قازاق مادەنيەتى اۋىر قازاعا ۇشىرادى. بەلگىلى كومپوزيتور, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, پروفەسسور, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ دۇنيە سالدى.
مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ 1937 جىلى 23 جەلتوقساندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ءشاۋىلدىر (وتىرار) اۋدانىنىڭ ماياقۇم اۋىلىندا تۋعان. 1965 جىلى قۇرمانعازى اتىنداعى الماتى مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىن ق.قوجامياروۆتىڭ كلاسى بويىنشا ءبىتىردى. وسى جىلى ەڭبەك جولىن قازاق سسر مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ ونەر باسقارماسىندا اعا ينسپەكتور بولىپ باستادى. 1967-1969 جىلدارى قازاقستان كومپوزيتورلار وداعىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى, 1969-1976 جىلدارى «جازۋشى» باسپاسى ونەر جانە مۋزىكا رەداكتسياسىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتتەرىن ىستەدى.
كومپوزيتور م.ماڭعىتاەۆ بۇدان كەيىن بىرقاتار جىلدار شىعارماشىلىق جۇمىستا بولدى. ال 1988-1991 جىلدار ارالىعىندا الماتى وبلىستىق مۋزىكا قوعامىنا توراعالىق ەتتى. 1991-1993 جىلدارى قازاقستان كومپوزيتورلار وداعى توراعاسىنىڭ باس كەڭەسشىسى, ال 1997 جىلى رەسپۋبليكالىق دارەجەدە زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن ەكىنشى حاتشى مىندەتتەرىن اتقاردى.
شىعارماشىلىعىنا ۇلتتىق سازدىڭ بوياۋىن ءتيىمدى پايدالانا بىلگەن مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ سول ۇردىسپەن “وتىرار” وپەراسىن, “قوزى مەن بايان” بالەتىن, “ارمان”, “قۇلاگەر” سيمفونيالىق پوەمالارىن, “شەكسىز ماحاببات” وراتورياسىن, “اقساق قۇلان”, “قاراتاۋ اۋەندەرى” اتتى حورعا ارنالعان پوەمالارىن, ۇلى ابايدىڭ ولەڭدەرى بويىنشا بىرنەشە اۋەن جازدى. ونىڭ ءۇش جۇزدەن استام اندەرى, ۆوكالدىق-حور, اسپاپتىق, سيمفونيالىق وراتوريا-كانتاتالارى, وركەسترلىك پوەما-سيۋيتالارى, كينوفيلمدەر مەن سپەكتاكلدەرگە جازعان مۋزىكالارى زامان تىنىسىن, ءومىر كەلبەتىن, دۇنيە سۇلۋلىعىن جىرعا قوستى.
م.ماڭعىتاەۆ حالقىنىڭ ءان ونەرىنە سىڭىرگەن وسىنداي ەڭبەكتەرى ءۇشىن 1998 جىلى قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى اتاعىن الىپ, 2006 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى.
ابزال ازامات, بەلگىلى كومپوزيتور مىڭجاسار ماڭعىتاەۆتىڭ جارقىن بەينەسى ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدە ءاردايىم ساقتالادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت مينيسترلىگى.
جانى سۇلۋ سۋرەتكەر ەدى
اجال دەگەن اۋىر ءسوز ەكەن. مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ ومىردەن ءوتتى دەگەندى ەستىگەندە ەسەڭگىرەپ قالعانىم راس. ءبىزدىڭ زامانداس كومپوزيتورلاردىڭ ىشىندە مىڭجاساردىڭ ازاماتتىق بولمىسى دا, كومپوزيتورلىق تالانتى دا ءبىر سيرەك كەزدەسەتىن جارقىن تۇلعا ەدى. ءبىز ءشامشى قالداياقوۆ ەكەۋمىزدىڭ اندەرىمىز 1958 جىلدىڭ العاشقى ايلارىندا ەفيرگە شىقتى. سول تۇستا كومپوزيتورلىق فاكۋلتەتتە وقىپ جۇرگەن مىڭجاساردىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىن ليريكالىق ءان-رومانستارى گازەت-جۋرنالداردا كورىنىپ, راديودا ايتىلا باستادى. سول اندەردىڭ ىشىندە قازاقستان تۋرالى ءۇلكەن پاتريوتتىق سەزىممەن جازىلعان «ىزدەدىم سەنى» ء(سوزى ن.ءشاكەنوۆتىكى) دەگەن ءانى كەڭ تاراپ, جۇرتتى بىردەن باۋراپ الدى. ال كاپەللاعا ارناپ جازعان «اقساق قۇلان» حور پوەماسى, سيمفونيالىق شىعارمالارى, وزگە دە ءدۇنيەلەرى ونى جان-جاقتى تانىتقان, كوركەمدىگى بيىك تۋىندىلار بولدى.
