بۇل ەڭبەكتى وقىپ شىعىپ, مەملەكەتتىك تىلگە قاتىستى تاراۋلاردى قاراي وتىرىپ, «ە, ەلباسى مەنىڭ ءومىر بويعى ارمانىمدى جازعان ەكەن» دەگەن ويعا كەلدىم.
ەلباسىنىڭ ءتىل تۋرالى ايتقانىنان ءالى اسىرىپ ايتقان ادام جوق. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ماسەلەسى كوتەرىلەتىن جەردە «قازاقتىڭ ونەرى بارماقتىڭ باسىندا, ءتىلدىڭ ۇشىندا» دەگەن ءسوزدى ءجيى قولدانىپ جۇرەتىنمىن. سويتسەم مۇنى دا ايتقان مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىسى ەكەن. بۇرىن دا قازاق ءتىلىنىڭ ءسوزى سويلەنەتىن جەردە اۋزىمىز جەتكەنشە شىرىلداپ, ايتۋداي ايتىپ كەلەمىز, جازۋىمىزدا دا كەمىستىك جوق. بىراق « ۇلى دالا لاعاتتارىندا» وسىنىڭ ءبارى سونشالىقتى تولعانىپ, تەبىرەنىپ, جەتەمىزگە جەتكىزىلىپ, كۇيزەلىپ تە جازىلعان جولداردى وقىپ, جۇرەگىم ەزىلدى. جانىم اۋىردى. ويتكەنى ءتىل تۋرالى ءسوز − ەڭ جاندى جەرىمىز ەكەنىن ەلباسىمىز ايتىپ كەلەدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ ءوزى بىزگە وڭايلىقپەن كەلمەگەن بولسا, تىلگە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرىلۋى ولشەۋسىز سىي ەكەنىن سانالى قازاق تۇيسىنەدى. بىراق ۇلكەن قىزمەت اتقارىپ وتىرسا دا, انا ءتىلىنىڭ حالىنە ءجۇردىم-باردىم قارايتىندار ءالى جەتكىلىكتى ەكەنىن ەلباسىمىز جازىپ وتىر. «حالىقتىڭ كوز الدىندا جاۋاپتى قىزمەتتەردە وتىرعان قازاقتاردىڭ وزدەرى مەملەكەتتىك ءتىلدى مەنسىنبەيدى» دەگەن جولداردى ايىزىم قانىپ وقىدىم.
بىراق اينالايىندار-اۋ, مىنا جاھاندانۋ زامانىندا قازاق تىلىنە ءوزىمىزدىڭ جانىمىز اشىپ, ءوزىمىز جالاۋلاتىپ, ءوزىمىز جارقىراتپاساق, كىم ونىڭ سىرتتان كەلىپ كوسەگەسىن كوگەرتەدى؟ ەلباسى دا وسى كىتاپتا, بارىنە كىنالى ۇلتتىق نامىستىڭ ازدىعى ەكەنىن ايتىپتى عوي.
مەن ەلباسىن جان-دۇنيەممەن تۇسىنەمىن, ساياساتىن قولدايتىنىمدى, پاراساتىنا باس يەتىنىمدى ەشقاشان جاسىرعان ەمەسپىن. الايدا جانىما تيەتىنى, وسى ءتىل ماسەلەسىنە كەلگەندە نەگە ءبىر جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, مەملەكەتتىك تىلدە ءبىر كىسىدەي سويلەمەيمىز؟ كىم كەلىپ ءبىزدىڭ اۋزىمىزدى جاۋىپ جاتىر؟
بۇل كىتاپتا تاۋەلسىزدىككە دەيىن دە ءتىل ءۇشىن كۇرەس پەن تەكەتىرەستەر جۇرگەنى جازىلعان. تاۋەلسىزدىكتىڭ ونە بويىنداعى ءتىلدى دامىتۋ ءۇشىن جۇرگىزىلگەن باستامالار دا, باعدارلامالار دا قامتىلعان.
«قازاقتىڭ بولاشاعى – قازاقتىڭ تىلىندە», «قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسسىن» دەگەندى دە ايتقان ەلباسى. بۇل كىتابىندا سونىڭ ءبارىن رەتىمەن ەسكە ءتۇسىرىپتى. مۇنىڭ ءبارى مەنىڭ جانىما وتە جاقىن جاعداياتتار بولعاندىقتان, وسى تاراۋداعى ەلباسىنىڭ قاسيەتتى ءتىل الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن, جان تەبىرەنىستەرىن سەزەمىن.
سودان بەرى نە وزگەردى دەپ سۇراق قويادى اۆتور. ۇتقانىمىز, ۇمىتقان تۇسىمىز, ءتىپتى ۇتىلعانىمىزدى دا اۋىر دا بولسا مويىنداپتى. ەلباسى جاھاندانۋ جاعدايىندا جالعىز تىلمەن قالا المايتىنىمىزدى دا ءبىلىپ وتىر.
ەندى ءتىلدى ساقتايتىن دا دامىتاتىن دا − قازاقتىڭ شۇرايلى ءتىلى قالىپتاسقان ورتا, قازاقتىڭ ونەرى. ەلباسى جازىپ وتىرعانداي, قازاق ءتىلىنىڭ قانىق بوياۋلارى سىڭگەن – حالىق اندەرى. مەنىڭشە, ءتىلدى دامىتۋعا مادەنيەت سالاسى دا, ونەر ادامدارى, مىنا ءسىز بەن ءبىز, بارشامىز جاۋاپتىمىز.
ەندەشە اعايىن, ءتىل ماسەلەسىنە كەلگەندە مەملەكەتتىك تىلگە تىلەكشى بولايىقشى. وسى ايتىلعانداردىڭ كىلتىن تاۋىپ, قازاق ءتىلىنىڭ عۇمىرىن باياندى ەتەيىكشى.
انا ءتىلى اركىمنىڭ ءوزى ءۇشىن كەرەك بولسا, مەملەكەتتىڭ ءتىلى ۇيىستىرۋشى نەگىزگى فاكتور. ال ءبىز كەشەگى نەبىر الاش ارىستارى ارمانداپ وتكەندەي, قازاق ءتىلىن اتا زاڭمەن تورگە شىعاردىق.
ەندى قازاق ءتىلىنىڭ عۇمىرى عاسىردان عاسىرلارعا جەتىپ, ءتىل شاتتىعى تارقاماسىن, مۇنداي باقىت ورتايماسىن ماڭگىلىك دەيتىن بولساق, وندا بىزگە ۇلكەن تاباندىلىق كەرەك.
سوندىقتان دا اتالمىش تۋىندىدان مەن وزىمە كەرەگىمدى تاپتىم, تالماي ايتىپ جۇرگەن ارماندارىمدى وقىدىم.
اسىلى وسمان,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
الماتى