ولەڭدەردى عانا ەمەس, ماقالالار مەن ەستەلىك-ەسسەلەردى دە اقىندار جازسا عوي, شىركىن!..
بەلگىلى اقىن ءارى جۋرناليست ۇلىقبەك ەسداۋلەتتىڭ «استانا پوليگرافيا» باسپاسىنان جارىق كورگەن «ءابىلحايات» دەپ اتالاتىن ەسسەلەر, ەستەلىكتەر, جولجازبالار مەن ەركىن بايانداۋلار كىتابىن (تۋىندىنىڭ جانرلىق سيپاتىنا اۆتوردىڭ ءوزى وسىنداي ايدار تاققان ەكەن) وقىعاندا وسى ويعا بەكي تۇسەسىڭ.
كىتاپتىڭ «زەردە», «تانىم», «پايىم» دەپ اتالاتىن ءۇش بولىمنەن تۇراتىن ءورىم اتاۋلارىنىڭ ءوزى-اق وقىرماندى قىزىقتى الەمگە جەتەلەي تۇسكەندەي بولادى ءارى جيناقپەن تانىسقان كەزدە ول ءۇمىتىڭ تولىق اقتالادى. سەبەبى, اقيىق اقىنىمىزدىڭ ءوزى وسى كەزگە دەيىن ۇدايى حالقىمىزدىڭ تالانتتى تۇلعالارىنىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ, شىعارماشىلىق قىزمەتپەن جەمىستى اينالىسىپ كەلەدى. ال نازىك سەزىم يەسىنىڭ, سىرشىل سۋرەتكەردىڭ ۇنەمى تارپاڭ تۇلپارلار ىسپەتتى تالانتتى تۇلعالار ورتاسىندا ءجۇرۋى دە, بايىپتاي قاراساق, ۇلتىمىز ءۇشىن ۇلكەن ولجا ەكەن. وعان وسى كىتاپ كۋا. ويتكەنى, اۆتور سونداي تۇلعالارمەن بىرگە جۇرگەن كەزدەگى كورگەن-تۇيگەندەرىن جادىندا ۇستاپ, ەندى مىنە, ۋاقىت وتە كەلە, سولاردىڭ ءبارىن جۇرەك سۇزگىسىنەن وتكىزىپ, مولدىرەتىپ قاعازعا تۇسىرە بىلگەن. سول ارقىلى بۇگىندە ءبىز سول دارا دارىن يەلەرىنىڭ وزدەرىنەن دە, وزگەشە قىلىقتارىنان دا حاباردار بولىپ, بۇگىندە و دۇنيەلىك بولىپ كەتكەن قايسىبىرەۋلەرىن تاعى ءبىر ەلجىرەي ەسكە الامىز. ءتىپتى, وسى جازبالار ارقىلى ءبىز ولاردى قازىر دە ءبىر ءسات ءوز ورتامىزدا ءجۇرگەندەي سەزىنەمىز دەسەك تە بولادى. ەستەلىك سيپاتتى مۇنداي جازبالار بىزگە, ارينە, وسىنىسىمەن دە قىمبات.