ول قانداي شىعارما جازسا دا ۇلتتىق كولوريتى تۇنعان تۋىندىلار رەتىندە كومپوزيتورلار مەن ديريجەرلەر, مۋزىكا ماماندارى اراسىندا ءاردايىم جوعارى باعالانىپ ءجۇردى. ول ءوز الدىنداعى ۇلى ۇستازدارى ا.جۇبانوۆ, ە.برۋسيلوۆسكي, ل.حاميدي, م.تولەباەۆ, ب.بايقاداموۆ, ق.مۋسين سيياقتى مۋزىكانىڭ ءىرى جانرلارىندا جازاتىن اتاقتى كومپوزيتورلار مىڭجاسار ماڭعىتاەۆتىڭ ءار جانرداعى شىعارمالارىن قىزىعىپ تىڭدايتىن ەدى. بۇل ونىڭ سۋرەتكەر رەتىندە وزگەشە جاراتىلعان بولمىسىن دايەكتەيتىن. ال ادامگەرشىلىك پاراساتى, ادالدىعى, ومىردەگى تازالىعى مىڭجاساردى ءوز ارىپتەستەرى ورتاسىندا سۇيكىمدى ەتتى, بەدەلدى ەتتى.
مەن ءان جانرىندا مىڭجاسار ماڭعىتاەۆتىڭ ءان-رومانستارىن جاقسى كورەمىن. ونىڭ اشىق جارقىن باريتون داۋسى بولدى. ول ءوزىنىڭ وزەگىن جارىپ شىققان ءان-رومانستارىن ورىنداعاندا ءانشىلەردىڭ ءوزىن راحاتقا بولەيتىن. مەن قازاق راديوسىنىڭ مۋزىكا رەداكتسياسىن باسقارعان جىلدارىمدا قادىرلى ارىپتەسىممەن بايلانىستا بولدىم. 1984 جىلعا دەيىن ەفيرگە شىعاتىن اندەرىن جازدىرۋعا جەتەكشىلىك ەتتىم.
ول ونەردە وزەۋرەگەن جوق. اتاققۇمار ەمەس ەدى. ناعىز مۋزىكامەن تىنىستايتىن جانى سۇلۋ سۋرەتكەر ەدى. ونىڭ قازاق مۋزىكا تاريحىندا الاتىن ورنى ەرەكشە دەپ بىلەمىن.
امال نە, جازمىشتىڭ ءىسى وسىلاي بولىپ تۇر. ءسابي كەيپىندەگى مىڭجاسار دوسىم, قوش, قوش, قوش!
يليا جاقانوۆ, كومپوزيتور, جازۋشى.
