىزدە بالالارعا ارنالعان ءان, بي, تەاتر كونكۋرستارى بار. ال سۋرەت سالۋدان نەگە جاساماسقا؟ وسى ويمەن ءبىز دە قادام جاسادىق», - دەيدى حانزادا حانىم. ناتيجەسىندە, 16 جىلدا «بالالار الەمدى بەينەلەيدى» قوعامدىق قورى دا اشىلىپ, الدىنا ۇلكەن ماقسات قويىپ وتىر. بۇل قامقورشىلىق كەڭەس ءتورايىمى, تانىمال قوعام قايراتكەرى, قر پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ب.ءايتىموۆا.
مەملەكەتىمىزدەگى وقۋ جۇيەسىندەگى جەتكىنشەكتەردىڭ كوركەم ءبىلىم الۋى ولاردىڭ دۇنيەتانىمىن كەڭەيتىپ, كرەاتيۆتى ويلاۋعا ۇيرەتىپ, ينتەللەكتۋالدى وسۋىنە اسەر ەتەدى. حانزادا ەسەنوۆا تۇلا بويى تۇنعان جاڭاشىل يدەيا, ءومىرىن, كاسىبىن وقۋشىلارمەن اجىراماستاي بايلانىستىرا بىلگەن تۇلعا. ول ءوز ىسىنە شىن بەرىلگەن, باسشىلىقتا دا, شىعارماشىلىقتا دا, عىلىمدا دا تابىسقا جەتە بىلگەن ەڭبەك يەسى.
باقىت جولدىبايقىزى