ۇلىقبەك ەسداۋلەت – وتە ءبىلىمدار اقىن. سوندىقتان ونىڭ ءوز وقىعاندارىن زەردەلەپ, وسى ورايداعى ءوز پايىمداۋلارىن وقىرماندارمەن بولىسكەنى ريزاشىلىق سەزىمىنە ءبولەيدى. بۇل كىتاپ تالايلاردىڭ كوڭىل كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, تالانت تابيعاتىن تولىعىراق تانىپ بىلۋگە سەبىن تيگىزىپ قانا قويماي, تالاپتى جاستارىمىز ءۇشىن شىعارماشىلىق بۇلاعىنىڭ باستاۋى بولۋى دا ىقتيمال. ءماسەلەن, كىتاپتىڭ «تانىم» مەن «پايىم» دەپ اتالاتىن بولىمدەرىندەگى «گومەر سوقىر بولماعان!», «ەزوپ تۋرالى ەزۋتارتار», «ءلايلى قانداي بولعان؟», «دانتەنىڭ داستانىنىڭ اتى قانداي؟», «بەتحوۆەن نەدەن ولگەن؟», «اتىمتاي چەحوۆ», «سابەڭنىڭ ماۋزەرى», «پەرعاۋىندار... پيراميدالار... پاپيرۋستار... ەلىندە», «رۋمىنيا قىپشاقتارى», «سۋرەتشى پاۆەل كۋزنەتسوۆتىڭ «قازاق سيۋيتاسى» (ارينە, ءبىز ءبىرسىپىراسىن عانا سانامالاپ وتىرمىز) دەگەن تاقىرىپتارىنىڭ وزدەرى-اق جاڭا دەرەكتەرگە جانى سەرگەك جانداردىڭ ەشقايسىسىن دا ەنجار قالدىرماس دەيمىز. ال «وتكەن شاقسىز ءومىر نەمەسە ىستىقكول دراماسى» قۇجاتتى حيكاياتى مەن «قازاقستان كەلەشەككە كرەست ارقالاپ بارا ما؟» دەگەن ماقالاسىن – اقىن عانا ەمەس, تاماشا جۋرناليست, ەل تاعدىرىنا, ۇلتىمىزدىڭ كەلەشەگىنە ەنجار قاراي المايتىن ۇلىقبەكتىڭ ىزدەنىمپازدىعىنىڭ ءساتتى تابىسى جانە ويشىلدىق ورەسىنىڭ تاعى ءبىر بەلەستى بيىگى دەپ ايتار ەدىك.
سونداي-اق وقىرماننىڭ كىتاپتىڭ «زەردە» دەپ اتالاتىن ءبىرىنشى بولىمىندەگى ەسسەلەر مەن ەستەلىكتەردەن دە كوپ عيبرات الارىنا كۇمانىمىز جوق.
ارينە, بۇگىنگى قازاق ادەبيەتى ەسسەلەر مەن ەستەلىكتەرگە كەندە ەمەس. سولاردىڭ ءىشىندە ەسىمدەرى قازاق قاۋىمىنا كەڭىنەن تانىمال تۇلعالاردىڭ ازاماتتىق قىرلارىن ءدال اشىپ, ونى زامان سيپاتىمەن سالعاستىرا وتىرىپ ءسوز ەتەتىن, كەلەشەك ۇرپاقتارعا قۇندى مۇرا بولىپ قالاتىن دۇنيەلەر دە بارشىلىق. ۇلىقبەك ەسداۋلەتتىڭ مولتەك سىرلاردان تۇراتىن جاڭا كىتابى دا وسى قاتاردى وزىندىك ايشىعىمەن تولىقتىراتىن تولىمدى تۋىندى بولىپ شىققان.
ادامنىڭ تاعدىرى ءاردايىم-اق ادامدى قىزىقتىرىپ تۇرادى. تىرشىلىك وسىلايشا جالعاسا بەرسە, حالقىمىزدىڭ كەلەشەك ۇرپاق وكىلدەرى ءبىر كەزدە: «شىركىن-اي, وتكەن حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسى مەن ءححى عاسىردىڭ باسىندا ءومىر سۇرگەن ادامدار قانداي بولدى ەكەن؟ سولاردىڭ ىشىندە وسى ءبىزدىڭ قازاقتار قانداي بولدى ەكەن؟ ولاردىڭ مىنەز-قۇلقى مەن ۇلتتىق بولمىسى قانداي بولدى ەكەن؟» دەگەن سۇراقتاردى وزدەرىنە قويىپ, سولاردىڭ جاۋابىن ىزدەگەندەي بولسا, شىندىعىنا كەلگەندە, ولارعا جاۋاپتى تەك كوركەم رومانداردان عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن وسىنداي شەبەرلىكپەن جازىلعان ەسسە-ەستەلىكتەردەن دە تابا الاتىنىنا كۇمانىمىز بولماسا كەرەك.
ۇلى دەگەن اتاۋعا يە ورىس ادەبيەتىنىڭ «التىن عاسىرى» ءحىح عاسىر ەكەنى راس بولسا, قازاق ادەبيەتىنىڭ سول «التىن عاسىرى», قازىر جۇرت ءجيى اۋىزعا الىپ جۇرگەنىندەي, راسىندا دا حح عاسىر بولىپ قالۋى دا عاجاپ ەمەس. ويتكەنى, جازبا ادەبيەتىمىز نەگىزىنەن وسى عاسىردا وركەن جايعانىنا قاراماستان, ءبىر عانا عاسىردا وسىنشاما ادەبيەت الىپتارىنىڭ قاتار ءومىر ءسۇرىپ, قيلى-قيلى تاعدىر كەشىپ, اتتىڭ جالى, تۇيەنىڭ قومىندا جۇرسە دە, جانتالاسا ەڭبەك ەتىپ, بولاشاققا وسىنشاما مول ءارى قۇندى مۇرا قالدىرىپ ۇلگەرگەنى جانە سول ارقىلى ۇلتتىق رۋحىمىزدى وزگەشە بيىككە كوتەرىپ كەتكەنى ەستى كىسىنى ويلاندىرماۋى دا, تاڭداندىرماۋى دا ءمۇمكىن ەمەستەي سياقتى كورىنەدى. سوندىقتان دا ۇلىقبەك ەسداۋلەتتىڭ وزىمەن زامانداس, سىرلاس, ارالاس-قۇرالاس, دوس-جاران بولعان سونداي تۇلعالاردىڭ بىرقاتارى تۋرالى جازبالارى, ءسوز جوق, قىزىقتى وقىلاتىن, كوپ اقپارات بەرەتىن تانىمدى دا تاعىلىمدى دۇنيەلەر بولىپ شىققان.
كىتاپقا ەنگەن ەسسەلەر ۇلىقبەكتىڭ ءوزىنىڭ ليريكاسى سياقتى, كولەمى جاعىنان شاعىن, ويعا باي ءارى مەيلىنشە تارتىمدى. تاقىرىپتارى تاۋىپ قويىلىپ, شەشەن تىلمەن توگىلدىرە جازىلعان, ارقايسىسى جەكە ءبىر نوۆەللانىڭ جۇگىن كوتەرىپ تۇرعان بۇل ەستەلىكتەر حالقىمىزدىڭ تالاي-تالاي تاۋ تۇلعالى تالانت يەلەرىنىڭ كەلبەتىن كوز الدىمىزعا اكەلە قويادى. ءارى بۇل تىزىمدە كىمدەر جوق دەسەڭىزشى؟ ماقسۇتبەك مايشەكين, عافۋ قايىربەكوۆ, سىرباي ماۋلەنوۆ, وسپانحان اۋباكىروۆ, كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ, ءشومىشباي ساريەۆ, جاراسقان ابدىراشەۆ, توقاش بەردياروۆ, مۇقاعالي ماقاتاەۆ, قادىر مىرزاليەۆ, ءداۋىتالى ستامبەكوۆ, اسقار سۇلەيمەنوۆ, رامازان توقتاروۆ, يمانعالي تاسماعامبەتوۆ... بولىپ كەتە بەرەدى. ءارى وسىلار تۋرالى ءاڭگىمەلەۋ بارىسىندا جول-جونەكەي وزگە دە قانشاما تانىمال ازاماتتاردىڭ ەسىمدەرى اۋىزعا الىنىپ, دارا مىنەزدەرى مەن پەندەشىلىك قىلىقتارى بوي كورسەتىپ جاتادى دەسەڭىزشى! ەڭ باستىسى, وسى كىتاپتا تەك جەكەلەگەن دارىندى تۇلعالارعا عانا ەمەس-اۋ, تۇتاس ۇلتىمىزعا ءتان قازاقى مىنەزدەر: جان جومارتتىعى, شەشەندىك, ءازىلقويلىق, زامانداستار مەن قۇرداستاردىڭ ءبىر-بىرلەرىنە بازىنا ايتىپ, ەركەلەي بىلەتىندىگى, سونى ەكىنشى بىرەۋلەرىنىڭ تۇسىنە دە, كوتەرە دە بىلەتىندىگى سياقتى تاماشا قاسيەتتەر ناقتى مىسالدارمەن ورنەكتەلىپ, ۇمىتىلماس اسەر قالدىرادى.
كىم ءبىلسىن, جوعارىدا اتى اتالعان قالامگەر اعالارىمىزعا ءتان ىزگى قاسيەتتەردىڭ كوبى سول وتكەن عاسىردا ءومىر سۇرگەن جانداردىڭ وزدەرىمەن بىرگە قالىپ تا قويار ما ەكەن, بالكىم. «بۇگىنگى جاستار ءبىر-بىرىمەن سول اعالارىنداي ەتەنە ارالاسىپ, ەركەلەي سىيلاسا الار ما ەكەن؟», «قازىرگى قۇرداستار مەن زامانداستار ءبىر-بىرىمەن سولارداي ازىلدەسىپ, ەركەلىكتەرى مەن بازىناسىن تاپ سولارداي كوتەرە الار ما ەكەن؟» دەپ تە ويلايسىڭ كەيدە.
بۇل كىتاپتا وسى ورايدا جانىڭدى ەلجىرەتەتىن دەرەكتەر, شىعارماشىلىق يەلەرىنىڭ دارىندىلىعىن, شەشەندىگى مەن تاپقىرلىعىن, سونىمەن بىرگە وزدەرىنە عانا ءتان پەندەشىلىك دارا قىلىقتارىن كورسەتەتىن قىزىقتى مىسالدار كوپ-اق. وسى كىتاپتى وقۋ ارقىلى ءبىز ۇلكەن شىعارماشىلىق يەلەرىنىڭ كوبىنىڭ «باستارى قالىپتى نوقتاعا سيا بەرمەيتىن» كەسەك تە كۇردەلى مىنەز يەلەرى ەكەنىنە كوز جەتكىزەمىز. ومىردە دارا مىنەزسىز دارا شىعارماشىلىقتىڭ دا جوق ەكەندىگىن پايىمداعانداي بولامىز.
تومەندە وسىعان بىرەر مىسال كەلتىرە كەتپەسەك, بالكىم, بۇل ماقالانى جازۋدىڭ ءمانى دە بولماستاي كورىندى بىزگە. ونىڭ ۇستىنە, ءبىر مىڭ دانا كىتاپ كىمگە جەتەدى؟ وقىرمان ەڭ بولماسا, گازەت ارقىلى «ءدامىن تاتسىن».
ماسەلەن, سول كەزدە ارقالىقتا تۇراتىن بەلگىلى اقىن قونىسباي ابىلەۆكە كسرو جازۋشىلار وداعىنا مۇشەلىككە ءوتۋ ءۇشىن كەپىلدەمەنى داڭقى دۇرىلدەپ تۇرعان ساتيريك وسپانحان اۋباكىروۆتىڭ ءوزى بەرمەك بولادى. سويتسە, وساعاڭ مارقۇمنىڭ قولتاڭباسى جۇرتتىكىنەن وزگەشەلەۋ ەكەن: «و»-سى قاعازدىڭ جارتى بەتىن الىپ, اياعى شيمايلانىپ بىتەتىن كورىنەدى. دوسىنا كەپىلدەمە الۋ ءۇشىن ارادا جۇرگەن كىتاپ اۆتورى اڭگىمەسىن ودان ءارى بىلاي وربىتەدى: «وقشىرايعان «و-عا» وسقىرىنا قاراپ قالدىم. وباداي بولعان «و» ءارپى كوزىمە ەرسى كورىنىپ-اق تۇردى.
– وساعا, مىناۋ شيمايىڭىز نە؟ – دەدىم مەن. – ەرەپەيسىز ۇلكەن عوي.
– ءوزىمنىڭ قولىم وسىنداي, – دەگەن وساعاڭ جايباراقات.
– كىشىرەيتىپ قويىپ بەرمەيسىز بە, بۇل ماسكەۋگە دەيىن باراتىن قاعاز عوي. بىرەۋ-مىرەۋ قول ەمەس, قۇر شيماي ەكەن دەپ سەنبەي جۇرسە قايتەمىز؟ – دەيمىن شىرىلداپ.
– قانشا قويسام دا قولىم وسىنداي! باسقاشا قويا المايمىن. وداقتاعى ەل بىلەدى. وسى قولىمدى قويىپ تالاي كىتاپ جازعانمىن, وسى قولىمدى قويىپ, تالاي قالاماقى العانمىن. ەگەر بۇل وسپانحاننىڭ قولى ەمەس دەپ سەنبەيتىن بىرەۋ تابىلسا, مەنىڭ مىنا مۇشەلىك بيلەتىمدى قوسا اپارىپ كورسەتىڭدەر. بۇدان بىلاي وسى بيلەتتىڭ ماعان كەرەگى دە شامالى. ءما, قوسا اپارىپ وتكىز, – دەپ «سويۋز پيساتەلەي سسسر» دەگەن التىن جازۋلى الاقانداي قىزىل كۋالىگىن كەپىلدەمەمەن بىرگە ماعان ۇستاتا سالعانى... «المايمىن», – دەپ شىر-پىر بولىپ, جەڭگەيگە قالدىرىپ, قاشىپ شىققانداي بولعام…
«ەندى ماعان كەرەگى شامالى», – دەپ ەدى جارىقتىق... ءبىر ايدان كەيىن باقيلىق بولدى. ءدامى تاۋسىلعانىن سەزىپ جۇرگەن ەكەن-اۋ دەپ ويلادىم («كەپىلدەمە», 27-28 بب.).
ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدە تەڭدەسى جوق ساتيريك بولعان, شىعارمالارى سياقتى, ءوزىنىڭ دە تۇلا بويى كۇلكىدەن عانا جاراتىلعان وساعاڭ مارقۇمنىڭ بۇل قىلىعىنا قالاي كۇلمەيسىڭ, قالاي ساعىنا ەلجىرەمەيسىڭ؟
ايتپەسە, كىتاپتىڭ اقىن توقاش بەردياروۆ تۋرالى اڭگىمەلەنەتىن «تەنتەك توقاش» دەپ اتالاتىن ەسسەسىن الايىق. اقىن اعاسى جارىققا شىعۋىن كوپتەن كۇتىپ جۇرگەن كىتابىنىڭ سول جىلدىڭ جوسپارىنان تاعى دا ءتۇسىپ قالعانىن بىلگەندە, ونىڭ سەبەبىن باسىلىمنىڭ رەداكتورى بولعان ۇلىقبەك ىنىسىنەن دە كورەدى دە, اۋىر ءتىل تيگىزىپ الادى... مۇندايدا نامىستى ءىنىسى قاراپ تۇرسىن با, جاعاسىنان الا تۇسەدى. ماسەلەنىڭ ءمان-جايىنا سوندا عانا قانىققان توقاش اعاسى ءوزىنىڭ جاڭساق كەتكەنىنە كوزى جەتكەن سوڭ, ىنىسىنەن تابان استىندا كەشىرىم سۇراپ, ونى «قالامگەر» كافەسىنە ەرتىپ اپارىپ ايىبىن جۋادى...
– توقا, – دەيدى ەندى ءبىر ساتتە اعاسىنا دەگەن اشۋى تارقاپ, جايباراقات اڭگىمەگە كىرىسكەن ءىنىسى, – تولەۋجان ىسمايىلوۆ, تولەگەن ايبەرگەنوۆتەر تۋرالى ايتىپ بەرىڭىزشى. جاس كەزدەرىندە قانداي ەدى؟ سولارمەن دە تالاي جۇرگەن شىعارسىز؟..
– ناعىز اقىندار ەدى عوي. جانىپ تۇرعان وت بولاتىن. تولەۋجان, تولەگەن, مۇقاعالي, قۇداش – ءبارى شەتىنەن مىقتى ەدى. ول ۇزاق ءاڭگىمە. سولاردىڭ ءبارىن اراققا ۇيرەتكەن مەن ەدىم. ءبارى ءولىپ قالدى. مەن ءتىرى ءجۇرمىن» (39 ب.).
ال ەندى بايىپتاي قاراعان جانعا وسى شاپ-شاعىن ەستەلىكتە ءبارى دە بار. تەنتەك مىنەز دە, سونداي بولعانىنا قاراماي, اقيقاتتىڭ الدىندا تىك تۇرىپ, ءوز كىناسىن لەزدە موينىنا العان كىسىلىك تە, ءىنىنىڭ اعاعا دەگەن كىشىلىگى مەن كەشىرىمدىلىگى دە بار.
تاعى ءبىر مىسال. ۇلىقبەك – ماسكەۋدەگى ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتى. وتباسى بولسا شيەتتەي بالالارىمەن الماتىدا. ول كەزدەگى جاستاردىڭ تۇرمىس جاعدايى دا بەلگىلى عوي, الىپ بارا جاتقان ارتىق-اۋىس اقشا كىمدە بولا قويسىن؟ ءسويتىپ جۇرگەندە, ءماسكەۋدىڭ «ليتەراتۋرنايا ۋچەبا» جۋرنالىنا ۇلىقبەكتىڭ ءبىر توپ ولەڭدەرى جاريالانىپ, سوعان 150 سوم قالاماقى قويىلعان بولىپ شىعادى. بۇل ول كەزدە بىلدەي ءبىر ينجەنەردىڭ ايلىق جالاقىسى شامالاس قوماقتى اقشا. اۆتور سونى الۋعا بارسا, رەداكتسيا ونى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ ادرەسىنە جونەلتىپ جىبەرىپتى. الماتىعا كەلگەن سوڭ ىزدەستىرىپ كورسە, ونى جاراسقان ابدىراشەۆ اعاسى سەنىمحات ارقىلى پوشتادان الىپ, ءشومىشباي ساريەۆ دوسى ەكەۋى «ءىشىپ قويعان» بولىپ شىعادى.
«قالاي؟» – دەپ سۇراماي ما مۇندايدا ءىنىسى؟
«– قالاي دەرىڭ بار ما, كادىمگىدەي...
– كادىمگىدەي؟ سوندا... پوشتا ونى سەندەرگە قالاي بەرىپ ءجۇر؟ يزۆەششەنيە مەنىڭ اتىمدا عوي.
– ءسوز بولعانىڭا. بالامىسىڭ دەگەن! سونى دا بىلمەي... كادىمگىدەي, سەنىڭ ءوز اتىڭنان سەنىمحات جازىپ, ءوز قولىڭدى قويىپ, جازۋشىلار وداعىنىڭ ءمورىن سوقتىرىپ, پوشتاعا سول سەنىمحاتتى اپارىپ وتكىزىپ, اقشا الىپ, سوسىن ... كافەگە بارىپ, جاقسىلاپ تويلاپ, ءىشىپ قويدىق... باسقا بىرەۋ ەمەس, سەنىڭ ءوزىڭنىڭ دەنساۋلىعىڭ ءۇشىن... ءوزىڭنىڭ ولەڭدەرىڭ ءۇشىن... قۇلاعىڭ قاتتى شۋلاعان شىعار؟ – دەپ «جۇباتادى» اعاسى ءىنىسىن («يا, دجامبۋل دجاباەۆ, دوۆەريايۋ...» (150 ب.).
سويتسە, ولار وسىنداي جولمەن شىمكەنتتەگى تۇرسىناي ورازباەۆاعا, ماڭعىستاۋداعى تەمىربەك مەدەتبەكوۆكە, ءتىپتى, و دۇنيەلىك بولىپ كەتكەنىنە عاسىردان اسقان جامبىل بابامىزعا الدەقالاي الىس جەرلەردەن كەلگەن قالاماقىلاردى سەنىمحات الۋ جولىمەن «تويلاپ قويعان» بولىپ شىعادى.
بۇل كوپ ۇلتتار ءۇشىن جات (ماسەلەن, ەۋروپا جۇرتى مۇنداي ارەكەتىڭ ءۇشىن سوتقا سۇيرەۋى دە مۇمكىن), نەگىزىنەن ءبىزدىڭ قازاققا عانا ءتان قىلىقتار شىعار دەپ ويلايمىن. ادام مەن ادامنىڭ اراسىن قۋ دۇنيە مەن كۇنشىلدىك اشا باستاعان, ادام مەن ادامدى كوبىنە-كوپ تاعى دا سول قۋ دۇنيە مەن وسى جولداعى مۇددەلەستىك قانا جاقىنداستىرا باستاعان مىنا زاماندا سول اعالارعا ءتان جاقسى قاسيەتتەر ساقتالىپ قالار ما ەكەن؟ بۇل دا سۇراقتاردىڭ سۇراعى بولسا كەرەك.
اقىن ءارى پۋبليتسيست ۇلىقبەك ەسداۋلەتتىڭ تالانتتى تۇلعالار تۋرالى بۇل كىتابى وقىرمانعا وسى توڭىرەكتە وي سالۋىمەن دە قۇندى دەگىمىز كەلەدى.
ءابدىمۇتال الىبەكوۆ, جۋرناليست.