قازاعىن سۇيگەن ازامات
مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ قازاق مۋزىكاسىنداعى ءىرى تۇلعا ەكەنىن دالەلدەپ جاتۋدىڭ ءوزى باسى ارتىق نارسە. ول ءىرى فورماداعى سيمفونيادان باستاپ كۇندەلىكتى راديوقابىلداعىش, تەلەديداردان اندەتىپ جاتاتىن كەرەمەت اندەرىمەن دە تانىمال بولعان كىسى. كلاسسيكالىق وپەرا دا جازدى. «وتىرار» دەگەن وپەراسىنىڭ پرەمەراسىن كورە الماي كەتىپ بارادى, وكىنىشتىسى سول عانا. ال بىلاي العاندا, ول كىسى قالام تارتپاعان مۋزىكانىڭ ءتۇرى جوق. پەسادان باستاپ, ءان, وپەرا, سيمفونيالىق شىعارمالار جازدى. مىسالى, اقان سەرى تۋرالى «قۇلاگەر» پوەماسىن تىڭداپ وتىرساڭىز, كىسىنىڭ جۇرەگىن ەلجىرەتەدى. اقان سەرىنىڭ بۇكىل ءومىرىن, قوعامداعى ورنىن, ادالدىق, ادىلدىك جولىنداعى كۇرەسىن مۋزىكا تىلىمەن عاجاپ جەتكىزە بىلەدى. مىڭقاڭ ءوزى قازاقى پسيحولوگياداعى, قازاق تۇرمىسىن, مادەنيەتىن وتە جاقسى بىلەتىن كومپوزيتور ەدى. ءتىلى جاتىق, ءدىنى بەرىك, ءدىلى زەرەك. ءوز ۇلتىنىڭ ونەرىن, ءمادەنيەتىن, رۋحانياتىن جۇرەگىمەن, جانىمەن تۇسىنگەن جان. وسى قاسيەتتەرىنىڭ ناتيجەسىندە ول شىعارعان ساز اۋەندەردىڭ بارلىعى جۇرتشىلىقتىڭ كوكەيىنە بارىپ قوناقتاي قالاتىن. ماسەلەن, «قاراگوز», «ىزدەدىم سەنى», «اق مارجان» سياقتى اندەرى اۋىزدان-اۋىزعا ايتىلىپ ءجۇر. قاي جەردە جيىن-توي, ەل-جۇرت جينالعان جەردە ونىڭ اندەرىن جاس بولسىن, ەگدەسى بولسىن جابىلىپ ايتىپ جاتادى. بۇل نەنى كورسەتەدى؟ بۇل كومپوزيتوردىڭ حالىقشىلدىعىن, ۇلتجاندىلىعىن, ءوز حالقىنىڭ مادەنيەتىن تەرەڭ مەڭگەرگەندىگىن كورسەتەدى. سوندىقتان وعان بەرىلگەن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى دەگەن اتاقتار تەگىن بولماسا كەرەك. ول شىن مانىندە حالقىنىڭ ماحابباتىنا, سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنگەن ونەر يەسى. سۇيكىمدى, سونشالىقتى اق جارقىن, جازىق ماڭداي, اق جارما, اڭقىلداعان اق كويلەك جاعالى اعامىز ەدى. بىراق سول اڭقىلداعان مىنەزىنە ساي ارتىندا سامالداي ەسكەن اندەرى, مۋزىكالىق شىعارمالارى قالدى. ويلايمىن, سول مۇرالارىن مەدەت تۇتۋدان باسقا پەندە بىتكەندە شارا جوق. جاتقان جەرى كەڭ, نۇرى پەيىشتە شالقىسىن.
اشىربەك سىعاي, ونەرتانۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى.
زامانداسىم, سىرلاسىم-اي...
كەشە عانا اڭقىلداپ, ارامىزدا جۇرگەن, ونەردەگى ۇزەڭگىلەس جانداردى قاپىدا اجالعا قيمايدى ەكەنسىڭ. كۇتپەگەن قازا بولدى. مىڭجاسار ارامىزدا ءالى مىڭ جاساپ جۇرە بەرەتىندەي كورىنەتىن. قۇرداس بولماساق تا, زامانداس ەدىك. ەندى مىنە, ماڭعىتاەۆتاي مايتالماننان دا كوز جازىپ قالدىق.
وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن, «قازاقستان» تەلەارناسىنداعى نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆتىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان «كەش جارىق» باعدارلاماسىندا قاتار وتىرىپ, حال سۇراسىپ, قاۋقىلداسىپ قالىپ ەدىك. سوڭعى رەت كورىسكەنىمىز ەكەن.
ول ساز الەمىنە ءوزىنىڭ قولتاڭباسىن قالدىرىپ كەتتى. بىرقاتار اندەرىن شىرقادىم. ءنۇسىپجانوۆ ەكەۋمىز كەيبىر اندەرىن دۋەتپەن ورىنداعان كەزدەرىمىز بولدى. ونى انسۇيەر قاۋىم ۇمىتپاعان دا بولار؟! «الماتىنىڭ اق ءتۇنى» اتتى ءانىن قازاق راديوسىنىڭ «التىن قورىنا» جازدىرعانىمىز ەسىمدە ساقتالىپ قالىپتى.
ماڭعىتاەۆ بەدەلدى, بەلگىلى, شوقتىعى بيىك كومپوزيتورلار ساناتىنان ورىن الاتىن. ول ءجاي عانا اندەر تۋعىزىپ قويعان جوق, كۇردەلى مۋزىكالىق شىعارمالار جازدى. رومانستارىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, سيمفونيالىق شىعارمالارى, حوردىڭ ورىنداۋىنا ارنالعان تۋىندىلارى ونىڭ شابىتتى سازگەر ەكەنىن مويىنداتتى. كەيبىر كوركەم فيلمدەردىڭ دە مۋزىكاسى ماڭعىتاەۆتىكى ەكەندىگىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلە بەرمەيدى. وپەرا سالاسىندا دا كومپوزيتورلىق قارىمىن كورسەتە الدى.
مەنىڭ ەسىمدە مىڭجاسار جانى جايساڭ ازامات رەتىندە قالادى. كەڭ جىگىت بولاتىن. ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ شىعارماشىلىعىمىزدى سىيلايتىن ەدىك.
ونەردە ءوز ورنى بار مىڭجاسارداي جاننىڭ جوقتىعى ءبىلىنىپ تۇرار. وكىنە وتىرىپ, قازاقتىڭ بەلگىلى كومپوزيتورىنىڭ ارۋاعىنا باس ءيىپ, جاتقان جەرىڭ جايلى, توپىراعىڭ تورقا بولعاي دەپ كوڭىل ايتۋعا تۋرا كەلىپ تۇر.
ەسكەندىر حاسانعاليەۆ, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, كومپوزيتور.
اندەرىن بۇكىل ەل-جۇرت ورىندايتىن
مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ – ءبىزدىڭ بالا كەزىمىزدەن ەل اۋزىنا ىلىككەن, اندەرىن بۇكىل ەل-جۇرت بولىپ ءسۇيىپ ورىندايتىن كاسىبي دەڭگەيى وتە جوعارى كومپوزيتور ەدى. ونىڭ اندەرىن روزا باعلانوۆا, بيبىگۇل تولەگەنوۆا, ەرمەك سەركەباەۆ سياقتى تانىمال انشىلەرىمىز ورىنداپ, ساحناعا شىعارعان. سونىمەن قاتار كلاسسيكالىق دۇنيەلەرگە دە بارىپ, كوپتەگەن سيمفونيا, وپەرالار ءدۇنيەگە اكەلدى. ول ەڭبەكتەرى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا تالاي رەت قويىلىپ, ەلدىڭ قۇرمەتىنە بولەندى, حالىقتىڭ رۋحاني قاجەتىن وتەدى. مىڭكەڭ ومىرگە وتە قۇشتار, سونداي ءبىر ەلگەزەك, وتە سەرگەك جان بولاتىن. بۇكىل ەل مەن جۇرتتىڭ العىسىنا بولەنگەن قادىرلى ازامات ەدى. ءوزى دە ۇلكەندى ۇلكەندەي, كىشىنى كىشىدەي قۇرمەتپەن كۇتەتىن, قۇرمەتتەيتىن. ول – قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى. تالاي بەدەلدى جيىنداردا ءوزىنىڭ تۇلعالىق كەلبەتىن كورسەتە وتىرىپ, ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ, ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ ناعىز جاناشىرى بولا ءبىلدى. مىڭقا, جاتقان جەرىڭ جايلى, توپىراعىڭ تورقا بولسىن.
تەمىرحان مەدەتبەك, اقىن, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى.